Chuyển tới nội dung chính
Khoa học & Công nghệ · Điểm tin đa nguồn

Phát hiện mối liên hệ giữa hình dạng và màu sắc trong trải nghiệm cận tử

(Dân trí) - Nghiên cứu trên 50 người từng trải qua trải nghiệm cận tử cho thấy không gian hình đường hầm thường được nhớ lại với ít màu sắc; các không gian rộng, cong có xu hướng gắn với màu sắc phong phú hơn.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 05/11/2026 Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗

Trải nghiệm cận tử (NDE) thường được mô tả bằng những hình ảnh như đường hầm, ánh sáng chói lòa hoặc không gian rộng lớn.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Frontiers in Psychology ngày 15/10 đã phát hiện mối liên hệ giữa hình dạng không gian được hồi tưởng và màu sắc mà người tham gia cho biết họ từng nhìn thấy.

Phát hiện mối liên hệ giữa hình dạng và màu sắc trong trải nghiệm cận tử - 1
(Xuanyu Han/Moment RF/Getty Images)

Nhóm nghiên cứu do France Lerner thuộc Đại học Haifa (Israel) dẫn đầu đã yêu cầu 50 người từng trải qua trải nghiệm cận tử tái dựng ký ức bằng các hình mẫu hình học.

Người tham gia phân chia trải nghiệm thành từng giai đoạn, đồng thời mô tả vị trí của bản thân, hướng di chuyển và đặc điểm thị giác của không gian.

Từ 112 phân đoạn trải nghiệm được tái dựng, các nhà khoa học phân loại 108 trường hợp vào 4 nhóm hình dạng chính: không gian hình nón, không gian có đường biên cong rộng, không gian tương đối phẳng với đường biên cong nhẹ và không gian bao quanh giống hình cầu hoặc hình bầu dục.

Hình dạng không gian có liên quan đến màu sắc

Phát hiện mối liên hệ giữa hình dạng và màu sắc trong trải nghiệm cận tử - 2
Hình ảnh tái hiện không gian giống đường hầm mà người tham gia nhớ lại trong trải nghiệm cận tử (ảnh: Lerner và cộng sự, Frontiers in Psychology, 2026).

Điểm đáng chú ý là sự khác biệt về màu sắc giữa các nhóm hình học.

Trong 28 không gian hình nón, bao gồm những hình ảnh tương tự đường hầm, có 22 trường hợp không ghi nhận màu sắc phân biệt được, chủ yếu được mô tả bằng các sắc thái đen, trắng, xám hoặc ánh sáng không màu.

Ngược lại, trong 31 không gian có đường biên cong rộng, 27 trường hợp được mô tả là có màu sắc.

Kết quả cho thấy hình dạng không gian trong ký ức cận tử có mối liên hệ đáng chú ý với đặc điểm màu sắc được hồi tưởng. Tuy nhiên, đây là mối liên hệ quan sát được trong lời kể và hình vẽ của người tham gia, chưa phải bằng chứng xác định cơ chế sinh học đứng sau hiện tượng.

Một số đặc điểm được mô tả có nét tương đồng với các hiện tượng thị giác đã được nghiên cứu, chẳng hạn hiện tượng thu hẹp trường nhìn hoặc hiệu ứng Ganzfeld. Trong hiệu ứng Ganzfeld, việc tiếp xúc với trường kích thích thị giác đồng nhất, ít thay đổi có thể đi kèm những trải nghiệm tri giác bất thường.

Dù vậy, nghiên cứu không chứng minh rằng thiếu oxy gây ra những không gian hình đường hầm, hay hiệu ứng Ganzfeld giải thích những không gian rộng, nhiều màu sắc trong trải nghiệm cận tử. Những cách giải thích này vẫn cần được kiểm chứng riêng.

Phát hiện mối liên hệ giữa hình dạng và màu sắc trong trải nghiệm cận tử - 3
Sự tái hiện của người tham gia về trải nghiệm cận kề cái chết, cho thấy một không gian rộng lớn được chia thành các vùng bóng tối và ánh sáng, với vị trí nhận thức của họ được đánh dấu bằng một cây thánh giá (ảnh: Lerner và cộng sự, Biên giới trong Tâm lý học, 2026).

Nghiên cứu còn nhiều giới hạn

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh công trình chủ yếu nhằm mô tả và so sánh đặc điểm không gian, màu sắc trong ký ức cận tử, thay vì xác định nguyên nhân gây ra trải nghiệm.

Nghiên cứu có một số hạn chế đáng kể. Mẫu gồm 50 người tự nguyện tham gia, các trải nghiệm được hồi tưởng có thể đã xảy ra từ nhiều năm trước và việc sử dụng các hình mẫu hình học có sẵn có thể ảnh hưởng đến cách người tham gia tái dựng ký ức.

Ngoài ra, nghiên cứu không có nhóm đối chứng gồm những người trải qua các trạng thái tri giác bất thường khác. Vì vậy, chưa thể xác định liệu các kiểu hình dạng và màu sắc này có đặc trưng riêng cho trải nghiệm cận tử hay không.

Dù chưa giải thích được cơ chế hình thành trải nghiệm cận tử, nghiên cứu cho thấy việc sử dụng hình vẽ và mô hình không gian có thể bổ sung một phương pháp hữu ích để khảo sát những trải nghiệm khó diễn đạt bằng ngôn ngữ thông thường.

Phát hiện mối liên hệ giữa hình dạng và màu sắc trong trải nghiệm cận tử - 4
Bản đồ trải nghiệm cận tử của người tham gia, đánh dấu những cuộc gặp gỡ với gia đình, sự hồi tưởng về cuộc đời và những hình ảnh về kiếp trước và kiếp sau, cùng với vị trí và chuyển động mà họ cảm nhận được trong không gian (ảnh: Lerner và cộng sự, Frontiers in Psychology, 2026).
Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Khoa học & Công nghệ

Xem tất cả →