Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 đang đến gần với hàng loạt sự kiện sôi nổi, quy mô. Đây là năm đầu tiên Ngày Văn hóa Việt Nam được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, với kỳ vọng trở thành ngày hội thực sự - nơi mỗi người dân không chỉ được nghỉ ngơi, vui chơi mà còn có cơ hội tiếp cận, thụ hưởng và trực tiếp tham gia vào các hoạt động văn hóa.
Trong dịp này, người lao động được trên cả nước được nghỉ 1 ngày hưởng nguyên lương; người dân có cơ hội thưởng thức các vở kịch, chương trình nghệ thuật với chính sách miễn, giảm giá vé; tham quan miễn phí nhiều bảo tàng, di tích; chiêm ngưỡng trình diễn pháo hoa 3D và tham gia nhiều hoạt động trải nghiệm, sáng tạo văn hóa.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, Đạo diễn Đặng Lê Minh Trí cho rằng, việc có một ngày chính thức để nhắc lại, tôn vinh và kích hoạt những giá trị văn hóa vô cùng quan trọng. Ngày Văn hóa Việt Nam có thể trở thành một điểm hẹn được mong đợi hàng năm, không chỉ bởi người Việt mà cả bạn bè quốc tế.
Để ngày này dần trở thành điểm hẹn hấp dẫn với thế giới, trước hết văn hóa phải được chính người Việt yêu mến, gìn giữ và kể lại bằng ngôn ngữ của hôm nay.

Từ điểm hẹn của người Việt đến thương hiệu thu hút thế giới
Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần đầu được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, với hơn 400 hoạt động, chương trình tại 34 tỉnh, thành phố. Là một đạo diễn có 20 năm kinh nghiệm tổ chức các sự kiện nghệ thuật quy mô lớn, anh nhìn nhận thế nào về ý nghĩa của ngày lễ đặc biệt này?
- Lựa chọn ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam góp phần định vị vai trò của văn hóa trong tiến trình phát triển quốc gia. Câu hỏi đặt ra là làm sao để những giá trị văn hóa tiếp tục sống trong mỗi gia đình, mỗi cộng đồng và được các thế hệ cùng vun đắp?
Với người làm sáng tạo, đây là một sự kiện vô cùng quan trọng. Thử thách của chúng tôi lúc này không phải đưa thật nhiều hình ảnh di sản lên sân khấu, mà là lựa chọn cách kể khiến công chúng cảm nhận được điều sâu xa phía sau mỗi hình tượng, thanh âm.
Khi một câu chuyện văn hóa được kể đúng bản sắc, đủ chân thành và gần gũi sẽ tạo cảm xúc trong khoảnh khắc thưởng thức, từ đó giúp văn hóa được ghi nhớ, tiếp nối trong đời sống.
Với tôi, chương trình nghệ thuật có thể chỉ diễn ra trong vài giờ, nhưng nếu công chúng tìm thấy ký ức, niềm tự hào và điều muốn kể lại hay lan tỏa, thì đời sống của tác phẩm bắt đầu từ đó.

Theo anh, việc có một ngày riêng để tôn vinh văn hóa mang lại giá trị ra sao trong việc định hình bản sắc và củng cố “sức mạnh mềm” quốc gia?
- Tôi nghĩ sức mạnh mềm trước hết bắt đầu từ việc chính người Việt hiểu, yêu và trân trọng văn hóa của mình. Một ngày dành riêng cho văn hóa có thể trở thành dịp để những thế hệ khác nhau cùng chia sẻ câu chuyện về những giá trị mà họ đang gìn giữ.
Nếu vào ngày 24/11 mỗi năm, một gia đình có thể cùng xem chương trình nghệ thuật, một em nhỏ được khám phá di sản, một người trẻ tìm thấy điều mới trong văn hóa quê hương, thì ngày hội đã có thêm lý do để được mong chờ. Khi những trải nghiệm ấy được bồi đắp qua nhiều năm, một điểm hẹn văn hóa có thể dần hình thành bản sắc và uy tín của riêng mình.
Tôi tin từ nền tảng ấy, Ngày Văn hóa Việt Nam có thể từng bước trở thành một thương hiệu văn hóa quốc gia, để mỗi năm, bạn bè quốc tế có thêm một lý do muốn tìm hiểu và đến với Việt Nam.

