Ông Châu năm nay 55 tuổi, vừa nghỉ hưu được một năm. Ông có một thói quen đã duy trì suốt nửa đời người: Bất kể ăn mì nước hay mì trộn, vừa được bưng lên bàn là ông lập tức rưới gần nửa đĩa giấm vào. Ông cho rằng giấm có thể loại bỏ chất béo, ổn định đường huyết và làm mềm mạch máu. Người nhà khuyên ông nên dùng ít lại nhưng ông không vui, bởi nghĩ rằng mình đang ăn uống theo cách có lợi cho sức khỏe.
Năm nay, cơ quan tổ chức khám sức khỏe định kỳ. Khi nhận kết quả, ông thấy một số chỉ số không được khả quan: đường huyết lúc đói cao, triglyceride vượt ngưỡng, huyết áp cũng sát mức giới hạn trên. Ông mang kết quả đến phòng khám để kiểm tra lại. Sau khi xem đi xem lại phiếu xét nghiệm, bác sĩ hỏi một câu: “Bình thường ở nhà, ông ăn những gì?”.
Ông Châu cảm thấy khá ấm ức: “Tôi ăn uống thanh đạm lắm. Bữa nào ăn mì tôi cũng cho giấm”.

Nghe xong, bác sĩ chỉ biết thở dài. Vấn đề lại nằm chính trong bát mì mà ông vẫn nghĩ là thanh đạm.
Theo bác sĩ, giấm chỉ là một loại gia vị trên bàn ăn, không phải phương thuốc chữa bách bệnh. Những yếu tố thực sự ảnh hưởng đến các chỉ số sức khỏe là lượng tinh bột, cách kết hợp món ăn cũng như lượng dầu và muối trong mỗi bữa.
Hãy nhìn vào bát mì của ông Châu. Đó là một bát mì làm từ bột mì tinh chế với phần nước dùng ninh xương lâu, trên bề mặt nổi một lớp váng mỡ. Phần sốt ăn kèm là sốt thịt băm hoặc thịt băm xào đậu que, đậm vị và rất đưa cơm. Bên cạnh còn có một đĩa củ cải muối, nửa cây xúc xích và một quả trứng ốp la. Giấm quả thực được cho khá nhiều, nhưng cả bát mì gần như chẳng có bao nhiêu rau, lượng protein chất lượng cao cũng hạn chế, trong khi phần tinh bột lại rất lớn.
Ông Châu có thể ăn kiểu này 5-6 bữa mỗi tuần. Buổi sáng, ông ăn tạm một bát mì nước; buổi trưa ăn mì trộn cho nhanh gọn; buổi tối ngại nấu nướng lại luộc thêm một nồi mì. Rau thường chỉ là vài cọng cải nổi trên mặt bát. Thịt và trứng thì chủ yếu được chiên hoặc chế biến thành đồ muối. Ăn xong, ông ngồi lên sofa xem tivi suốt buổi tối.
Nhiều người cũng giống ông Châu, coi việc thêm giấm vào món ăn như một bước chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, cần nhìn nhận lại một số quan niệm phổ biến về loại gia vị này.
Giấm không thể làm mềm mạch máu
Theo các tài liệu y khoa được công bố, axit axetic trong giấm khi đi vào dạ dày và ruột sẽ bị dịch tiêu hóa trung hòa, phân giải. Lượng thực sự đi vào máu rất hạn chế, càng không thể hòa tan các mảng xơ vữa bám trên thành mạch.
Mạch máu mất dần độ đàn hồi là do quá trình lão hóa và những biến đổi bệnh lý ở chính thành mạch, chứ không thể được “làm mềm” chỉ bằng cách uống vài ngụm giấm. Coi giấm là mẹo giúp thông mạch máu là một quan niệm sai lầm ngay từ đầu.
Giấm có thể ảnh hưởng đến đường huyết, nhưng tác dụng rất hạn chế
Các quan sát lâm sàng cho thấy, sử dụng một lượng nhỏ giấm trong bữa ăn có thể giúp axit axetic làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu một phần tinh bột, nhờ đó đường huyết sau ăn tăng chậm hơn. Tuy nhiên, tác dụng này khá hạn chế và khác nhau tùy từng người. Giấm không thể phục hồi chức năng tuyến tụy, cũng không thể trực tiếp kéo đường huyết đang tăng cao xuống mức bình thường.
