SÔNG LỞ, ĐẤT TRÔI
Từng có đất để trồng bắp, đậu, cỏ phục vụ chăn nuôi nhưng giờ đây, gia đình chị Trần Thị Thu (ở thôn Triệu Phước, xã Lao Bảo, Quảng Trị) gần như không còn đất canh tác vì sạt lở. Chị Thu và nhiều hộ dân khác đang phải sống trong cảnh nơm nớp lo đất tiếp tục bị cuốn trôi, uy hiếp khu vực dân cư. Dọc sông Sê Pôn đoạn qua xã biên giới Lao Bảo có những đoạn bờ mỗi năm bị lũ khoét sâu từ 10 - 15 m, kéo dài 300 - 500 m, cuốn trôi nhiều diện tích đất sản xuất của người dân.

Đáng chú ý, sau đợt lũ vào trung tuần tháng 9.2026, nhiều khu vực ven sông Sê Pôn bị khoét sâu từ 30 - 50 m. Diễn biến sạt lở tại khu vực biên giới Việt - Lào ngày càng phức tạp, không chỉ ảnh hưởng đời sống người dân mà còn đe dọa các công trình, lực lượng làm nhiệm vụ dọc tuyến biên giới. Hiện có 3 chốt của Đồn biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo nằm dọc sông Sê Pôn bị ảnh hưởng. Thượng tá Hồ Lê Luận, Chính trị viên Đồn biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, cho biết đơn vị đang tham mưu lựa chọn vị trí mới nhằm bảo đảm an toàn cho cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Nguy cơ sạt lở còn hiện hữu ở nhiều khu vực miền núi của tỉnh. Theo thống kê, toàn tỉnh Quảng Trị hiện có gần 40 vị trí sạt lở bờ sông, với tổng chiều dài hơn 46 km và 35 điểm có nguy cơ sạt lở đồi núi. Ông Lê Bá Cường, Phó chủ tịch UBND xã Lao Bảo, cho biết địa phương đang tập trung rà soát, khảo sát các khu vực đã và có nguy cơ sạt lở để báo cáo cấp trên, đồng thời xây dựng phương án hạn chế thấp nhất thiệt hại. Tại xã Khe Sanh, chính quyền đề xuất tỉnh hỗ trợ kinh phí xây dựng hệ thống chống sạt lở núi ở những khu vực xung yếu, bên cạnh việc triển khai cứu trợ khi xảy ra thiên tai.
Khu vực ven biển Quảng Trị, tình trạng biển xâm thực cũng đang diễn biến ngày càng nghiêm trọng. Nhiều đoạn bờ biển bị sóng đánh sạt, đất đai và hạ tầng ven bờ đứng trước nguy cơ bị cuốn trôi.
Tại xã Mỹ Thủy, ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới hồi đầu tháng 9.2026 kết hợp triều cường khiến khoảng 500 m bờ biển bị sạt lở. Nhiều vị trí bị xâm thực sâu từ 2 - 3 m, làm đổ ngã hàng dương và phá hỏng một phần đường bê tông ven biển. Theo ghi nhận, tuyến đường dọc bãi tắm Mỹ Thủy đang đứng trước nguy cơ bị sóng biển đánh hư hại nếu tình trạng xâm thực tiếp tục kéo dài, ảnh hưởng đất sản xuất, đe dọa các công trình phục vụ du lịch và hoạt động dân sinh.

Ông Lê Đắc Triều, Phó chủ tịch UBND xã Mỹ Thủy, cho biết địa phương đang đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, phối hợp đơn vị thi công triển khai san gạt khu vực neo đậu tàu thuyền của người dân. Đồng thời, đơn vị thi công đang xây dựng phương án đầu tư đê chắn sóng phía tây để hạn chế tác động của sóng biển.
Ở các địa phương ven biển khác, xâm thực cũng gây nhiều lo ngại. Sau các đợt mưa bão, khoảng 12 km bờ biển toàn tỉnh bị ảnh hưởng, có nơi biển lấn sâu 100 - 150 m, khoảng cách đến khu dân cư chỉ còn 30 - 35 m. Ông Phạm Xuân Quyến (ở P.Đồng Hới, sinh sống dọc bờ biển Nhật Lệ) chia sẻ mỗi khi bước vào mùa mưa bão, gia đình ông không khỏi lo lắng. "Đến mùa mưa bão, nằm ngủ trong nhà cũng không thấy an tâm lắm. Sóng biển không biết sẽ làm sạt lở lúc nào", ông Quyến nói.
