Gieo chữ Việt ở nước bạn
Trong một lớp học tiếng Việt tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh Udomxay (Lào), thầy Nguyễn Thành Ngọc (SN 1991, quê tại TP Bắc Ninh) gọi một học viên lên kiểm tra bài cũ.
Người phụ nữ bước lên bục giảng, bắt đầu giới thiệu bản thân bằng tiếng Việt. Chị nói chậm rãi, đôi chỗ còn ngập ngừng, nhưng vẫn cố gắng phát âm từng từ thật rõ ràng: "Xin chào các bạn. Tôi là một giáo viên. Năm nay tôi 37 tuổi. Gia đình tôi có 4 người. Rất vui được gặp các bạn".
Đằng sau những câu chào hỏi tưởng chừng đơn giản ấy là quá trình tập luyện không ít vất vả của cả người học lẫn người dạy.


Đứng lớp tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh Udomxay và Trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Udomxay, ThS Nguyễn Thành Ngọc hiểu rõ những trở ngại ấy hơn ai hết.
Theo thầy, Udomxay là tỉnh miền núi phía Bắc Lào, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.
"Tiếng Việt có nhiều âm, từ mà trong tiếng Lào không có. Các em vùng này nói tiếng Lào phổ thông còn chưa sõi, nên việc học tiếng Việt cũng rất vất vả, nhất là trong phát âm", thầy Ngọc chia sẻ.
Trước những khó khăn đó, giáo viên phải dành nhiều thời gian và sự kiên nhẫn cho từng bài giảng. Thầy thường giải thích nội dung bằng tiếng Lào để học sinh hiểu nghĩa, sau đó hướng dẫn các em phát âm, đọc đi đọc lại nhiều lần. Những ví dụ minh họa, hình ảnh trực quan và máy chiếu cũng được sử dụng để bài học trở nên dễ tiếp cận hơn.


Bên cạnh kiến thức ngôn ngữ, thầy còn lồng ghép những bài học về lịch sử, văn hóa Việt Nam để học sinh hiểu hơn về đất nước, con người và truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Với thầy Ngọc, dạy tiếng Việt cho học sinh ở đây không đơn thuần là truyền đạt kiến thức ngôn ngữ. Đó còn là quá trình giúp các em từng bước vượt qua rào cản về ngôn ngữ, tự tin hơn khi nghe, nói và sử dụng một ngôn ngữ mới.
Cuộc sống của thầy tại Udomxay gần như xoay quanh công việc giảng dạy. Thầy Ngọc đang phụ trách 10 lớp phổ thông và 1 lớp dành cho cán bộ cấp tỉnh. Lịch dạy có thời điểm lên tới 25 tiết mỗi tuần.
Ngoài giờ lên lớp, thầy Ngọc còn dành thời gian tự trồng rau củ trong khu vườn của trường để phục vụ bữa ăn hằng ngày. Các học sinh nội trú cũng phụ thầy chăm sóc vườn rau. Số rau thu hoạch được, thầy lại đem tặng nhà trường để bổ sung vào bữa ăn cho học sinh.
Bên cạnh công việc chuyên môn, thầy Ngọc còn tham gia các hoạt động dân vận, gắn bó với đời sống cộng đồng địa phương.


Thầy Ngọc xúc động kể có những học sinh khi còn ngồi trên ghế nhà trường khá nghịch ngợm, khiến thầy cô không ít lần phải nhắc nhở. Thế nhưng, sau khi tốt nghiệp, các em lại trưởng thành, đạt được những thành công trong cuộc sống và vẫn luôn nhớ về những người từng dạy dỗ mình.
Năm 2021, thầy Ngọc được điều động lên công tác tại một trường vùng cao ở huyện Viêng Phu Kha. Khi ấy, những học sinh từ các bản làng xa xôi tìm đến thăm thầy, mang theo những củ khoai lang, bó rau được đem từ nhà đến làm quà.


"Món quà khiến tôi rất xúc động bởi đó là những gì các em và gia đình có thể dành tặng người thầy từ phương xa đến. Tôi còn nhớ những lần học trò âm thầm chuẩn bị sinh nhật cho mình, hay có em ra tận sân bay để tiễn thầy về nước", ThS Nguyễn Thành Ngọc bộc bạch.
Những khoảnh khắc ấy trở thành kỷ niệm khó quên trong hành trình làm nghề của thầy Ngọc. Ở một đất nước không phải quê hương mình, giữa những khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa, tình cảm chân thành của học trò đã giúp thầy cảm nhận được sự gần gũi, gắn bó và ấm áp.
Gần 13 năm gắn bó với "đất nước Vạn Tượng"
Mối duyên của ThS Nguyễn Thành Ngọc với đất nước Lào bắt đầu từ năm 2012, khi thầy còn là sinh viên Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng, có dịp tiếp xúc, hỗ trợ các sinh viên Lào đang theo học tại trường trong việc học tiếng Việt. Những lần gặp gỡ ấy giúp thầy hiểu thêm về văn hóa, con người nước bạn và dần nảy sinh tình yêu dành cho đất nước láng giềng.
Sau khi tốt nghiệp đại học, đầu năm 2014, chàng trai trẻ quyết định sang Lào để trải nghiệm môi trường mới và thử thách bản thân.
Thời điểm ấy, thầy Ngọc chưa có nhiều kinh nghiệm giảng dạy tiếng Việt, thậm chí chưa từng xác định sẽ theo đuổi công việc này lâu dài. Tuy nhiên, sự tò mò, lòng nhiệt huyết của tuổi trẻ cùng mong muốn tìm hiểu đất nước, văn hóa và con người Lào đã thôi thúc thầy Ngọc lên đường.


