Tại lễ kỷ niệm 35 năm hợp tác chiến lược giữa Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM (1991-2026), diễn ra ngày 19/11, nhiều cột mốc dấu ấn quan trọng đã được điểm lại.

Nghiên cứu "kỳ diệu" về thuốc điều trị sốt rét
Sự hợp tác giữa hai bên bắt đầu từ tháng 12/1990, thông qua Biên bản ghi nhớ giữa Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới và Quỹ Wellcome Trust (Vương quốc Anh).
Một trong những nghiên cứu đầu tiên và có ý nghĩa đột phá là thử nghiệm thuốc điều trị sốt rét nặng do ký sinh trùng P. falciparum.
Đầu thập niên 1990, khoa nghiên cứu tại Chợ Quán (cũ) tiếp nhận toàn bộ bệnh nhân sốt rét nặng nhập viện. Nhiều người tử vong chỉ sau một đêm, phần lớn là thanh niên từ đồng bằng sông Cửu Long lên làm việc trong các khu rừng ở miền Đông Nam Bộ.
Khi đó, quinin là thuốc điều trị chuẩn nhưng có tác dụng chậm và gây nhiều tác dụng phụ. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm ngẫu nhiên, đối chứng mù đôi đầu tiên tại Việt Nam, nhằm đánh giá khả năng giảm tử vong của artemether, một dẫn xuất của artemisinin.

Kết quả cho thấy thuốc mới giúp làm sạch ký sinh trùng nhanh hơn quinin. Các nghiên cứu tiếp theo mở rộng sang artesunate, sốt rét nặng ở nhiều nhóm bệnh nhân và những biến chứng như suy thận, hôn mê. Một thử nghiệm trên 370 người trưởng thành tại Việt Nam năm 2010 ghi nhận artesunate giúp làm sạch ký sinh trùng nhanh hơn artemether, với tỷ lệ tử vong lần lượt là 7% và 13%.
Song song với nghiên cứu thuốc, bệnh viện tăng cường chăm sóc hỗ trợ, ứng dụng phân tích khí máu động mạch và lọc máu liên tục cho bệnh nhân suy đa cơ quan.
Các nghiên cứu tại khu vực biên giới Thái Lan - Myanmar cũng cho thấy artesunate và các dẫn xuất artemisinin được dung nạp tốt trong thai kỳ, không làm tăng nguy cơ sảy thai hoặc dị tật bẩm sinh nặng so với quinin, kể cả trong 3 tháng đầu.
Những kết quả này góp phần giúp tỷ lệ tử vong do sốt rét nặng tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới giảm từ hơn 40% đầu thập niên 1990 xuống dưới 10% vào năm 2000. Nghiên cứu không chỉ đóng góp vào phác đồ điều trị trong nước mà còn cung cấp bằng chứng để Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa artesunate vào hướng dẫn điều trị sốt rét nặng trên toàn cầu.
Thành quả phòng chống hàng loạt bệnh truyền nhiễm

Trải qua 35 năm, OUCRU đã mở rộng nghiên cứu sang nhiều bệnh truyền nhiễm như uốn ván, sốt xuất huyết, lao, HIV, viêm não, thương hàn, cùng các vấn đề về đề kháng kháng sinh và bệnh nhiễm trùng mới nổi. Tổ chức hiện có 4 cơ sở tại TPHCM, Hà Nội, Nepal và Indonesia, với hơn 700 nhân sự.
PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TPHCM, đánh giá OUCRU đã đóng góp quan trọng trong xác định tác nhân gây bệnh như Covid-19, H5N1, đậu mùa khỉ và tay chân miệng, cung cấp bằng chứng khoa học phục vụ điều trị và kiểm soát dịch bệnh.
Lãnh đạo Sở Y tế kỳ vọng OUCRU và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới tiếp tục hợp tác nâng cao năng lực xét nghiệm, phát hiện bệnh truyền nhiễm mới nổi, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phòng, chống dịch.
BSCKII Nguyễn Thành Dũng, Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, cho biết bệnh viện sẽ tiếp tục phối hợp với OUCRU trong nghiên cứu lâm sàng, đào tạo nhân lực chuyên sâu, đáp ứng thách thức từ bệnh truyền nhiễm mới nổi và tình trạng đề kháng kháng sinh.
GS.TS Lê Văn Tấn, quyền Giám đốc OUCRU tại TPHCM, khẳng định tổ chức hướng tới xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu công bằng, bền vững, chú trọng đào tạo thế hệ nhà khoa học kế cận và triển khai các nghiên cứu lâm sàng gắn với nhu cầu thực tiễn tại Việt Nam.
Tại buổi lễ, GS.TS.BS Guy Edward Thwaites, nguyên Giám đốc OUCRU đón nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì đã có thành tích xuất sắc trong hỗ trợ nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm và chuyển giao khoa học kỹ thuật đối với ngành y tế tại Việt Nam.
Hai chuyên gia gồm GS.TS.BS Guy Edward Thwaites và TS Mary Elizabeth Chambers (Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford) được Bộ trưởng Bộ Y tế trao tặng Kỷ niệm chương "Vì sức khỏe nhân dân" vì đã có nhiều đóng góp cho sự nghiệp phát triển y tế Việt Nam.
Bên cạnh đó, Chủ tịch UBND TPHCM đã quyết định tặng bằng khen cho 3 tập thể và 5 cá nhân có thành tích xuất sắc trong dự án "Nghiên cứu những bệnh nhiễm trùng quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam". Trong đó, có tập thể Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM; khoa Nhiễm Việt - Anh, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới; OUCRU tại TPHCM.