Chuyển tới nội dung chính
Sức khỏe & Y tế · Điểm tin đa nguồn

Nghịch lý tuổi thọ và bài toán 'chưa giàu đã già' của người châu Á

Tuổi thọ tăng nhưng số năm sống khỏe không theo kịp, buộc nhiều quốc gia châu Á đối mặt áp lực an sinh, y tế và chăm sóc dài hạn khi dân số già hóa nhanh.

Mã cổ phiếu liên quan:

Tại Diễn đàn Kinh tế Bạc 2026 ở Kuala Lumpur (Malaysia) ngày 11-12/11, các chuyên gia nhận định châu Á - Thái Bình Dương đang trải qua những thay đổi lớn về cơ cấu dân số, song mức độ chuẩn bị giữa các quốc gia còn chênh lệch. Nhật Bản, Hàn Quốc đã trở thành những xã hội siêu già, trong khi Việt Nam, Philippines và Malaysia cũng già hóa nhanh nhưng có ít thời gian hơn để xây dựng hệ thống lương hưu, y tế và chăm sóc dài hạn đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi.

Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc, đến năm 2050, châu Á - Thái Bình Dương sẽ có gần 1,3 tỷ người từ 60 tuổi, chiếm một phần tư dân số. Trong khi đó, số năm sống trong tình trạng sức khỏe kém tăng từ 8,8 vào năm 1990 lên 10,7 năm hiện nay, theo nghiên cứu công bố trên The Lancet Public Health hồi tháng 7.

TS Nguyễn Thanh Liêm, Trưởng chương trình Phúc lợi xã hội, Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), cho biết nghiên cứu về già hóa và sức khỏe tại Việt Nam, Philippines với hơn 6.000 người tham gia ghi nhận khoảng một nửa người cao tuổi ngừng làm việc vì sức khỏe. Trong khi đó, khoảng 30% người có hạn chế sức khỏe vẫn phải lao động để có thu nhập.

"Chúng ta đối diện một nghịch lý lớn là chưa giàu đã già", ông Liêm nói. Tại Việt Nam, chỉ hơn 20% người cao tuổi có nguồn thu nhập chính từ lương hưu hoặc trợ cấp nhà nước. Điều này cho thấy nhiều người bước vào tuổi già khi chưa có nguồn bảo đảm tài chính ổn định.

Một số nước châu Á đã xây dựng hệ thống an sinh từ nhiều thập kỷ trước khi trở thành xã hội già. Nhật Bản triển khai hệ thống lương hưu toàn dân năm 1960, chính sách hỗ trợ việc làm cho người cao tuổi từ năm 1970 và bảo hiểm chăm sóc dài hạn năm 2000. Người lớn tuổi được khuyến khích tiếp tục làm việc phù hợp sức khỏe, tái tuyển dụng hoặc tham gia hoạt động cộng đồng.

Mô hình này khó áp dụng nguyên vẹn tại Đông Nam Á, nơi lao động phi chính thức còn phổ biến, khiến nhiều người không đóng bảo hiểm xã hội thường xuyên và thiếu thu nhập ổn định khi về già. Gánh nặng chăm sóc cũng chủ yếu đặt lên gia đình, đặc biệt là phụ nữ, ảnh hưởng đến cơ hội việc làm và tích lũy của người chăm sóc.

Nghịch lý tuổi thọ và bài toán già trước khi giàu của người châu Á
Người cao tuổi tại Trung tâm Dưỡng lão Thị Nghè, TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần

Sức ép bệnh tật càng làm bài toán thêm phức tạp. Ông Simon Rosof, Giám đốc nhánh dược phẩm khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Bayer, cho biết 61% số ca đột quỵ toàn cầu hiện xảy ra tại châu Á, tỷ lệ có thể tăng lên 70% trong 25 năm tới. Đột quỵ gây thiệt hại cho kinh tế toàn cầu hơn 890 tỷ USD mỗi năm, dự báo tăng lên 2,31 nghìn tỷ USD vào năm 2050. Tại Malaysia, các bệnh không lây nhiễm gây tổn thất khoảng 64,2 tỷ ringgit mỗi năm, tương đương 4,2% GDP; phần lớn thiệt hại đến từ suy giảm năng suất lao động thay vì chi phí điều trị trực tiếp.

Bệnh tật không chỉ làm giảm số năm sống khỏe, khả năng lao động của người cao tuổi mà còn khiến gia đình và hệ thống y tế phải dành thêm nguồn lực chăm sóc. Trong bối cảnh lực lượng lao động thu hẹp, việc phòng bệnh và duy trì sức khỏe suốt vòng đời cũng trở thành yêu cầu kinh tế, không chỉ là vấn đề y tế.

Già hóa đồng thời mở ra thị trường sản phẩm, dịch vụ dành cho người cao tuổi, gọi là kinh tế bạc. Trung Quốc đã đưa lĩnh vực này vào chiến lược phát triển quốc gia. Ông Liu Ye, đại diện Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc, cho biết thị trường này đạt khoảng 10.000 tỷ nhân dân tệ năm 2025, tương đương 7% GDP, và dự báo tăng lên 30.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2035.

Theo ông Tetsuya Watanabe, Chủ tịch ERIA, kinh tế bạc không chỉ là thị trường tiêu dùng mà cần được xây dựng như một chiến lược phát triển của toàn xã hội, kết nối y tế, việc làm, học tập suốt đời và sự tham gia cộng đồng. Người cao tuổi cần có cơ hội tiếp tục làm việc, tự kinh doanh hoặc tham gia hoạt động xã hội tùy theo sức khỏe và năng lực.

Để kéo dài số năm sống khỏe, Giáo sư John Beard, Trường Y tế Công cộng Mailman thuộc Đại học Columbia (Mỹ), cho rằng hệ thống y tế cần chuyển trọng tâm từ điều trị tại bệnh viện sang chăm sóc ban đầu, phát hiện và quản lý sớm các bệnh như tăng huyết áp, tiểu đường. Dinh dưỡng, vận động, tiêm chủng và dự phòng cần được duy trì trong suốt vòng đời, thay vì chỉ can thiệp khi bệnh đã tiến triển.

Bên cạnh y tế dự phòng, các quốc gia cần phát triển dịch vụ chăm sóc dài hạn và hỗ trợ người chăm sóc trong gia đình. Ông Sri Nadarajah, Chủ tịch Venus Healthcare UK, cho rằng hạ tầng chăm sóc cần được xem là một phần thiết yếu của hệ thống xã hội, không chỉ giới hạn ở các cơ sở lưu trú hay điều trị. Hợp tác công tư và ứng dụng công nghệ có thể giúp mở rộng dịch vụ chăm sóc tại nhà với chi phí phù hợp.

Nguồn xuất bản gốc: VnExpress (vnexpress.net) N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Sức khỏe & Y tế

Xem tất cả →