Các quốc gia trên thế giới có những ngày tương tự để tôn vinh văn hóa không thưa đạo diễn? Việt Nam có thể học hỏi gì từ cách họ tổ chức và lan tỏa giá trị văn hóa?
- Nhiều quốc gia không chỉ có những “ngày văn hóa” mà đã xây dựng cả “hệ sinh thái sự kiện” xoay quanh các mốc thời gian mang tính biểu tượng.
Ở Pháp, Fête de la Musique - Ngày hội âm nhạc Pháp ra đời năm 1982 đã đưa âm nhạc đến gần công chúng trong không gian thường ngày và lan tỏa ra nhiều quốc gia.
Edinburgh Festival Fringe ở Scotland lại cho thấy một lễ hội với môi trường sáng tạo cởi mở, được bồi đắp bền bỉ qua nhiều năm, có thể trở thành điểm hẹn nghệ thuật quốc tế và tạo sức hút lâu dài cho một thành phố.
Điểm chung của các mô hình thành công này không nằm ở quy mô ban đầu, mà ở cách họ kiên trì xây dựng bản sắc và tạo ra trải nghiệm nhất quán qua từng năm. Chính sự tích lũy đó tạo nên chiều sâu và sức hút bền vững.
Tôi nghĩ Việt Nam có thể học hỏi trước hết ở tư duy dài hạn. Một ngày văn hóa sẽ để lại dấu ấn nếu xung quanh là cả một hệ sinh thái và mỗi kỳ có một câu chuyện mới, được kể trên nền bản sắc nhất quán, ngày hội sẽ có khả năng tích lũy uy tín.
Thứ hai là cách biến văn hóa thành trải nghiệm mở. Ở nhiều quốc gia, khán giả không chỉ xem, mà được tham gia, được đi vào không gian văn hóa, được trở thành một phần của câu chuyện. Điều này rất phù hợp với xu hướng hiện nay, khi công chúng đặc biệt là người trẻ không chỉ muốn tiếp nhận, mà muốn tương tác và đồng sáng tạo.
Thứ ba là khả năng kết nối văn hóa với du lịch và kinh tế sáng tạo. Những lễ hội được tổ chức có bản sắc có thể mở ra cơ hội cho nghệ sĩ, nghề thủ công, dịch vụ và các sản phẩm địa phương.
Tôi nghĩ, điều quan trọng nhất không phải học cách “làm giống”. Khi thực hiện các chương trình ở Hà Nội, TPHCM, Bắc Ninh, Quảng Trị… hay ở nhiều miền đất tuyệt vời, tôi luôn bắt đầu từ câu chuyện riêng của vùng đất ấy, thay vì mang đến một công thức sân khấu có sẵn.
Văn hóa Việt Nam có chiều sâu và sự đa dạng lớn, điều cần thiết là cần hiểu đủ sâu để chuyển hóa các chất liệu ấy thành trải nghiệm đương đại, nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp, tinh thần và sự chân thực vốn có.
Ngày Văn hóa Việt Nam khi ấy sẽ trở thành lời mời du khách đến Việt Nam để du lịch, trải nghiệm một nền văn hóa đang sống, đang chuyển động và đang kể câu chuyện của chính mình theo cách rất riêng.

Văn hóa sẽ dần trở thành lựa chọn tự nhiên trong cuộc sống
Theo anh, việc người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương trong Ngày Văn hóa Việt Nam có thể tạo ra những thay đổi gì trong thói quen tiếp cận và tiêu dùng văn hóa của người dân?
- Tôi cho rằng, điều nhiều gia đình cần là có thêm thời gian, điều kiện tiếp cận và những lựa chọn đủ hấp dẫn. Một ngày nghỉ chính thức tạo cơ hội để ông bà, cha mẹ, con cháu cùng xem biểu diễn, khám phá bảo tàng hay đến với di sản. Vậy nên, những trải nghiệm ấy phải thực sự có ý nghĩa, để người dân muốn tiếp tục dành thời gian cho văn hóa, chứ không chỉ tham gia vì được nghỉ.
Điều đáng quý hơn còn nằm ở khả năng tạo nên một thói quen lâu dài. Nếu năm nay người dân có một trải nghiệm đáng nhớ, năm sau họ sẽ có lý do để mong chờ. Từ những buổi xem nghệ thuật, những lần đến bảo tàng hay khám phá di sản cùng gia đình, văn hóa có thể dần trở thành lựa chọn tự nhiên trong cuộc sống.
Ở góc độ công nghiệp văn hóa, những hoạt động ấy có thể tạo thêm nhu cầu đối với biểu diễn, triển lãm, du lịch, sản phẩm sáng tạo và nội dung số. Nhưng giá trị kinh tế nên được hình thành từ những trải nghiệm thực chất, thay vì trở thành mục tiêu duy nhất của ngày hội.
Điều quan trọng, những người làm nghề và các đơn vị tổ chức cần tạo ra những trải nghiệm đủ đa dạng, đủ chất lượng và đủ gần gũi để công chúng muốn tham gia.


