Kết quả đến từ mô hình chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tại ĐBSCL, do Vinarice phối hợp với các hợp tác xã và nông dân triển khai trên hơn 48.500 ha của An Giang, Đồng Tháp từ tháng 8/2025 đến nay.
Hoạt động nằm trong khuôn khổ Dự án "Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC)", được tài trợ bởi Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia, do Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) tại Việt Nam phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường hai tỉnh An Giang, Đồng Tháp triển khai trong giai đoạn 2023-2027. Mục tiêu của dự án là hỗ trợ chuyển đổi sang nền nông nghiệp carbon thấp và nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Trong dự án của Vinarice, doanh nghiệp hướng dẫn nông dân áp dụng quy trình "1 phải 5 giảm", tưới ngập khô xen kẽ, giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng phân bón hợp lý và quản lý rơm rạ sau thu hoạch. Quá trình thực hiện được theo dõi thông qua hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định nhằm ghi nhận, đánh giá lượng phát thải giảm được. Diện tích của hợp tác xã tham gia lớn nhất là 3.721 ha, còn ở nông hộ diện tích lớn nhất là 92 ha.

Một số kết quả nổi bật như tại Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Mỹ Đông 3, mô hình triển khai trên khoảng 267 ha giúp giảm 10-15% chi phí đầu vào, năng suất duy trì 6,5-6,7 tấn/ha. Rơm rạ sau thu hoạch được thu gom làm nguyên liệu trồng nấm, góp phần tăng giá trị phụ phẩm nông nghiệp.
Còn với bà Hồ Thị Thúy Hằng, nông dân xã Mỹ Quý, Đồng Tháp, chi phí sản xuất 1,5 ha của gia đình giảm từ 30 triệu đồng xuống còn 25 triệu đồng sau khi tham gia. Ngoài ra, lợi nhuận đạt 17-20 triệu đồng/ha, có vụ lên 20-30 triệu đồng.
Hiệu quả này đến từ việc thay đổi tập quán canh tác, giảm lượng giống gieo sạ, điều tiết nước tưới, sử dụng phân bón hợp lý và hạn chế thuốc bảo vệ thực vật. Những biện pháp này vừa giúp tiết kiệm chi phí đầu vào, vừa góp phần giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa.

Không chỉ tăng lợi nhuận do giảm chi phí sản xuất, chủ ruộng còn được Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice) - doanh nghiệp liên kết, thưởng tiền. Sau 3 vụ, tổng tiền thưởng mà đơn vị trao cho nông dân lên đến hơn 3,8 tỷ đồng.
Chính sách bao gồm hỗ trợ thêm 10 đồng mỗi kg lúa cho chủ hộ là phụ nữ và 15 đồng mỗi kg cho chủ hộ khuyết tật. Qua ba vụ, hộ nông dân nhận thưởng cao nhất là 30 triệu đồng, còn hợp tác xã nhận thưởng cao nhất hơn 320 triệu đồng
Các kết quả trên giúp Vinarice được Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) vinh danh là một 10 doanh nghiệp có thành tích nổi bật trong liên kết với nông hộ nhỏ thực hành canh tác lúa giảm phát thải. Riêng vụ hè thu 2025, diện tích triển khai đạt hơn 27.000 ha, lợi nhuận nông hộ tăng 49% theo phương pháp đánh giá của dự án. Với kết quả này, Vinarice nhận giải thưởng 339.784 AUD trong vụ sản xuất. Đơn vị đã dùng giá trị giải thưởng khi tham gia dự án để thưởng trực tiếp cho nông dân, đồng thời tái đầu tư vào các hoạt động đào tạo, hội thảo, tập huấn kỹ thuật.
Ông Nguyễn Văn Bé Hai, Tổng giám đốc Vinarice, cho rằng khó khăn không chỉ là chuyển giao kỹ thuật mà còn giúp nông dân duy trì quy trình qua nhiều vụ. Khi thấy rõ hiệu quả, giảm được chi phí mà vẫn bảo đảm năng suất, người trồng lúa sẽ chủ động tiếp tục áp dụng.

Bên cạnh chuyển giao kỹ thuật, Vinarice liên kết từ cung ứng giống, tổ chức vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ. Doanh nghiệp cung ứng các giống Đài Thơm 8, Thơm RVT, Hương Châu 6, ĐS1, VNR20; đồng thời đầu tư hệ thống chế biến, bảo quản tại Đồng Tháp với công suất 50.000 tấn giống và 100.000 tấn gạo mỗi năm.
Theo doanh nghiệp, liên kết từ đầu vào đến đầu ra giúp kiểm soát quy trình sản xuất, chất lượng và truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.
Mô hình được triển khai trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long thực hiện Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp đến năm 2030. Kết quả bước đầu cho thấy giảm phát thải có thể song hành với hiệu quả kinh tế, nếu nông dân được hỗ trợ kỹ thuật, tổ chức sản xuất và bảo đảm đầu ra.
Ngọc Tài