Thạc sĩ, bác sĩ Trần Nguyễn Nhật Khánh, khoa Ngoại Ung Bướu, Trung tâm Ung Bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết kết quả tiêm chất huỳnh quang ghi nhận mạch bệnh nhân phát sáng đứt đoạn, có phần lóe sáng như hình ảnh bụi sao, nghi ngờ tình trạng ứ trệ dịch bạch huyết dưới da. Chị Nhàn được chẩn đoán phù bạch mạch giai đoạn II/III, bác sĩ chỉ định điều trị bằng vi phẫu nối mạch.
7 năm trước khi phát hiện ung thư vú giai đoạn 2B, chị Nhàn đã phẫu thuật cắt tuyến vú trái và nạo vét hạch sau đó hóa xạ trị. Bác sĩ Khánh cho biết nạo vét hạch nách là kỹ thuật được thực hiện khi ung thư vú di căn, giúp giảm nguy cơ bệnh di căn, tái phát. Tuy nhiên, quá trình nạo hạch nách có thể cắt đứt dòng chảy của mạch bạch huyết (có chức năng dẫn lưu dịch tiết chứa protein, tế bào chết, chất thải sinh học) khiến dịch không thể thoát về hệ tuần hoàn mạch máu, ứ đọng trong các mô dưới da.
Bên cạnh đó, xạ trị vùng nách sau điều trị ung thư vú cũng có thể làm tổn thương hạch và mạch bạch huyết, dẫn đến tình trạng này. Phù tay voi có thể xảy ra ngay sau vài ngày phẫu thuật hoặc nhiều năm sau đó.

Bác sĩ Khánh tiêm chất nhuộm huỳnh quang (Indocyanine Green - ICG) vào cánh tay bị phù cho chị Nhàn. Sau đó sử dụng máy huỳnh quang cận hồng ngoại để đánh giá giai đoạn, vẽ bản đồ bạch huyết dưới da. Toàn bộ mạng lưới mạch bạch huyết đang hoạt động bình thường phát sáng màu xanh lục còn phần đen, không phát sáng có nghĩa bị tắc nghẽn hoặc tổn thương.
Bác sĩ rạch đường da khoảng 1,5 cm, bóc tách lớp mỡ dưới da để bộc lộ mạch bạch huyết (chứa dịch trong suốt) và tĩnh mạch nông (chứa máu đỏ) nằm kề nhau. Các mạch này có kích thước rất nhỏ 0,3-0,5 mm. Dưới sự hỗ trợ của hệ thống máy kính hiển vi có độ phân giải cao, bác sĩ dùng chỉ vi phẫu mảnh nối bạch mạch và tĩnh mạch nông tạo thành đường dẫn lưu để dịch bạch huyết thoát vào hệ tuần hoàn máu. Bác sĩ nối thêm hai bạch mạch và tĩnh mạch nông ở vị trí khác nhau trên cánh tay.
Kiểm tra sau nối bằng chất huỳnh quang ghi nhận dòng dịch bạch huyết phát sáng màu xanh lục chảy trực tiếp từ mạch bạch huyết, xuyên qua vị trí nối hòa thẳng vào tĩnh mạch. Hậu phẫu, chị Nhàn giảm đau và nặng tay, xuất viện sau 12 tiếng theo dõi. Theo bác sĩ Khánh, tình trạng phù sẽ cải thiện theo thời gian, khi lượng dịch dần trở về tuần hoàn máu.

Bác sĩ Khánh cho hay khoảng 30% người bệnh ung thư vú có nạo hạch nách bị phù tay voi. Nguy cơ này tăng cao ở người vừa phẫu thuật xong đã mang, xách đồ nặng, sử dụng bàn tay nhiều như đánh máy tính, tiếp xúc nhiều với đồ nóng, có bệnh nền béo phì, đái tháo đường, hút thuốc lá...
Kỹ thuật vi phẫu nối bạch mạch giúp khơi thông dòng chảy, phục hồi chức năng dẫn lưu của hệ bạch huyết. Bác sĩ thường sử dụng hai hướng tiếp cận là nối thông bạch mạch - tĩnh mạch hoặc ghép mạch bạch huyết thiết lập lại chức năng hút và dẫn lưu dịch tự nhiên. Trong trường hợp phù nặng, một số kỹ thuật phẫu thuật cắt giảm thể tích có thể được cân nhắc để loại bỏ phần mô dư thừa ở cánh tay bị phù như cắt giảm, hút mỡ.
Bác sĩ khuyên sau khi nạo hạch nách điều trị ung thư vú, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn vận động, tránh mang vác vật nặng hoặc để cánh tay bên phẫu thuật phải gắng sức quá mức. Khi cánh tay bị nặng nề, căng tức hoặc chật áo, người bệnh cần tái khám để được phối hợp với khoa phục hồi chức năng, vi phẫu tạo hình can thiệp phù hợp. Phát hiện và điều trị ở giai đoạn dịch còn lỏng (ấn lõm) giúp tăng tỷ lệ kiểm soát phù mạch bạch huyết.
*Tên người bệnh đã được thay đổi