Việc ông Jensen Huang bất ngờ rời ghế Tổng giám đốc (CEO) Nvidia vào ngày 12/11 đã giáng một đòn mạnh vào tâm lý giới đầu tư. Cổ phiếu của gã khổng lồ chip trí tuệ nhân tạo (AI) đã giảm hơn 25% từ khi ông Huang từ chức, kéo dài chuỗi giảm giá sang tuần thứ 7 liên tiếp (dài nhất kể từ khủng hoảng tài chính năm 2008).
Tuy nhiên, mối lo sâu xa nhất trên thị trường hiện nay không nằm ở những lùm xùm cá nhân khiến ông phải từ chức, mà nằm ở chính cách thức vận hành bộ máy ngàn tỷ USD này suốt ba thập kỷ qua.
Theo tờ The Wall Street Journal (WSJ), Nvidia dưới thời Jensen Huang đã tạo dựng mạng lưới cung ứng và bán hàng dựa trên những "thỏa thuận bắt tay" thay vì hợp đồng pháp lý chặt chẽ theo thông lệ. Khi người cầm trịch rời đi, di sản này lập tức biến thành rủi ro lớn.

Trăm tỷ USD dựa trên lời hứa miệng
Từ lâu, Jensen Huang không ngần ngại công khai niềm tự hào về mối quan hệ đặc biệt với các đối tác lớn, tiêu biểu là TSMC - tập đoàn gia công bán dẫn số một thế giới tại Đài Loan (Trung Quốc) và là đối tác sống còn của Nvidia.
Theo WSJ, trong một chương trình podcast hồi tháng 3, ông Huang từng chia sẻ rằng hai bên đã bắt tay làm ăn gần 30 năm mà không cần bất kỳ hợp đồng chính thức nào. "Tôi không biết chúng tôi đã thực hiện bao nhiêu chục tỷ hay hàng trăm tỷ USD giao dịch với họ, nhưng chúng tôi không có hợp đồng nào cả. Điều đó thật tuyệt vời", ông nói.
Cách tiếp cận này rất phù hợp với văn hóa kinh doanh Á Đông, nơi chữ tín và quan hệ cá nhân được đặt lên hàng đầu. Nhờ sự tin tưởng tuyệt đối, Nvidia có thể đưa ra quyết định chớp nhoáng, gom trọn năng lực sản xuất mà không vướng rào cản thủ tục, giúp hãng bứt phá dẫn đầu làn sóng AI toàn cầu.
Tuy nhiên, chuyên gia phân tích Patrick Moorhead từ Moor Insights & Strategy nhận định rằng dù các đơn đặt hàng cụ thể trong 18 tháng tới đã được ấn định, rủi ro thực sự sẽ bùng nổ ở chu kỳ tiếp theo. Nếu thiếu đi sự bảo đảm bằng văn bản pháp lý, liệu Nvidia có còn giữ được tốc độ và quyền ưu tiên nguồn cung như trước hay không vẫn là câu hỏi lớn.
Nguy cơ chuỗi cung ứng bị đối thủ “vợt tay trên”
Lời cảnh báo rõ ràng nhất đến từ Elon Musk, một khách hàng lớn của Nvidia qua Tesla và SpaceX. Theo trang tin 247wallst, tỷ phú này viết trên mạng xã hội X: "Jensen đã điều hành chuỗi cung ứng tại Nvidia một cách xuất sắc, nhưng nhiều thỏa thuận trong số đó chỉ dựa trên cái bắt tay với Jensen, chứ không phải hợp đồng bằng văn bản. Nếu không có Jensen, ít nhất một số thỏa thuận quan trọng đó sẽ đổ vỡ".
Nhận định của Musk nhận được sự đồng tình từ Dylan Patel, chuyên gia trưởng tại hãng nghiên cứu SemiAnalysis. Trên kênh CNBC, ông Patel tiết lộ ông Huang từng đích thân thuyết phục từng nhà cung ứng nhỏ lẻ dồn toàn bộ công suất cho Nvidia. Giờ đây, khi nhân vật quyền lực này không còn tại vị, các đối thủ công nghệ như Google lập tức nhảy vào tìm cách tiếp cận và giành lấy nguồn lực sản xuất quý giá đó.
Mặt trái của việc "tin nhau qua cái bắt tay" là điều Musk hiểu rõ hơn ai hết. Vị tỷ phú từng chi 45 triệu USD đồng sáng lập OpenAI nhưng không ký thỏa thuận ràng buộc, để rồi chuốc lấy cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm khi hai bên trở mặt. Tại phiên tòa xét xử vụ kiện OpenAI, chính thẩm phán đã thốt lên rằng việc chi khoản tiền khổng lồ chỉ dựa vào cái bắt tay là điều quá rủi ro, và cái kết cuối cùng chỉ là lôi nhau ra tòa.
Bài toán quản trị và khủng hoảng kế thừa
Sự xáo trộn tại Nvidia làm bùng lên cuộc tranh luận gay gắt về mô hình quản trị doanh nghiệp. Một bên ủng hộ quan điểm "nhà sáng lập là không thể thay thế". Musk thậm chí so sánh việc loại bỏ Jensen Huang chẳng khác nào gạt bỏ huyền thoại bóng rổ Michael Jordan khi toàn đội đang trên đà thắng lợi.
Ngược lại, giới quản trị truyền thống chỉ ra rằng một công ty đại chúng trị giá hàng nghìn tỷ USD không thể phụ thuộc mãi vào uy tín của một cá nhân duy nhất. Phát biểu tại Hội nghị DealBook của The New York Times, CEO Microsoft Satya Nadella nhấn mạnh các nhà sáng lập rất phi thường nhưng họ không phải là những vị thần. Một doanh nghiệp muốn trường tồn thì sớm hay muộn cũng phải có người kế thừa đủ năng lực dẫn dắt bộ máy vận hành theo quy chuẩn.
Để trấn an thị trường, CEO tạm quyền của Nvidia, bà Colette Kress, khẳng định hãng đang nắm giữ các cam kết mua hàng trị giá tới 390 tỷ USD và hoạt động kinh doanh vẫn diễn ra thông suốt. Dù vậy, việc chuyển giao từ một cơ chế vận hành đậm dấu ấn cá nhân sang quy trình hợp đồng chặt chẽ chắc chắn sẽ là bài kiểm tra khắc nghiệt nhất cho tương lai của Nvidia.