
Tàu Voyager 1 của NASA vừa đạt cột mốc chưa từng có trong lịch sử thám hiểm không gian: ngày 18/11, con tàu ở cách Trái Đất khoảng 25,9 tỷ km, tương đương khoảng cách ánh sáng truyền đi trong 24 giờ, hay còn gọi là một ngày ánh sáng.
Điều này đồng nghĩa tín hiệu vô tuyến từ Trái Đất cần khoảng 24 giờ để đến được Voyager 1. Tín hiệu phản hồi từ con tàu cũng mất thêm khoảng thời gian tương tự để trở về. Như vậy, một lượt liên lạc hai chiều có thể kéo dài khoảng 2 ngày.
Kể từ khi Voyager 1 và tàu song sinh Voyager 2 được phóng vào năm 1977, hai tàu thăm dò đã thực hiện những chuyến khảo sát quan trọng tại các hành tinh ngoài của Hệ Mặt Trời.
Voyager 1 bay qua Sao Mộc và Sao Thổ, đồng thời thực hiện chuyến tiếp cận gần vệ tinh Titan của Sao Thổ. Quỹ đạo bay qua Titan đã đưa con tàu lên phía bắc mặt phẳng hoàng đạo, khiến nó không thể tiếp tục hành trình tới Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương như Voyager 2.
Voyager 1 hiện là vật thể nhân tạo ở xa Trái Đất nhất. Trong khi đó, Voyager 2 dự kiến đạt cột mốc một ngày ánh sáng vào tháng 11/2035.
Vậy điều gì đang chờ đợi hai tàu thăm dò khi chúng tiếp tục hành trình trong không gian liên sao?
Khám phá những vùng không gian xa xôi
Không gian liên sao là khu vực nằm bên ngoài nhật quyển - vùng không gian được tạo nên bởi dòng hạt và từ trường của Mặt Trời. Đây là môi trường mà hai tàu Voyager đang trực tiếp khảo sát, cung cấp những dữ liệu chưa từng có về khu vực bên ngoài ảnh hưởng của gió Mặt Trời.
Voyager 1 đi vào không gian liên sao vào tháng 8/2012, trong khi Voyager 2 vượt qua ranh giới nhật quyển vào tháng 11/2018.
Bà Suzanne Dodd, quản lý dự án Voyager tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA, cho biết các nghiên cứu hiện nay tập trung đo cường độ và hướng của từ trường, mật độ plasma cũng như phát hiện các hạt năng lượng cao. Những phép đo này giúp các nhà khoa học theo dõi sự thay đổi của môi trường liên sao khi tàu ngày càng rời xa Mặt Trời.
Bà Linda Spilker, nhà khoa học dự án Voyager tại JPL, cho biết hai tàu sẽ tiếp tục theo dõi môi trường plasma và từ trường xung quanh, đồng thời tìm hiểu những dấu hiệu cho thấy Mặt Trời vẫn tác động đến khu vực không gian này.
"Mục tiêu trọng tâm sắp tới của Voyager là xác định tầm ảnh hưởng của Mặt Trời vươn xa đến đâu trong không gian liên sao. Liệu sức ảnh hưởng đó kết thúc ở điểm nào và vùng không gian liên sao nguyên sơ thực sự bắt đầu từ đâu? Hy vọng Voyager sẽ hoạt động đủ bền bỉ để tìm ra lời giải", bà Spilker chia sẻ.
Nhóm nghiên cứu cũng muốn tìm hiểu mối liên hệ giữa từ trường do Mặt Trời tạo ra với từ trường liên sao, trong đó có sự thay đổi về hướng từ trường được ghi nhận tại khu vực tàu đang hoạt động.

