Chuyển tới nội dung chính
Doanh nghiệp & M&A · Điểm tin đa nguồn

Sàn giao dịch carbon ra sao sau gần 5 tháng vận hành?

(Dân trí) - Sau gần 5 tháng vận hành, sàn carbon vẫn trầm lắng khi nhiều cơ sở phát thải lớn chưa hoàn thiện đo đạc, báo cáo khí nhà kính và còn phụ thuộc vào hạn ngạch được phân bổ miễn phí.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 2 ngày trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗

Hạ tầng kỹ thuật cho sàn giao dịch carbon đã sẵn sàng, nhưng bảng điện tử tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) lại đang phản ánh một bức tranh rất khác về sự nhập cuộc của các doanh nghiệp.

Từ khi chính thức khai trương ngày 29/6 đến ngày 17/11, hệ thống giao dịch carbon chỉ ghi nhận 7 giao dịch hạn ngạch phát thải mã VN2025. Tổng khối lượng khớp lệnh dừng ở mức khiêm tốn 1.310 tCO₂e, tương ứng giá trị chuyển nhượng khoảng 174,86 triệu đồng.

Sàn giao dịch carbon ra sao sau gần 5 tháng vận hành? - 1
Giao dịch carbon trên sàn Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) ghi nhận thanh khoản trầm lắng sau phiên mở cửa ngày 29/6 (Ảnh: The Brief).

Đáng chú ý, hoạt động mua bán hầu như chỉ mang tính biểu trưng trong ngày mở màn. Có tới 6 giao dịch với 1.210 tCO₂e đã diễn ra ngay phiên khai trương, giá dao động trong khoảng 130.000-136.000 đồng/tCO₂e.

Gần 3 tháng tiếp theo, sàn chỉ phát sinh thêm duy nhất giao dịch quy mô 100 tCO₂e vào ngày 15/9 ở mức giá 132.000 đồng/tCO₂e. Kể từ mốc đó đến ngày 17/11, thị trường hoàn toàn không ghi nhận thêm bất kỳ lệnh chuyển nhượng nào.

Đặt con số 1.310 tCO₂e đã giao dịch bên cạnh tổng hạn ngạch lên tới hơn 511,47 triệu tCO₂e được phân bổ cho 110 cơ sở trong giai đoạn 2025-2026, thanh khoản thực tế gần như bằng không.

Sự "bất động" này không xuất phát từ lỗi hạ tầng, mà bắt nguồn từ chính năng lực và tâm thế chuyển đổi của các đơn vị xả thải lớn. Theo báo cáo chính sách từ ESCAP, GGGI và IEEFA, thị trường carbon đang gặp khó ngay từ rào cản đo lường kỹ thuật tại các nhà máy.

Dữ liệu từ Cục Biến đổi khí hậu chỉ ra một thực tế đáng lo ngại rằng cuộc khảo sát năm 2026 với 91 cơ sở thuộc diện tham gia thí điểm hệ thống ETS cho thấy chỉ có 12 cơ sở thiết lập được hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm tra (MRV) vận hành ổn định. Nghĩa là có tới gần 87% đơn vị còn lại vẫn dừng ở bước chuẩn bị hoặc triển khai thử nghiệm.

Kết quả này tương đồng với khảo sát diện rộng trước đó trên 237 doanh nghiệp phát thải quy mô lớn, khi khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chuẩn bị bài bản hơn hẳn so với sự lúng túng của các doanh nghiệp nội địa.

Tâm lý ỷ lại vào chính sách thí điểm giai đoạn 2025-2026 khiến đa số doanh nghiệp chần chừ. Khi hạn ngạch được cấp miễn phí dựa sát vào lượng xả thải thực tế giai đoạn 2022-2024 và chỉ yêu cầu nộp số liệu tự khai, các nhà máy nhiệt điện than, xi măng và sắt thép không chịu áp lực thiếu hụt. Không bị sức ép chi phí buộc phải mua bù trừ, doanh nghiệp cũng không mặn mà đầu tư cho hệ thống quan trắc phát thải tự động hay giải pháp giảm phát thải tại nguồn.

Tuy nhiên, khoảng thời gian an nhàn này sẽ sớm kết thúc vào năm 2027. Khi đó, việc thẩm tra khí nhà kính bởi bên thứ ba độc lập sẽ trở thành điều kiện bắt buộc, trải qua quy trình kiểm soát ba cấp từ địa phương, bộ quản lý ngành đến Hội đồng thẩm định quốc gia.

Đồng thời, danh mục theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg đã nâng tổng số cơ sở phải kiểm kê bắt buộc lên 2.441 đơn vị. Bất kỳ sự thiếu hụt hay sai lệch nào trong dữ liệu tự khai trước đây sẽ bị bộc lộ rõ ràng trước các đơn vị kiểm toán khí thải.

Sức ép tài chính sẽ ập đến khi phương pháp phân bổ hạn ngạch thay đổi. Theo quy định, các bộ ngành phải trình đề xuất phân bổ cho giai đoạn 2027-2028 trước ngày 30/6/2027, bắt đầu chuyển dần từ phương pháp tính theo lịch sử sang định mức phát thải theo sản phẩm.

Đây là rủi ro rất lớn cho các đơn vị chậm đổi mới công nghệ, bởi chênh lệch hiệu suất trong nội bộ từng ngành hiện rất cao. Suất phát thải bình quân của ngành thép đang ở mức 2,1 tấn CO2/tấn sản phẩm; ngành xi măng là 897 kg CO2/tấn clinker và 718 kg/tấn xi măng; còn nhiệt điện than tiêu hao khoảng 0,9-1,1 tấn CO2/MWh.

Khi định mức sản phẩm được áp dụng làm trần phát thải, các nhà máy có công nghệ cũ kỹ sẽ lập tức bị thiếu hạn ngạch. Khi đó, doanh nghiệp bắt buộc phải chi tiền thật trên sàn HNX hoặc tìm nguồn tín chỉ bù trừ để bù đắp thâm hụt. Việc tiếp tục chậm trễ xây dựng quy trình MRV và chuyển đổi công nghệ không chỉ khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro xử phạt mà còn làm tăng vọt chi phí vận hành khi thị trường chính thức bước sang giai đoạn đấu giá hạn ngạch vào năm 2029.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Doanh nghiệp & M&A

Xem tất cả →