Chuyển tới nội dung chính
Giáo dục · Điểm tin đa nguồn

Nhà giáo trước 'bão' công nghệ số

Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), hồ sơ điện tử, học liệu số, phương pháp dạy học mới, kiểm tra đánh giá mới và những thay đổi liên tục về cơ chế giáo dục đang tạo nên một môi trường trường học khác xa vài chục năm trước.

Mã cổ phiếu liên quan:

Trong "cơn bão" đổi mới ấy, giáo viên (GV) trẻ thường có lợi thế về công nghệ và tốc độ thích nghi; còn những nhà giáo nhiều năm đứng lớp lại sở hữu một thứ vốn quý khác: kinh nghiệm nghề nghiệp. Bài toán đặt ra không phải là làm thế nào để GV lớn tuổi "chạy đua" với người trẻ, mà là làm sao để nhà trường phát huy được kinh nghiệm của họ, đồng thời giúp họ thích nghi với cái mới, để không ai bị "bỏ lại phía sau".

'Nhà giáo lão thành' của trường học hiện đại, họ là ai?

Trong một trường THPT, có thể dễ dàng bắt gặp những nhà giáo đã 20, 25, thậm chí 30 năm đứng lớp. Họ từng trải qua nhiều lần thay sách giáo khoa, đổi chương trình, thay cách kiểm tra, điều chỉnh phương pháp giảng dạy và không ít lần chứng kiến những "cuộc cách mạng" trong nhà trường. Họ là những GV kỳ cựu, gọi vui là những "nhà giáo lão thành" của trường học hiện đại.

Nhà giáo trước 'bão' công nghệ số - Ảnh 1.
Giáo viên giới thiệu cách dùng AI để tạo sản phẩm đa phương tiện phục vụ giảng dạy

Gọi kỳ cựu không có nghĩa họ đã cũ. Ngược lại, nhiều người trong số họ đang là những GV có chuyên môn vững, hiểu học sinh (HS), nắm chắc chương trình và có khả năng xử lý những tình huống sư phạm mà một GV trẻ có thể nhanh chóng sử dụng một ứng dụng AI để tạo một bộ câu hỏi bài dạy. Nhưng một thầy cô kỳ cựu có thể nhìn vào bộ câu hỏi ấy và nhận ra ngay: câu nào vừa sức HS, câu nào đánh đố, câu nào phù hợp với từng đối tượng học trò.

Nhưng hiện nay, những nhà giáo nhiều kinh nghiệm ấy lại đang đứng trước một nghịch lý. Ngày trước, một GV có thể mất vài năm để làm quen với một phương pháp mới. Hiện nay, chỉ trong một năm học, họ có thể phải làm quen với nhiều nền tảng số, phần mềm quản lý, hệ thống hồ sơ điện tử, kho học liệu, các công cụ kiểm tra trực tuyến, ứng dụng AI... Điều này khiến một bộ phận GV lớn tuổi mệt mỏi chạy theo tốc độ thay đổi quá nhanh của công nghệ và cơ chế giáo dục.

Nếu phân tích kỹ (trong tương quan so sánh), có thể thấy những lợi thế và bất lợi của hai thế hệ nhà giáo. GV lớn tuổi cũng có những hạn chế nhất định khi khoảng cách thế hệ có thể khiến họ khó theo kịp cách giao tiếp của HS trong môi trường số. Việc sử dụng nhiều phần mềm cùng lúc có thể tạo áp lực. Một số người có tâm lý sợ sai, ngại thử nghiệm vì đã quen với những phương thức làm việc ổn định trong nhiều năm trước đây. Trong khi đó, GV trẻ thường có lợi thế rõ rệt về tốc độ, công nghệ, khả năng thử nghiệm và thích nghi.

Nếu người trẻ có thể mạnh về tốc độ, người nhiều kinh nghiệm có thể mạnh về chiều sâu. Một bên có thể biết nhanh một công cụ mới, một bên biết rõ công cụ ấy nên được sử dụng vào đâu và khi nào thì không nên sử dụng. Một bên có thể tạo ra một bài giảng rất đẹp bằng công nghệ, một bên có thể biết cách biến bài giảng ấy thành một giờ học thực sự có tương tác, cảm xúc và giá trị giáo dục.

Vì thế, vấn đề là làm thế nào để hai thế hệ cùng tạo nên một đội ngũ GV thích ứng với nhà trường mới.

Để GV lớn tuổi 'không bị bỏ lại phía sau'

Chúng tôi tìm hiểu và tổng hợp ý kiến của nhiều GV lớn tuổi, dạy nhiều bộ môn khác nhau, dưới đây là "tâm tư" của họ.