Trước tình hình này, tỉnh Quảng Trị đã bố trí hơn 147 tỉ đồng để xử lý khẩn cấp các điểm sạt lở. Tuy nhiên, đây mới chỉ là nguồn lực ứng phó trước mắt, trong khi bài toán bảo vệ bờ biển lâu dài đòi hỏi những giải pháp đồng bộ, phù hợp với đặc điểm địa chất, địa hình và mức độ xâm thực tại từng khu vực. Ông Lê Chí Công, Phó chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và phòng, chống thiên tai tỉnh Quảng Trị, cho biết thời gian tới ngành chức năng sẽ rà soát tổng thể diễn biến sạt lở, nghiên cứu quy luật, nguyên nhân và đặc điểm địa chất từng khu vực để đề xuất giải pháp phù hợp, mang tính căn cơ.
Diễn biến sạt lở đang đặt ra thách thức lớn đối với công tác phòng, chống thiên tai ở Quảng Trị. Cảnh báo, sơ tán người dân và xử lý khẩn cấp những điểm xung yếu là yêu cầu trước mắt. Về lâu dài, điều người dân cần không chỉ là những giải pháp tình thế sau mỗi trận mưa bão, mà còn là các công trình bảo vệ bờ sông, bờ biển đủ sức chống chịu và phương án ổn định dân cư.
HƠN 4.400 HỘ DÂN BẤT AN
Tại Gia Lai, tình trạng sạt lở trên lưu vực sông Kôn và sông Hà Thanh kéo dài hơn 45 km, ảnh hưởng hơn 4.400 hộ dân, đe dọa đất sản xuất và nhiều công trình hạ tầng.

Sau mỗi trận mưa, ông Nguyễn Thanh Giản (77 tuổi, ở thôn Nhơn Thuận, P.An Nhơn Bắc, Gia Lai) lại ra bờ sông ngóng về phía mảnh ruộng của gia đình đang bị sông Kôn xâm thực. Hơn 10 năm qua, trong tổng số 1.200 m² đất luân canh trồng đậu phộng và lúa nước, gia đình ông đã mất gần một nửa diện tích do sạt lở. Qua mỗi mùa lũ, dòng nước tiếp tục khoét sâu vào bờ, khiến khoảng cách từ mặt bằng canh tác xuống lòng sông hiện sâu khoảng hơn 2 m và nguy cơ sạt lở vẫn tiếp diễn.
Đất sản xuất thu hẹp khiến năng suất cây trồng và thu nhập của gia đình ông Giản giảm đáng kể. Tương tự, nhiều hộ dân sống dọc sông Kôn tại thôn Nhơn Thuận cũng đang đối mặt với tình trạng sạt lở nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đất canh tác và đời sống. Người dân nhiều lần kiến nghị chính quyền sớm đầu tư xây dựng kè kiên cố để bảo vệ đất sản xuất, ổn định cuộc sống.
Cách đó khoảng 40 km, bờ sông Hà Thanh, đoạn qua thôn Hiệp Vinh 2, xã Canh Vinh, cũng đang sạt lở nghiêm trọng. Anh Đào Tấn Toàn (ở thôn Hiệp Vinh 2) cho biết những năm gần đây, dòng chảy sông Hà Thanh thay đổi, liên tục xâm thực đất liền, cuốn trôi nhiều diện tích đất sản xuất, hoa màu và cây trồng.
Trước đây, gia đình anh Toàn có khoảng 3 sào đất ven sông trồng đậu phộng. Tuy nhiên, sau nhiều năm sạt lở, diện tích đất ngày càng thu hẹp, buộc anh phải chuyển sang trồng keo để tận dụng phần đất còn lại. Dù vậy, sạt lở vẫn tiếp diễn. Nhiều hộ dân trong khu vực đã mất từ 2 - 3 sào đất sản xuất.
Theo ông Ngô Vĩnh Khánh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Gia Lai, trên lưu vực sông Kôn và sông Hà Thanh hiện có 42 vị trí sạt lở, với tổng chiều dài khoảng 45,2 km, trải dài trên địa bàn 10 xã, phường.
Trong đó, sông Kôn có 37 vị trí sạt lở, tổng chiều dài khoảng 34,9 km, tập trung chủ yếu ở khu vực hạ du, qua các phường An Nhơn, An Nhơn Bắc, An Nhơn Nam và các xã Tuy Phước Bắc, Tuy Phước Đông. Sông Hà Thanh có 5 vị trí sạt lở, dài khoảng 10,2 km, chủ yếu tại xã Canh Vinh và một số khu vực thuộc xã Canh Liên.