Đặt chân đến thủ đô Viêng Chăn, Lào vào đầu năm 2014, mọi thứ đều mới mẻ với chàng trai vừa tốt nghiệp đại học. Thầy Ngọc khi ấy chưa biết tiếng Lào, chưa quen môi trường sống và cũng chưa có nhiều kinh nghiệm đứng lớp.
May mắn, thông qua sự giới thiệu của Hội người Việt Nam thủ đô Viêng Chăn, thầy được tiếp nhận vào giảng dạy tiếng Việt tại Trường Song ngữ Lào - Việt Nam Nguyễn Du.
Những ngày đầu đi dạy là khoảng thời gian không ít thử thách. Bên cạnh việc làm quen với phương pháp giảng dạy, thầy phải thích nghi với môi trường sống, văn hóa mới, trong khi bản thân chưa thể giao tiếp bằng tiếng Lào để giải thích bài học cho học sinh.
"Với niềm đam mê, tôi dần làm quen với công việc. Chỉ sau khoảng 6 tháng, mọi thứ đã ổn định hơn", thầy Ngọc nhớ lại.

Sau 1 năm giảng dạy, thầy chủ động sắp xếp lịch đứng lớp vào các buổi sáng trong tuần, dành thời gian buổi chiều theo học tiếng Lào tại Đại học Quốc gia Lào. Đến năm 2016, sau khi hoàn thành khóa học và thi lấy chứng chỉ tiếng Lào, việc giảng dạy cũng như sinh hoạt của thầy tại nước bạn trở nên thuận lợi hơn.
Thầy Ngọc tiếp tục công việc tại Trường Song ngữ Lào - Việt Nam Nguyễn Du. Năm 2019, thầy trúng tuyển chương trình đào tạo thạc sĩ tại Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa, Đại học Quốc gia Lào.
Năm 2021, sau khi tốt nghiệp cao học, thầy trở về Việt Nam, giảng dạy tại Trường THPT Thanh Lâm. Cũng trong năm này, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tuyển chọn giáo viên sang Lào giảng dạy tiếng Việt. ThS Nguyễn Thành Ngọc đăng ký tham gia và may mắn trúng tuyển, tiếp tục công việc giảng dạy tại nước bạn.


"Sau nhiều năm gắn bó với công việc, tôi nhận thấy nhu cầu học tiếng Việt tại Lào ngày càng lớn. Không chỉ con em cộng đồng người Việt sinh sống tại đây, nhiều học sinh người Lào, cán bộ, công chức và người lao động cũng có nhu cầu học tiếng Việt để phục vụ học tập, công việc và giao lưu giữa hai nước", ThS Nguyễn Thành Ngọc nhận định.
Theo thầy, nhiều cơ sở giáo dục tại Lào có nhu cầu tổ chức dạy và học tiếng Việt. Hiện nay, tiếng Việt được xem là một môn ngoại ngữ tại Lào. Thầy Ngọc cho biết Bộ Giáo dục Lào đang xem xét đưa tiếng Việt thành môn thi có điều kiện.
Hằng năm, Việt Nam cũng cấp hàng nghìn suất học bổng cho sinh viên Lào sang trao đổi, học tập, tạo thêm cơ hội để thế hệ trẻ nước bạn tiếp cận ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.
Trung bình mỗi năm, thầy giảng dạy 7-10 lớp phổ thông và 1 lớp dành cho cán bộ cấp tỉnh, với tổng số khoảng 350 học sinh.

Qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy, thầy nhận thấy học sinh Lào rất yêu thích học tiếng Việt. Sự hào hứng của các em trong mỗi giờ học cũng là động lực để thầy tiếp tục gắn bó với công việc.
Nhìn lại chặng đường đã qua, thầy Ngọc cho biết mình đã có gần 13 năm vừa học tập, vừa giảng dạy và gắn bó với đất nước Lào.
Với thầy Ngọc, công việc tại Lào mang một ý nghĩa đặc biệt bởi bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, thầy có cơ hội góp một phần công sức nhỏ bé vào việc vun đắp tình đoàn kết, hữu nghị đặc biệt giữa hai dân tộc Việt Nam - Lào. Điều thầy mong muốn không chỉ là có thêm nhiều thế hệ học sinh sử dụng thành thạo tiếng Việt, mà còn là giúp các em hiểu hơn về đất nước, con người Việt Nam.