Trong nhiều năm, các nhà khoa học đã trăn trở với một câu hỏi cốt lõi: làm thế nào để vật chất có thể chiếm ưu thế trước phản vật chất sau Big Bang, sự kiện cách đây khoảng 13,8 tỷ năm, đánh dấu giai đoạn đầu tiên trong lịch sử vũ trụ mà các nhà khoa học hiện có thể mô tả tương đối tốt?

Các lý thuyết hiện tại cho rằng lẽ ra vật chất và phản vật chất đã phải triệt tiêu lẫn nhau ngay sau vụ nổ Big Bang, để lại một vũ trụ chỉ toàn năng lượng thuần túy. Rõ ràng điều đó đã không xảy ra vì nhân loại và vạn vật vẫn đang hiện diện. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa thể giải thích được chính xác lý do tại sao vạn vật lại đang tồn tại trong vũ trụ.
Mới đây, các nhà khoa học tại trường Đại học Southampton (Anh) đã tiết lộ một lý thuyết mới về sự tồn tại của vạn vật.
Theo các nhà nghiên cứu, lời giải cho thắc mắc kể trên có thể nằm ở “người anh em” của loại hạt neutrino (loại hạt nhẹ nhất trong vũ trụ), được gọi là hạt neutrino nặng đã tách khỏi trạng thái cân bằng nhiệt trong vũ trụ sơ khai (decoupled heavy neutrino).
Các nhà khoa học cho rằng vũ trụ nguội sau vụ nổ Big Bang, loại hạt này tồn tại đủ lâu để chiếm ưu thế mật độ năng lượng, tạo ra một giai đoạn vật chất thống trị sớm, giúp vật chất tồn tại trong giai đoạn vũ trụ mới hình thành.
“Loại hạt neutrino nặng tách biệt này từ lâu đã bị xem nhẹ, chỉ được coi là một chi tiết nền không quan trọng trong vật lý hạt”, tiến sĩ Rishav Roshan thuộc khoa Vật lý và Thiên văn tại Đại học Southampton (Anh), tác giả của công trình mới được công bố, cho biết.
“Tuy nhiên, loại hạt này phân rã cực kỳ chậm. Khi vũ trụ nguội dần sau sự kiện Big Bang, loại hạt này đã tồn tại đủ lâu để tạm thời chiếm ưu thế về mật độ năng lượng trong vũ trụ, từ đó kích hoạt một giai đoạn mới mà vật chất chiếm ưu thế”, tiến sĩ Rishav Roshan cho biết thêm.
Các nhà nghiên cứu cho biết trước đây họ từng bỏ qua loại hạt này vì cho rằng nó quá yếu để có thể tác động đến các hạt khác. Thế nhưng, nghiên cứu mới chỉ ra rằng nó thực chất mạnh mẽ hơn nhiều so với những gì chúng ta từng nghĩ. Khám phá này có thể giúp chúng ta hiểu được lý do tại sao vật chất, thứ tạo nên con người và vạn vật, lại có thể tồn tại.
“Việc chúng ta đang hiện diện ở đây là minh chứng cho thấy đã từng xảy ra sự bất đối xứng giữa vật chất và phản vật chất”, tiến sĩ Rishav Roshan bình luận.
Theo tiến sĩ Roshan, loại hạt neutrino tách biệt đã làm thay đổi nhiệt độ trong vũ trụ sơ khai, đóng vai trò như một công tắc kích hoạt sự mất cân bằng giữa vật chất và phản vật chất.
“Phát hiện này không chỉ giúp giải thích cách thức chúng ta tồn tại, mà còn làm sáng tỏ những gì đã diễn ra trong vũ trụ kể từ thời điểm hình thành. Chẳng hạn nó có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bí ẩn của vật chất tối, thành phần chiếm phần lớn khối lượng vũ trụ cho đến nay, nhưng vẫn vô cùng bí ẩn”, tiến sĩ Roshan cho biết.
Các nhà nghiên cứu tin rằng công trình mới này có thể mở đường cho nhiều nghiên cứu lý thuyết sâu hơn về sự ra đời của vũ trụ. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng gợi mở những phương pháp kiểm chứng cụ thể, chẳng hạn như quan sát các sóng hấp dẫn truyền đến từ vũ trụ sơ khai để xem liệu chúng có mang dấu vết nào về quá trình hình thành nên vũ trụ hay không.
Nghiên cứu của tiến sĩ Rishav Roshan và các cộng sự đã được công bố trên Physical Review Letters, một trong những tạp chí khoa học uy tín và danh giá nhất trong lĩnh vực vật lý.
Vật chất và phản vật chất là hai khái niệm quan trọng trong vật lý hiện đại. Chúng có cùng khối lượng ở các cặp hạt tương ứng nhưng khác nhau về một số tính chất lượng tử, như điện tích. Khi gặp nhau, vật chất và phản vật chất có thể hủy nhau, giải phóng năng lượng.
Vật chất cấu thành vạn vật trong vũ trụ, từ con người, cây cối, nước, không khí đến Trái Đất, các hành tinh và ngôi sao. Ở cấp độ vi mô, nguyên tử thường gồm proton mang điện tích dương, electron mang điện tích âm và neutron không mang điện.
Phản vật chất (antimatter) được cấu thành từ các phản hạt (antiparticles). Mỗi loại hạt đều có phản hạt tương ứng, có cùng khối lượng nhưng khác một số tính chất lượng tử.
Các nhà khoa học đã tạo ra phản vật chất trong phòng thí nghiệm và phát hiện những quá trình tự nhiên sinh ra phản hạt. Tuy nhiên, việc lưu trữ phản vật chất rất khó khăn vì khi tiếp xúc với vật chất thông thường, chúng sẽ hủy nhau.