Trước hết, nhà trường cần thay đổi cách nhìn về GV lớn tuổi. Đừng xem họ là nhóm "phải đào tạo lại" để theo kịp GV trẻ. Hãy xem họ là nguồn vốn kinh nghiệm cần được kết hợp với năng lực công nghệ của thế hệ mới.

Nhà giáo trước 'bão' công nghệ số - Ảnh 2.
Giáo viên tham gia một buổi tập huấn, triển lãm sử dụng AI giảng dạy

Một mô hình có thể rất hiệu quả là "GV trẻ hỗ trợ công nghệ - GV giàu kinh nghiệm truyền nghề". GV trẻ có thể hướng dẫn đồng nghiệp cách sử dụng AI, phần mềm, nền tảng số, công cụ thiết kế bài học. Ngược lại, GV nhiều kinh nghiệm có thể chia sẻ cách xử lý HS cá biệt, quản lý lớp, giao tiếp với phụ huynh, xây dựng tình huống sư phạm, thiết kế một giờ học phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Khi ấy, không còn chuyện "người giỏi công nghệ dạy người yếu công nghệ", mà là hai thế hệ trao đổi cho nhau hai loại vốn quý.

Thứ hai, cần giảm tình trạng "số hóa hình thức". Nếu một loại hồ sơ có thể được tự động hóa thì hãy tự động hóa. Nếu một dữ liệu chỉ cần nhập một lần thì không nên bắt GV nhập lại nhiều lần trên nhiều hệ thống. Công nghệ phải giúp GV có thêm thời gian cho HS, chứ không lấy thêm thời gian của họ.

Thứ ba, cần cho GV một "khoảng thở" khi đổi mới. Một GV kỳ cựu, dạy văn THPT, nêu quan điểm: "Không phải mọi GV đều phải thành thạo một công nghệ mới trong cùng một thời điểm. Nhà trường có thể triển khai theo từng bước từ làm quen, thử nghiệm, hỗ trợ đến áp dụng rồi đánh giá. Thay vì yêu cầu ai cũng phải biết, có thể xây dựng một nhóm GV nòng cốt, sau đó lan tỏa kinh nghiệm trong tổ chuyên môn".

Thầy Phương Kim Cường, GV dạy công nghệ Trường THPT Tây Thạnh, P.Tây Thạnh, TP.HCM, hiến kế: "Để không ai bị bỏ lại phía sau thì cần phát huy tinh thần tương thân tương ái của các thành viên trong tổ bộ môn. Người giỏi hỗ trợ người chưa giỏi, người trẻ giúp đỡ người chậm chạp, lúc ấy sẽ ổn".

Thứ tư, công nghệ cần được sử dụng như một trợ lý, chứ không phải một áp lực mới. Với GV giàu kinh nghiệm, nên để AI giúp họ giảm những công việc lặp lại, nhưng quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc về GV. Và đây chính là lúc kinh nghiệm trở thành lợi thế.

Thứ năm, cách đánh giá GV trong nhà trường cũng cần thay đổi. Không nên chỉ hỏi: "Thầy cô có sử dụng AI hay không?" mà câu hỏi quan trọng hơn là: "AI và công nghệ đã giúp thầy cô dạy học tốt hơn như thế nào?". Một GV lớn tuổi sử dụng ít công cụ nhưng giúp HS tiến bộ có thể có giá trị hơn một người sử dụng rất nhiều nền tảng nhưng công nghệ không làm cho giờ học tốt hơn.

Cuối cùng, bản thân GV lớn tuổi cũng cần chủ động thay đổi. Kinh nghiệm không thể trở thành lý do để từ chối cái mới. "Tôi đã dạy 30 năm" không có nghĩa là "tôi không cần học nữa". Ngược lại, chính người có nhiều kinh nghiệm càng cần học để đưa kinh nghiệm ấy sang một môi trường giáo dục mới.

Thầy N.V.Đ, GV dạy toán tại TP.HCM, cho rằng: "Không cần chạy theo mọi xu hướng nhưng cần biết xu hướng nào đang làm thay đổi nghề nghiệp của mình. Không cần trở thành chuyên gia AI. Nhưng cần hiểu AI đủ để không bị động trước HS".

Quả thật, bài toán về thế hệ nhà giáo chưa bao giờ là hết khó giải trong yêu cầu tất yếu phải đổi mới ở nhà trường phổ thông. Như việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, thì chính những GV kỳ cựu là rào cản rất lớn khi thực hiện. Trong thực tế chung này, cần đến những giải pháp liên tục, đồng bộ, lâu dài.

Nguồn xuất bản gốc: Thanh Niên (thanhnien.vn) N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Giáo dục

Xem tất cả →