Giữa tháng 11, đứng trên bờ đê sông Nhuệ đoạn qua thôn Hà Liễu, xã Thường Tín (Hà Nội), bà Nguyễn Thị Tuyên (69 tuổi) vẫn nhớ như in những ngày dòng nước còn trong xanh, tôm cá đầy sông. Đó là ký ức từ năm 1979, khi bà mới về làm dâu và người dân trong vùng có thể thoải mái xuống sông bắt tôm, cá cải thiện bữa ăn.
Thế nhưng, niềm vui ấy chỉ kéo dài được vài năm. Dòng sông bắt đầu đổi màu, nước chuyển sang đen kịt, đặc quánh và bốc mùi hôi thối suốt nhiều thập kỷ cho đến tận hôm nay.
"Có thời điểm nước sông ô nhiễm nặng đến mức cho một tí nước vào tưới là đen hết cả gốc cây. Bơm nước vào ruộng lúa cũng đen xì hết cả ruộng luôn", bà Tuyên ngậm ngùi nhớ lại.

Bắt nguồn từ cống Liên Mạc (P.Đông Ngạc, Hà Nội) và chảy đến P.Phủ Lý (tỉnh Ninh Bình), sông Nhuệ là nhánh nhỏ của sông Hồng với đoạn chảy qua địa phận Hà Nội dài khoảng 61,5 km, đi qua 19 xã, phường. Mang sứ mệnh tiêu thoát nước cho nội đô và phục vụ sản xuất nông nghiệp, nhưng hàng chục năm qua, dòng sông lại phải oằn mình hứng chịu rác thải, nước thải chưa qua xử lý từ các làng nghề, cơ sở sản xuất và khu dân cư, biến thành "dòng sông chết" đúng nghĩa.
Nỗi bất an đè nặng lên cuộc sống người dân
Ô nhiễm không chỉ hủy hoại cảnh quan và sản xuất nông nghiệp mà còn gieo rắc nỗi lo âu thường trực về sức khỏe cho các hộ dân sống dọc hai bên bờ. Bà Tuyên cho biết, gia đình bà và nhiều hộ trong thôn từng phải dùng nước giếng khoan suốt thời gian dài, trong khi những câu chuyện về bệnh tật trong xóm cứ thế nhân lên nỗi bất an.
"Ở xóm tôi có khoảng 7 người mắc các bệnh ung thư, người ung thư gan, người ung thư vòm họng, người ung thư dạ dày… Nhiều hôm sông ô nhiễm nặng, các cháu nhỏ đi học sợ không dám đi trên đê vì mùi nước sông hôi thối", bà Tuyên chia sẻ.
Dù chưa có kết luận khoa học xác định mối liên hệ trực tiếp giữa các ca bệnh với nguồn nước ô nhiễm, nhưng môi trường sống bị tàn phá suốt nhiều năm vẫn là nỗi ám ảnh lớn nhất của người dân ven sông.
Những năm gần đây, nhờ sự kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các nguồn xả thải, tình trạng ô nhiễm trên sông Nhuệ đã phần nào giảm bớt so với trước. Tuy nhiên, để dòng sông thực sự hồi sinh và trong lành trở lại vẫn là bài toán nan giải vượt quá sức của người dân địa phương.
Cú hích hơn 75.000 tỉ đồng và kỳ vọng ngày hồi sinh
Nút thắt ô nhiễm kéo dài hàng thập kỷ đang đứng trước cơ hội được tháo gỡ triệt để. Nhân dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10.10.1954 - 10.10.2026), Hà Nội đã chính thức khởi công dự án đầu tư xây dựng, tu bổ, xử lý các vị trí xung yếu hệ thống đê điều, nạo vét và xử lý ô nhiễm môi trường sông Nhuệ.
Dự án có sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 75.115 tỉ đồng, triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP) trên toàn tuyến dài 61,5 km qua địa phận Hà Nội, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026 – 2029.
Theo Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Vũ Đại Thắng, dự án cải tạo, xử lý ô nhiễm môi trường sông Nhuệ là công trình có ý nghĩa quan trọng, góp phần giải quyết những vấn đề môi trường tồn tại nhiều năm.
"Thành phố xác định phải triển khai đồng bộ các giải pháp thu gom, xử lý nước thải, cải tạo dòng chảy, nâng cao năng lực thoát nước và chỉnh trang cảnh quan, từng bước cải thiện chất lượng môi trường sống của người dân", ông Thắng nhấn mạnh.
Trao đổi về quy mô dự án, ông Lê Ngọc Anh, Trưởng phòng Kế hoạch – Tổng hợp (Ban QLDA ĐTXD Hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp TP.Hà Nội) cho biết, điểm đột phá lớn nhất lần này là cách tiếp cận tổng thể. Dự án không chỉ dừng lại ở việc nạo vét lòng sông, kè bờ và tu bổ đê điều mà còn xây dựng đồng bộ đường giao thông, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống cống thu gom nước thải hai bên sông cùng các nhà máy xử lý nước thải theo quy hoạch.
"Sau khi hoàn thành, sông Nhuệ sẽ từng bước được khôi phục chức năng, cải thiện chất lượng môi trường nước, nâng cao năng lực tiêu thoát, đồng thời hình thành không gian cảnh quan, hạ tầng đô thị đồng bộ góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân và hiện thực hóa các định hướng quy hoạch phát triển Thủ đô", ông Ngọc Anh cho biết.
Song song đó, UBND TP.Hà Nội cũng đã chỉ đạo các sở chuyên ngành ban hành quy chế phối hợp chặt chẽ trong việc điều hành, vận hành hệ thống tiêu thoát nước giữa khu vực đô thị và nông thôn nhằm bảo đảm tính kết nối đồng bộ.
Nghe tin đại dự án chính thức khởi công, bà Nguyễn Thị Tuyên không giấu được niềm vui. Với người phụ nữ đã gắn bó gần trọn đời người bên dòng sông Nhuệ, mong ước lớn nhất lúc này là được tận mắt chứng kiến dòng nước quê hương trong xanh trở lại.
"Nếu được như vậy thì chúng tôi cảm ơn Nhà nước lắm. Khi đó, cả vùng quê chắc sẽ vui sướng vô cùng. Bây giờ, ai ở đây cũng chỉ mong sao cho sông Nhuệ sớm sạch trở lại", bà Tuyên bày tỏ.