Quản lý nguồn năng lượng
Một trong những thách thức lớn nhất đối với sứ mệnh Voyager là nguồn năng lượng ngày càng suy giảm. Hai tàu sử dụng máy phát điện đồng vị phóng xạ (RTG), chuyển nhiệt lượng từ quá trình phân rã plutonium thành điện năng để duy trì hoạt động.
Khi được phóng vào năm 1977, mỗi tàu có công suất điện khoảng 470W. Tuy nhiên, nguồn năng lượng này giảm khoảng 4W mỗi năm, buộc đội ngũ vận hành phải lần lượt tắt một số thiết bị để kéo dài thời gian hoạt động.
Đầu năm 2026, các kỹ sư NASA thực hiện một đợt tái cấu hình hệ thống cấp điện, tắt 3 thiết bị và chuyển sang những phương án tiêu thụ ít năng lượng hơn. Giải pháp này được kỳ vọng giúp duy trì hoạt động của các thiết bị khoa học hiện còn trên hai tàu ít nhất đến dịp kỷ niệm 50 năm ngày phóng vào năm 2027.
Theo NASA, nhóm vận hành chưa cần thực hiện những thay đổi lớn về phương thức hoạt động trước cột mốc này. Tuy nhiên, biên độ năng lượng còn lại rất hạn chế, trong khi các kỹ sư vẫn phải bảo đảm nhiệt độ của những bộ phận quan trọng trong môi trường không gian rất lạnh.
Các sự cố bất ngờ cũng có thể xảy ra. Tháng 10 vừa qua, Voyager 1 từng mất liên lạc trong khoảng 48 giờ sau khi các trạm thuộc Mạng lưới Không gian Sâu (DSN) của NASA không thu được tín hiệu trong 2 lần liên lạc theo lịch. Con tàu sau đó tự khôi phục liên lạc và tiếp tục hoạt động.
Mục tiêu của NASA không chỉ là duy trì kết nối với Voyager mà còn kéo dài thời gian hoạt động của các thiết bị khoa học. Theo bảng trạng thái thiết bị của NASA, Voyager 1 hiện còn 2 thiết bị khoa học đang hoạt động, gồm thiết bị đo từ trường và thiết bị đo sóng plasma.
Càng đi xa khỏi nhật quyển, những dữ liệu mà các thiết bị này thu thập càng có giá trị đối với việc tìm hiểu môi trường liên sao.

Di sản của Voyager 1
Đội ngũ vận hành Voyager hiện nay có sự tham gia của nhiều thế hệ kỹ sư và nhà khoa học. Theo ông Kareem Badaruddin, quản lý nhiệm vụ tại JPL, những thành viên trẻ như Nshan Kazaryan và Bhavana Gupta đang đảm nhận các công việc quan trọng, góp phần duy trì hoạt động của sứ mệnh trong tương lai.
Kazaryan phụ trách điều phối lịch kết nối với Mạng lưới Không gian Sâu (DSN), hệ thống gồm 3 cụm ăng-ten lớn đặt tại Mỹ, Tây Ban Nha và Australia, phục vụ liên lạc với các tàu thăm dò ở khoảng cách xa. Trong khi đó, Gupta tham gia hệ thống hóa dữ liệu từ hệ thống chỉ huy và điều khiển của Voyager, xây dựng tài liệu hướng dẫn xử lý sự cố.

Bên cạnh những thành viên trẻ là các chuyên gia giàu kinh nghiệm như ông Jack Lippincott, người có kiến thức sâu về hoạt động của DSN và phân tích dữ liệu.
Ông Badaruddin cho biết kinh nghiệm của chuyên gia này đã giúp nhóm xử lý những vấn đề phát sinh tại trạm ăng-ten Goldstone ở California (Mỹ), trong thời gian khu vực này chịu ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt.
Dù chưa thể xác định Voyager 1 còn hoạt động được bao lâu, đội ngũ NASA cho biết sẽ tiếp tục duy trì sứ mệnh chừng nào còn có thể.
"Phải mất hàng thập kỷ nỗ lực kỹ thuật mới đưa được Voyager 1 đến cột mốc một ngày ánh sáng. Chúng tôi hy vọng con tàu có thể tiếp tục hành trình lâu hơn nữa", bà Dodd chia sẻ.
Khi không còn đủ năng lượng để duy trì các thiết bị và liên lạc với Trái Đất, Voyager 1 sẽ tiếp tục trôi trong không gian. Con tàu không dừng lại ở cột mốc một ngày ánh sáng mà sẽ tiếp tục rời xa Hệ Mặt Trời, mang theo Đĩa Vàng Voyager - thông điệp về Trái Đất được NASA gửi gắm cho những nền văn minh có thể bắt gặp nó trong tương lai.