Sau tuổi 50, nhiều người bắt đầu nhận thấy bản thân hay quên vị trí để đồ, khó nhớ tên người quen hoặc mất nhiều thời gian hơn để tiếp nhận thông tin mới. Những thay đổi này đôi khi liên quan quá trình lão hóa tự nhiên hoặc biểu hiện sớm của suy giảm nhận thức.
BS.CKII Trần Lê Thanh Tâm, Trưởng chuyên khoa Thần kinh, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết bệnh Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất gây sa sút trí tuệ. Triệu chứng gồm suy giảm tiến triển về trí nhớ, tư duy và khả năng thực hiện các hoạt động thường ngày. Tuổi tác, di truyền là những yếu tố nguy cơ khó thay đổi song điều chỉnh lối sống khoa học và lành mạnh, cải thiện sức khỏe tim mạch, chuyển hóa có thể phần nào giảm nguy cơ sa sút trí tuệ.
Bác sĩ Tâm chỉ ra một số việc nên làm sau tuổi 50 có lợi cho sức khỏe não bộ gồm:
Vận động thể chất thường xuyên là một trong những cách bảo vệ não. Người trung niên nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc tập dưỡng sinh phù hợp thể trạng. Vận động giúp cải thiện tuần hoàn máu, kiểm soát cân nặng, huyết áp và đường huyết, đồng thời hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức.
Não bộ cũng cần được kích thích thường xuyên. Đọc sách, học ngoại ngữ, chơi nhạc cụ hay tham gia các hoạt động cộng đồng, học một kỹ năng mới, có thể hỗ trợ duy trì sự phát triển của các mạng lưới thần kinh. Bác sĩ khuyến khích người sau tuổi 50 nên duy trì giao tiếp xã hội, tránh thu mình, ít tương tác sau khi nghỉ hưu.
Người trung niên nên ưu tiên rau xanh, trái cây, cá, các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường, muối và chất béo bão hòa. Chế độ ăn lành mạnh kết hợp vận động giúp giảm nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì - các yếu tố liên quan đến suy giảm nhận thức.
Sau 50 tuổi, mỗi người cần quan tâm kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch. Các tình trạng sức khỏe này có mối liên hệ trực tiếp đến hệ thống mạch máu nuôi não, tăng nguy cơ suy giảm nhận thức. Nên khám sức khỏe định kỳ, dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngưng điều trị.
Giấc ngủ cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình củng cố trí nhớ, duy trì hoạt động não bộ. Người trưởng thành nên ngủ đủ khoảng 7-9 giờ mỗi đêm, duy trì lịch ngủ ổn định, hạn chế thức khuya. Nếu ngủ ngáy lớn, ngưng thở khi ngủ, mất ngủ kéo dài hoặc buồn ngủ nhiều ban ngày, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và điều trị phù hợp.

Một số trường hợp suy giảm trí nhớ còn liên quan đến trầm cảm, thiếu vitamin B12, rối loạn chức năng tuyến giáp, tác dụng phụ của thuốc hoặc rối loạn giấc ngủ. Do đó, khám sức khỏe định kỳ giúp bác sĩ chẩn đoán đúng nguyên nhân, điều trị kịp thời các bệnh lý thoái hóa thần kinh, ngăn ngừa suy giảm nhận thức.
Khi khám, bác sĩ có thể sử dụng các thang đánh giá nhận thức như MMSE, MoCA, kết hợp xét nghiệm và kiểm tra chức năng thần kinh để xác định mức độ suy giảm, tìm nguyên nhân. Trường hợp cần thiết, người bệnh cần được chụp MRI não 3 Tesla hoặc kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu để hỗ trợ bác sĩ phân biệt bệnh Alzheimer với các nguyên nhân sa sút trí tuệ khác.
Theo bác sĩ Tâm, phát hiện suy giảm nhận thức từ giai đoạn sớm giúp người bệnh có cơ hội được điều trị, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp, góp phần duy trì chất lượng sống.