Nếu một mặt dựa vào việc ăn giấm để tự trấn an, mặt khác vẫn thường xuyên ăn cơm trắng, mì trắng và dùng nước sốt đậm đặc để trộn cơm, khiến tổng lượng carbohydrate, dầu và muối vượt mức cần thiết, thì tác dụng hỗ trợ nhỏ bé của giấm gần như không đáng kể.
Các hướng dẫn về kiểm soát đường huyết và mỡ máu vẫn nhấn mạnh vai trò của chế độ ăn tổng thể, vận động thường xuyên và sử dụng thuốc đúng chỉ định. Không có hướng dẫn nào coi một loại gia vị đơn lẻ là giải pháp kiểm soát các chỉ số này.
Giấm không có tác dụng bảo vệ dạ dày
Một tác dụng ngược khác cũng dễ bị bỏ qua là giấm không phải thực phẩm dưỡng dạ dày. Bản thân ông Châu đã mắc bệnh dạ dày từ lâu, thỉnh thoảng bị trào ngược axit và ợ nóng.
Giấm có tính axit. Nếu uống một lượng lớn khi bụng đói hoặc rưới quá nhiều vào món mì trong mỗi bữa ăn, axit axetic có thể trực tiếp kích thích niêm mạc dạ dày. Những người bị loét dạ dày, loét tá tràng, tăng tiết axit hoặc trào ngược dạ dày thực quản có thể gặp tình trạng khó chịu nghiêm trọng hơn khi sử dụng theo cách này.
Với người có răng nhạy cảm, tính axit của giấm cũng có thể làm tăng mức độ bào mòn men răng. Những người đang sử dụng thuốc dài ngày nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về việc có nên ăn giấm và sử dụng với lượng bao nhiêu.
Vấn đề thực sự nằm ở cách ông Châu ăn mì
Quay lại với khẩu phần ăn của ông Châu, bác sĩ lần lượt phân tích từng vấn đề: Mì được làm từ bột mì tinh chế và có khẩu phần khá lớn; nước dùng mặn, nước sốt cũng mặn, thêm củ cải muối khiến lượng muối càng tăng. Trứng chiên, sốt thịt băm và xúc xích đều chứa nhiều dầu hoặc muối. Rau xanh lại quá ít. Sau bữa ăn, ông thường ngồi lì trên sofa, ít đi bộ hay vận động.
Sau nửa năm, cân nặng của ông tăng khoảng 3,5-4 kg, các chỉ số sức khỏe cũng xấu đi. Điều này không có gì khó hiểu. Ông chỉ chăm chăm để ý xem mình đã cho giấm vào bát mì hay chưa mà không nhận ra những vấn đề thực sự trong khẩu phần ăn.
Vậy có phải từ nay không được ăn mì nữa? Tất nhiên là không. Điều quan trọng nằm ở cách kết hợp các thực phẩm.
Có thể trộn thêm mì kiều mạch hoặc mì ngũ cốc nguyên hạt vào mì trắng, hoặc giảm lượng mì làm từ bột mì tinh chế. Bạn cũng có thể ăn kèm một phần ngô hoặc một khúc củ mài. Trong mỗi bữa, nên có một phần rau tương đối lớn, chẳng hạn như cải xanh, cải thảo, cà chua hoặc nấm. Đồng thời, hãy bổ sung thêm đậu phụ, trứng, cá hoặc thịt nạc, thay vì để cả bát mì chỉ có mỗi tinh bột.
Nên hạn chế chan quá nhiều nước dùng có lớp mỡ nổi trên bề mặt và nước sốt mặn. Rau củ muối, thịt chế biến sẵn chỉ nên ăn thỉnh thoảng để đổi vị, không nên xuất hiện trong mọi bữa. Dùng giấm làm gia vị tăng hương vị thì không có vấn đề gì, mỗi bữa chỉ cần một lượng nhỏ, khoảng một thìa cà phê.
Không nên uống nhiều giấm khi bụng đói; nếu đang khó chịu ở dạ dày, bị trào ngược hoặc ợ nóng, hãy tạm ngừng sử dụng. Sau khi ăn, nên vận động nhẹ nhàng. Đi bộ 20-30 phút sau bữa ăn thiết thực hơn nhiều so với việc cứ băn khoăn có nên cho giấm vào món ăn hay không.
Những thay đổi này không tốn quá nhiều tiền, cũng không đòi hỏi phải nhịn ăn. Chúng thiết thực hơn nhiều so với việc mải tìm kiếm một phương thuốc dân gian nào đó để cải thiện sức khỏe.