Ý kiến trên được các chuyên gia, quản lý chia sẻ tại tọa đàm “Phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ tạo việc làm bền vững, nền tảng để xây dựng nông thôn mới” do báo Dân trí phối hợp cùng Vụ Công tác Thanh niên và Bình đẳng giới (Bộ Nội vụ) tổ chức vào ngày 31/10 vừa qua.
Tìm "lực hút" từ thực tế dịch chuyển lao động
Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Đại Tánh, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Tây Ninh, cho biết: "Xu hướng dịch chuyển lao động trẻ từ khu vực nông thôn ra các đô thị lớn hoặc tập trung vào các khu công nghiệp trong tỉnh là một thực tế mang tính quy luật”.
Căn cứ vào thực tế diễn ra tại tỉnh Tây Ninh, ông lý giải có 2 nguyên nhân chính là việc làm ở các khu công nghiệp và đô thị có sức hút quá lớn và tìm kiếm việc làm ở nông thôn gặp nhiều thách thức.
Theo ông Tánh, lao động trẻ thường có xu hướng tìm kiếm công việc có thu nhập, môi trường làm việc hiện đại và các tiện ích đời sống tại đô thị.

Tại tỉnh Tây Ninh, nhờ hạ tầng giao thông kết nối ngày càng hoàn thiện và sự phát triển mạnh mẽ của các Khu kinh tế, Khu công nghiệp nên các đô thị và khu công nghiệp như: Đức Hòa, Tân Kim, Tân Đức, Phước Đông, Trảng Bàng, Linh Trung III... đã thu hút một lực lượng lớn lao động trẻ dịch chuyển đến.
Còn ở khu vực nông thôn, người tham gia sản xuất nông nghiệp truyền thống gặp nhiều rủi ro về giá cả, thời tiết… Từ đó dẫn đến thu nhập không ổn định mà công việc chân tay nặng nhọc nên rất khó giữ chân giới trẻ ở lại nông thôn.
Đồng quan điểm, bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM, chia sẻ: “Nếu có công ăn việc làm ổn định, thu nhập tốt tại nơi mình sinh ra và lớn lên, có đầy đủ gia đình, người thân xung quanh thì ít ai lựa chọn rời đi, đến nơi khác để lập nghiệp”.

Do đó, để giải bài toán di cư lao động từ khu vực nông thôn đến nội đô và phát triển bền vững kinh tế vùng ven, các chuyên gia tham dự tọa đàm đều đồng ý là cần tạo thêm sinh kế, hỗ trợ tạo việc làm bền vững cho lao động nông thôn. Công việc ổn định với thu nhập tốt mới là sức hút để giữ chân họ ở lại quê hương.
Đẩy mạnh sinh kế tại chỗ và thu hút hạ tầng
Theo ông Nguyễn Đại Tánh, Tây Ninh đã xác định nguyên nhân của tình trạng lao động di cư từ lâu và đã thực hiện nhiều nhóm giải pháp đồng bộ để giữ chân lao động ở lại nông thôn.
Thứ nhất, Tây Ninh đang đẩy mạnh phát triển Kinh tế nông nghiệp số và Nông nghiệp công nghệ cao với 2 nhóm chương trình là tạo không gian khởi nghiệp công nghệ cho thanh niên và thúc đẩy phát triển mô hình công nghiệp, dịch vụ tại địa phương.
Tỉnh Tây Ninh khuyến khích lao động trẻ áp dụng công nghệ thông minh vào sản xuất nông nghiệp hiện đại. Từ đó, giúp giảm sức lao động chân tay, tăng giá trị sản phẩm và định hướng này phù hợp với năng lực công nghệ của giới trẻ.
Đồng thời, Tây Ninh thực hiện nhiều chương trình hỗ trợ phát triển sản phẩm OCOP và thương mại điện tử như: Đào tạo, hỗ trợ nguồn vốn giúp thanh niên nông thôn làm chủ các chuỗi sản xuất OCOP, tự livestream, tiếp thị và bán nông sản trên các nền tảng số. Theo ông Tánh, thương mại số đang mang lại thu nhập cao và cảm hứng làm giàu ngay tại quê hương mình.

Thứ hai, để thúc đẩy phát triển mô hình công nghiệp, dịch vụ tại địa phương, Tây Ninh đang đẩy mạnh hoạt động đưa nhà máy, xưởng sản xuất về gần khu vực nông thôn; thu hút các doanh nghiệp chế biến nông sản, may mặc, hỗ trợ đầu tư về các xã nông nghiệp.
Từ đó, lao động trẻ có thể làm việc tại các nhà máy với mức lương 7-12 triệu đồng/tháng nhưng vẫn sống cùng gia đình, không phải chịu chi phí đắt đỏ như ở đô thị lớn.
Thứ ba, Tây Ninh định hướng phát triển du lịch nông thôn và du lịch sinh thái tại các địa phương phù hợp.
Ông Tánh lấy ví dụ về mô hình gắn kết nông nghiệp với du lịch trải nghiệm xung quanh khu vực Làng nổi Tân Lập, Núi Bà Đen, Hồ Dầu Tiếng… Mô hình này tạo ra nhiều vị trí việc làm mới thuộc lĩnh vực dịch vụ, quản lý, truyền thông vốn rất thu hút lao động trẻ.

