
Được ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ và cơ quan soạn thảo, chiều 20/11, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đã phát biểu giải trình, làm rõ các ý kiến đại biểu Quốc hội quan tâm, thảo luận liên quan đến dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho biết, dự thảo Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, trong đó đặt ra yêu cầu hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.
Làm rõ mô hình quản lý và tổ chức thị trường hàng hóa phái sinh
Chính phủ đã có báo cáo tiếp thu, giải trình đối với 29 lượt ý kiến tại phiên thảo luận Tổ. Tại phiên thảo luận ở hội trường chiều 20/11, dự án Luật tiếp tục nhận được 18 ý kiến phát biểu của các đại biểu Quốc hội. Trên cơ sở đó, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu báo cáo, làm rõ 5 nhóm vấn đề.
Thứ nhất, về mục tiêu và sự cần thiết ban hành Luật, Chính phủ thống nhất với quan điểm của các đại biểu Quốc hội và sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo rà soát, hoàn thiện dự án Luật. Mục tiêu quan trọng nhất là thiết lập các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường phòng ngừa rủi ro về giá, đồng thời hình thành giá tham chiếu đối với những mặt hàng Việt Nam có thế mạnh.
Thứ hai, về bản chất của thị trường và phân công quản lý nhà nước, Phó Thủ tướng khẳng định, thị trường hàng hóa phái sinh gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất nhập khẩu và giao dịch hàng hóa vật chất như sản phẩm nông sản. Giá trị, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch trên thị trường phụ thuộc vào giá, chỉ số giá và biến động giá của các mặt hàng trong hoạt động cung ứng hàng hóa.
Vì vậy, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh vừa gắn với thị trường hàng hóa, vừa mang đặc trưng của thị trường tài chính, phát sinh các rủi ro về giá, thanh toán, đối tác và an toàn hệ thống cần được kiểm soát, quản lý.
Theo kinh nghiệm quốc tế, việc xác định cơ quan quản lý không có một mô hình thống nhất mà phụ thuộc vào cấu trúc tổ chức và phân công quản lý của từng quốc gia. Tại Việt Nam, hoạt động mua bán hàng hóa được quy định tại Luật Thương mại năm 2005, trong đó Chính phủ giao Bộ Công Thương thống nhất quản lý nhà nước trong lĩnh vực chuyên ngành.
Kế thừa các quy định này và tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật tiếp tục kiến nghị giao Bộ Công Thương làm đầu mối, đồng thời phân định rõ trách nhiệm phối hợp với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và các cơ quan liên quan trong quản lý, giám sát hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh.
Thứ ba, đối với mô hình Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ, Chính phủ thống nhất, Nhà nước phải kiểm soát chặt chẽ các thiết chế trọng yếu của thị trường; tuy nhiên kiểm soát bằng pháp luật và cơ chế giám sát không đồng nhất với việc nhà nước phải nắm giữ phần vốn chi phối.
Kinh nghiệm quốc tế có nhiều mô hình tổ chức sở hữu và vận hành Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ, trong đó có cả các mô hình thuộc sở hữu Nhà nước kết hợp với sở hữu công tư và mô hình thuộc sở hữu của tư nhân hoàn toàn.
Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu kỹ lưỡng kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tiễn của Việt Nam để hoàn thiện mô hình phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.
Hoàn thiện cơ chế quản trị rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư
Thứ tư, về cơ chế quản trị rủi ro tại Trung tâm thanh toán bù trừ và bảo vệ nhà đầu tư, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, đây là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo hoàn thiện các cơ chế quản trị rủi ro, đồng thời quy định trách nhiệm can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước trong trường hợp khẩn cấp.
Việc hoàn thiện các quy định phải bám sát nguyên tắc chủ thể gây rủi ro phải chịu trách nhiệm trước, không chuyển tổn thất một cách tùy tiện sang nhà đầu tư và ngân sách nhà nước.
Đối với việc chuyển ngoại tệ phục vụ ký quỹ thanh toán và kết nối, chia sẻ dữ liệu, dự thảo Luật sẽ được hoàn thiện để bảo đảm đồng bộ với pháp luật liên ngành.
Liên quan đến chứng thư kho điện tử, cơ chế bảo đảm tài sản, trách nhiệm của đơn vị vận hành kho và kiểm định hàng hóa, Chính phủ sẽ chỉ đạo hoàn thiện theo hướng tăng cường tính xác thực, minh bạch, khả năng liên thông dữ liệu, bảo đảm an toàn cho hàng hóa và tài sản của các chủ thể khi tham gia thị trường.
Thứ năm, về giao dịch thỏa thuận trực tiếp hay là giao dịch OTC và hoạt động của tổ chức tín dụng trên thị trường, Phó Thủ tướng cho biết, dự thảo Luật được xây dựng theo hướng bao quát cả thị trường hàng hóa phái sinh tập trung và các giao dịch thỏa thuận trực tiếp.
Việc đưa các giao dịch thỏa thuận trực tiếp vào phạm vi điều chỉnh của dự án Luật nhằm xác lập các nguyên tắc minh bạch, quản trị rủi ro, bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước trong quá trình thực thi Luật.
Đối với hoạt động của tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài trên thị trường hàng hóa phái sinh, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện quy định, bảo đảm phù hợp với pháp luật về các tổ chức tín dụng.
Kết thúc phần giải trình, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kinh tế và Tài chính, các cơ quan của Quốc hội, tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu, rà soát bảo đảm đồng bộ với các luật có liên quan, hoàn thiện dự án Luật trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ ba.
br/>