Ngày 20/11, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt ký thông báo công khai Kết luận thanh tra công tác quản lý vốn và tài sản của nhà nước tại Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (viết tắt là TKV).

Tính thiếu thuế tài nguyên
Kết luận cho thấy Tổng giám đốc Tập đoàn TKV ban hành giá bán than thiếu khung điều chỉnh độ ẩm theo TCVN 6930:2001 là không phù hợp với thực tế (tại mỗi thời điểm độ ẩm của than sẽ khác nhau nên việc thay đổi độ ẩm làm thay đổi trọng lượng của than).
Đến ngày 31/12/2024, tại Công ty mẹ - TKV còn một số khoản nợ phải thu khó đòi, kéo dài nhiều năm, có nguy cơ không thu hồi được.
Đáng chú ý, cơ quan thanh tra phát hiện việc tính thiếu thuế tài nguyên. So sánh sản lượng tính thuế tài nguyên từ các công ty khai thác bán than cho Công ty tuyển than Hòn Gai - Vinacomin và Công ty tuyển than Cửa Ông - TKV trong giai đoạn 2020-2024 và sản lượng sau sàng tuyển, Thanh tra Chính phủ phát hiện sản lượng tính thuế tài nguyên chênh lệch trên 4,95 triệu tấn than.
Việc TKV cho rằng đối tượng nộp thuế là đơn vị khai thác, sản lượng tính thuế xác định theo chứng thư, giá tính thuế là giá bán giữa công ty khai thác với đơn vị sàng tuyển bị thanh tra nhận định “chưa phù hợp với quy định của Bộ Tài chính”.
Tổng công ty Khoáng sản - TKV kê khai không đúng quy định và nộp thiếu thuế tài nguyên đối với tinh quặng sắt. Cụ thể, trong năm 2020-2021, giá bán bình quân quặng sắt của tổng công ty này cao hơn giá tính thuế tài nguyên của UBND tỉnh Lào Cai.
Thuế tài nguyên mà tổng công ty còn phải nộp bổ sung cho ngân sách nhà nước các năm 2020-2021 trên 3,9 tỷ đồng, theo kết luận.
Trong năm 2020-2022, Công ty mẹ - TKV đã hạch toán vào chi phí tính thuế khi xác định thu nhập chịu thuế số tiền gần 11 tỷ đồng đối với tiền sử dụng đất của 2 thửa đất (số 2W Ung Văn Khiêm, phường Thạnh Mỹ Tây, TPHCM và khu đất Xưởng may mặc tại phường Cửa Ông, Quảng Ninh) chưa đúng quy định.
Thanh tra yêu cầu Công ty mẹ - TKV loại trừ chi phí tính thuế khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2020-2022 số tiền gần 11 tỷ đồng.
Một số khu đất của 5 công ty chưa hoàn thiện các thủ tục pháp lý về đất đai như chưa có quyết định cho thuê đất, chưa có hợp đồng thuê đất, chưa có hoặc chưa điều chỉnh giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Cũng theo kết luận thanh tra, việc Tập đoàn TKV áp dụng quy định pháp luật chưa phù hợp về phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp làm tăng chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn 2020-2026 tại 6 công ty được kiểm tra trên 463 tỷ đồng.

Khai thác than vượt công suất
Trong giai đoạn 2020-2024 có 4/6 công ty được kiểm tra khai thác vượt công suất theo năm (dưới 15%), vi phạm Luật Khoáng sản. Cụ thể, Công ty Than Uông Bí - TKV khai thác tại mỏ Đồng Vông vượt 10,7% so với sản lượng được phép khai thác trong năm.
Công ty Than Mạo Khê - TKV khai thác tại mỏ hầm lò Mạo Khê vượt 7,5% năm 2020, năm 2021 vượt gần 5% và năm 2022 vượt 8,68% so với sản lượng được phép khai thác trong năm.
Công ty cổ phần Than Vàng Danh - Vinacomin khai thác tại mỏ lộ thiên khu Vàng Danh vượt gần 15% năm 2021, vượt 14,8% năm 2022 so với sản lượng được phép khai thác trong năm.
Công ty cổ phần Than Cao Sơn - TKV khai thác tại mỏ Khe Chàm II vượt 6% năm 2020, vượt gần 2,9% năm 2021 và vượt 7,46% năm 2022 so với sản lượng được phép khai thác. Nhiều doanh nghiệp cũng bị phát hiện không lắp đặt trạm cân theo quy định của Chính phủ.

Trên cơ sở báo cáo, tài liệu của Tập đoàn TKV cũng như kiểm tra chấp hành pháp luật trong hoạt động khai thác than tại các doanh nghiệp, đoàn thanh tra phát hiện một số nội dung chưa đúng quy định pháp luật.
Tuy nhiên đây là những phát hiện, đánh giá ban đầu, vi phạm xảy ra ngoài thời kỳ thanh tra. Do đó, Thanh tra Chính phủ cho biết những vi phạm này sẽ được kiến nghị chuyển đến cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân theo từng thời kỳ.
Kết luận thanh tra nêu rõ, quá trình khắc phục tồn tại, thiếu sót, vi phạm nếu phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật, gây thiệt hại về tiền, tài sản của Nhà nước thì TKV kịp thời báo cáo cơ quan có thẩm quyền để chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định pháp luật.
Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) được thành lập theo Quyết định 345/2005 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở tổ chức lại Tập đoàn Than Việt Nam và Tổng công ty Khoáng sản Việt Nam, hoạt động theo mô hình Công ty mẹ - công ty con.
TKV được giao quản lý và sử dụng nguồn tài nguyên trữ lượng than, bô-xít và các khoáng sản khác theo quy định của pháp luật.
Công ty mẹ - TKV là Công ty TNHH MTV do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ; 26 đơn vị hạch toán phụ thuộc; 38 công ty con (doanh nghiệp thành viên cấp II của tập đoàn); 8 công ty liên doanh, liên kết và 5 đơn vị khác (các doanh nghiệp do TKV nắm giữ cổ phần dưới 50% vốn điều lệ).