Một ngày nghỉ chính thức tạo cơ hội để gia đình cùng xem biểu diễn, khám phá bảo tàng hay đến với di sản.
Kết hợp không gian vật lý, không gian số, thu hút người trẻ trải nghiệm văn hóa
Vậy theo anh, làm thế nào để Ngày Văn hóa Việt Nam thực sự trở thành một “ngày hội” đúng nghĩa của người dân?
- Để Ngày Văn hóa Việt Nam trở thành ngày hội đúng nghĩa không phải chỉ tập trung tổ chức thật nhiều sự kiện. Tôi nghĩ, điều quan trọng, cần phải để mọi người tìm được chỗ đứng của mình trong mỗi hoạt động văn hóa.
Trước hết là nội dung, một chương trình tốt cần khiến người lớn tìm lại ký ức, người trẻ thấy được sự kết nối, trẻ nhỏ có niềm vui khám phá. Khi công chúng thấy một phần đời sống của mình trong đó, ngày hội mới thực sự có ý nghĩa.
Thứ hai là cách tổ chức không gian, thay vì tập trung vào một vài sân khấu trung tâm, cần mở rộng thành mạng lưới điểm đến văn hóa: từ nhà hát, bảo tàng, di tích, đến không gian công cộng, phố đi bộ, khu dân cư.

Thứ ba là sự tham gia, người dân không chỉ đến xem mà còn có thể thực hành cùng nghệ nhân, tham gia trình diễn cộng đồng, trải nghiệm di sản hoặc khám phá những cách tiếp cận mới với công nghệ.
Thứ tư là sự kết nối giữa các ngành, văn hóa nếu đứng riêng sẽ khó tạo ra sức lan tỏa lớn. Nhưng khi được liên kết với du lịch, ẩm thực, thiết kế sáng tạo, nội dung số… có thể mở ra rất nhiều trải nghiệm khác nhau, kéo dài thời gian tham gia và tạo ra giá trị kinh tế.
Cuối cùng, sức sống của ngày hội phải được bồi đắp qua từng năm, bằng những trải nghiệm khiến công chúng thực sự muốn trở lại.

Với kinh nghiệm sáng tạo nghệ thuật, từng tổ chức thành công nhiều “concert quốc gia” (đêm nhạc quốc gia), anh có thể đưa ra gợi ý về những hoạt động cụ thể để người dân, đặc biệt là giới trẻ, có thể tham gia, trải nghiệm và cảm nhận văn hóa một cách sống động hơn?
- Tôi nghĩ có thể bắt đầu từ những không gian quen thuộc như bảo tàng, di tích, phố đi bộ. Công nghệ là một cách kể mới, nhưng không phải di sản nào cũng cần chuyển động hay hiệu ứng choáng ngợp.
Một bức tranh Đông Hồ đã có sức hút riêng khi người trẻ hiểu kỹ thuật khắc ván, cách tạo màu và câu chuyện văn hóa đằng sau nó. Ánh sáng, âm thanh hay công nghệ tương tác chỉ thực sự có giá trị khi giúp người xem hiểu và cảm nhận sâu hơn.
Cùng với đó, nên có những hoạt động để người trẻ thực hành với nghệ nhân: in tranh dân gian, tìm hiểu nhạc cụ truyền thống, trải nghiệm hát quan họ hoặc khám phá cách làm trang phục của từng cộng đồng. Sự sáng tạo mới có thể bắt đầu từ những trải nghiệm ấy, nhưng phải dựa trên hiểu biết và sự tôn trọng giá trị nguyên bản.
Trong quá trình chuẩn bị chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại sân vận động quốc gia Mỹ Đình ngày 24/11 tới đây, tôi càng thấy một sân khấu lớn không có nghĩa phải đưa thật nhiều hình ảnh lên cùng lúc. Điều quan trọng là mạch kể đủ rõ, những hình tượng được lựa chọn đủ tiêu biểu và cảm xúc của hàng vạn, hàng triệu người có thể gặp nhau từ những giá trị rất đỗi quen thuộc.
Bên cạnh không gian vật lý, không thể thiếu không gian số. Người trẻ hiện nay sống rất nhiều trên các nền tảng số. Vì vậy cần có những cách kể phù hợp: các video ngắn nhưng có chiều sâu, các dự án kể chuyện di sản theo dạng series (chuỗi), hoặc những ứng dụng cho phép người dùng tương tác, khám phá và “sưu tầm” các yếu tố văn hóa theo cách gần với thói quen của họ.
Sau cùng, tôi nghĩ điều người làm nghề cần hướng tới không phải chỉ là khiến văn hóa trông mới lạ hơn, mà là giúp công chúng nhận ra những giá trị ấy vẫn hiện diện trong chính cuộc sống của họ. Người trẻ có thể bắt đầu bằng sự tò mò, nhưng sẽ ở lại khi tìm được ý nghĩa.
Trân trọng cảm ơn anh đã dành thời gian trò chuyện cùng độc giả Dân trí!
Đặng Lê Minh Trí sinh năm 1984, có gần 20 năm giữ vai trò đạo diễn, giám đốc sáng tạo nhiều dự án, chương trình tại Việt Nam như: Tổ quốc trong tim (2025), Hi Viet Nam (2026), Hòa nhạc Ánh sáng (2026), Festival Về miền di sản Bắc Ninh (2026), Lễ hội vì Hòa bình (2024)…