Thứ tư là các chính sách hỗ trợ vốn. Theo ông Tánh, để khởi nghiệp, tự tạo sinh kế hay tìm kiếm công việc ổn định thì vốn là yếu tố rất quan trọng. Do đó, Tây Ninh đang mở rộng các gói vay ưu đãi dành riêng cho thanh niên nông thôn khởi nghiệp, lập nghiệp, lập trang trại hoặc mở cơ sở sản xuất kinh doanh.
Cuối cùng, điểm quyết định để nông thôn có giữ chân được người trẻ hay không là ở chất lượng đời sống xã hội.
Theo ông Tánh, khi khoảng cách về mức sống và tiện ích giữa nông thôn với đô thị được thu hẹp, người trẻ sẽ chủ động chọn ở lại chính quê hương mình để khởi nghiệp.
Do đó, Tây Ninh đang đẩy mạnh đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, mạng internet cáp quang/5G về tận xã/ấp; xây dựng các thiết chế văn hóa, thể thao, trường học, trạm y tế đạt chuẩn Nông thôn mới nâng cao…
Ông Nguyễn Đại Tánh cho rằng: “Phải làm sao để người trẻ nhận thấy nông thôn là nơi đáng sống, có cơ hội lập nghiệp và phát triển sự nghiệp lâu dài thì mới giữ chân họ ở lại nông thôn được”.
Sinh kế và văn hóa phải song hành
Đồng quan điểm với ông Nguyễn Đại Tánh, bà Nguyễn Văn Hạnh Thục khẳng định phát triển sinh kế và văn hóa phải song hành với nhau mới xây dựng được môi trường sống đủ sức hấp dẫn lao động trẻ ở lại với khu vực nông thôn.
Thực tế TPHCM là đô thị đặc biệt, phát triển bậc nhất cả nước nhưng vẫn có tình trạng lao động khu vực nông thôn di cư vào các đô thị trung tâm để tìm kiếm việc làm phù hợp, thụ hưởng chất lượng học tập, y tế và dịch vụ văn hóa tốt hơn.
Do đó, để giữ chân lao động trẻ ở lại quê hương, góp sức xây dựng nông thôn mới, bà Hạnh Thục đề xuất triển khai đồng bộ 3 nhóm giải pháp.
Thứ nhất là phát triển sinh kế và kinh tế tại chỗ dựa trên lợi thế vùng. Khuyến khích lao động trẻ tận dụng quỹ đất và không gian sinh thái ngoại thành để khởi nghiệp với các mô hình nông nghiệp đô thị, nông nghiệp tuần hoàn, công nghệ cao gắn liền với du lịch trải nghiệm. Đẩy mạnh ứng dụng thương mại điện tử để đưa sản phẩm địa phương vươn xa, tạo ra chuỗi giá trị và việc làm bền vững ngay tại quê hương.

Theo bà Hạnh Thục, để thực hiện giải pháp này, không chỉ dựa vào các chính sách ưu đãi để định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế mà còn bắt đầu từ hoạt động căn bản là đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng, kiến thức chuyên môn phù hợp với định hướng phát triển kinh tế địa phương; tăng cường công tác tư vấn hiệu quả, đúng người, đúng việc, đón đầu ngành nghề có tương lai; nâng cao hiệu quả kết nối việc làm việc, tạo dựng cơ hội nghề nghiệp bền vững cho người lao động.
Thứ hai là thu hút hạ tầng công nghiệp - dịch vụ giá trị cao về ngoại thành. Theo bà Hạnh Thục, hiện các khu công nghệ, công nghệ cao, doanh nghiệp thâm dụng lao động đang có xu hướng dịch chuyển về ngoại thành và các khu vực nông thôn, tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Tuy nhiên, các nhóm ngành tạo ra vị trí việc làm có thu nhập cao, hấp dẫn vẫn chưa nhiều.
Vì vậy, việc đưa các doanh nghiệp, ngành nghề, dịch vụ có hiệu quả kinh tế cao về khu vực nông thôn sẽ tạo "lực hút" giữ chân lực lượng lao động trẻ. Bởi những công việc đó giúp họ có công việc thu nhập cao, nâng cao chất lượng cuộc sống mà không phải đối mặt với áp lực chi phí sinh hoạt đắt đỏ tại nội thành.
Thứ ba là phát triển hạ tầng văn hóa - giáo dục - y tế để nâng cao chất lượng đời sống khu vực nông thôn. Thực tế, hạ tầng văn hóa - giáo dục - y tế của khu vực nông thôn hiện có khoảng cách lớn so với khu đô thị trung tâm. Đây là yếu tố quan trọng cần khắc phục để giữ lao động trẻ ở lại khu vực nông thôn.
Do đó, cần phát triển hạ tầng văn hóa - giáo dục - y tế đồng bộ với chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn. Có thể không phát triển dàn trải, đồng loạt ở từng đơn vị hành chính cấp xã mà có thể phát triển theo cụm nhiều xã, xây dựng một trung tâm văn hóa - giáo dục - y tế ở một địa phương thuận lợi cho dân cư nhiều xã lân cận thụ hưởng với khoảng cách di chuyển phù hợp.
Theo bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, để thực hiện đồng bộ các giải pháp trên hiệu quả cần triển khai nhiều hoạt động nằm rải rác ở nhiều chương trình khác nhau, không chỉ riêng tại chương trình xây dựng nông thôn mới.