Nguyên nhân sạt lở chủ yếu do mưa lũ lớn, dòng chảy thay đổi hướng, trong khi địa chất bờ sông phần lớn là đất cát pha, có kết cấu kém ổn định. Bên cạnh đó, hoạt động khai thác cát, sỏi, suy giảm thảm phủ thực vật ở thượng nguồn và tình trạng lấn chiếm hành lang thoát lũ cũng làm gia tăng nguy cơ sạt lở.
Tình trạng này đang ảnh hưởng khoảng 4.470 hộ dân và gần 300 ha đất sản xuất nông nghiệp trên lưu vực sông Kôn. Riêng lưu vực sông Hà Thanh có 22 hộ dân tại xã Canh Liên bị ảnh hưởng. Nhiều đoạn bờ sông, đê, kè bằng đất bị hư hỏng nghiêm trọng; một số vị trí sạt lở đã áp sát khu dân cư, nhà ở và đường giao thông.
CẦN NGUỒN VỐN LỚN ĐỂ KHẮC PHỤC
Trước tình trạng nói trên, UBND tỉnh Bình Định cũ đã phê duyệt kế hoạch quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Kôn - Hà Thanh, với tổng kinh phí khoảng 5.639 tỉ đồng. Kế hoạch tập trung kiên cố hóa 36,41 km đê, kè phòng chống sạt lở; nâng cấp hồ Định Bình, hồ Núi Một nhằm giảm lũ cho hạ du; xây dựng đập điều tiết Gò Chàm, nâng cấp các đập dâng, nạo vét dòng chảy và phục hồi 350 ha rừng phòng hộ đầu nguồn.

Đối với lưu vực sông Hà Thanh, đề án đánh giá tổng thể tình hình sạt lở có kinh phí khoảng 298,5 tỉ đồng. Các giải pháp chính gồm xây dựng kè kiên cố, chỉnh trị dòng chảy, cắm mốc hành lang thoát lũ, di dời 112 hộ dân khỏi vùng nguy cơ và nghiên cứu xây dựng hồ chứa nước Suối Chiếp - Suối Lớn để cắt giảm lũ. Tuy nhiên, đây mới là nhu cầu kinh phí định hướng; việc triển khai còn phụ thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn và khả năng cân đối ngân sách các cấp.
Ông Vũ Ngọc An, Phó giám đốc Sở NN-MT tỉnh Gia Lai, cho biết công tác khắc phục sạt lở gặp nhiều khó khăn do nhu cầu vốn rất lớn, vượt khả năng cân đối ngân sách địa phương, cần sự hỗ trợ từ ngân sách T.Ư và các nguồn vốn ODA. Bên cạnh đó, các điểm sạt lở phân bố trên nhiều tuyến sông, suối và diễn biến phức tạp sau mỗi mùa lũ, đòi hỏi phải thường xuyên rà soát, cập nhật. Việc di dời người dân, giải tỏa các công trình lấn chiếm hành lang thoát lũ cũng cần có lộ trình phù hợp.
Trong mùa mưa lũ năm 2026, ngành chức năng phối hợp các địa phương khoanh vùng, cắm biển cảnh báo tại những vị trí sạt lở gần khu dân cư; chủ động phương án sơ tán người dân khi có nguy cơ. Đối với các điểm sạt lở cấp bách, giải pháp gia cố tạm thời như sử dụng bao tải cát, rọ đá, đá hộc được triển khai. Cùng với đó, các lực lượng tăng cường kiểm tra, xử lý hoạt động khai thác cát, sỏi trái phép và hành vi lấn chiếm hành lang thoát lũ.
Về lâu dài, tỉnh ưu tiên bố trí vốn xây dựng kè kiên cố tại những đoạn sạt lở đe dọa khu dân cư và công trình hạ tầng; chỉnh trị dòng chảy, nâng cấp hồ chứa để giảm lũ cho vùng hạ du. Đồng thời, hoàn thiện việc cắm mốc hành lang thoát lũ, quản lý hoạt động khai thác cát theo quy định, bảo vệ rừng đầu nguồn và từng bước di dời các hộ dân ra khỏi khu vực nguy hiểm.
Theo ông An, bảo đảm an toàn tính mạng người dân là ưu tiên cao nhất. Các địa phương cần theo dõi sát diễn biến mưa lũ, thường xuyên cập nhật danh sách những hộ dân sống trong vùng nguy hiểm và tổ chức sơ tán kịp thời, tuyệt đối không để người dân ở lại khu vực có nguy cơ khi đã có cảnh báo sạt lở.