Chuyển tới nội dung chính
Văn hóa & Giải trí · Điểm tin đa nguồn

Ngày Văn hóa Việt Nam: Đừng đợi đủ đầy mới nghĩ đến hưởng thụ văn hóa

Đó là lời của TS Hà Thanh Vân. Bà Vân cho rằng văn hóa giúp con người mở rộng nhân sinh, nuôi dưỡng sự thấu cảm và kết nối cộng đồng. Đó cũng là giá trị sâu xa mà Ngày Văn hóa Việt Nam hướng tới.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 44 phút trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗

Khi có thêm một ngày nghỉ, có người chọn đi du lịch, có người tranh thủ mua sắm, cũng có người chỉ muốn ở nhà ngủ bù sau những ngày làm việc bận rộn. Không phải ai cũng nghĩ đến chuyện đi xem triển lãm, nghe hòa nhạc, đưa con đến bảo tàng hay dành thời gian đọc một cuốn sách. Hưởng thụ văn hóa đôi khi vẫn bị xếp sau những nhu cầu được cho là thiết thực hơn.

Nhưng nếu một ngày nghỉ có thể giúp con người thư giãn, thì một trải nghiệm văn hóa còn có thể đem đến điều gì khác? Đó là cơ hội hiểu thêm về thế giới, khám phá những điều mới mẻ, kết nối với gia đình và làm giàu đời sống tinh thần.

Ngày 24/11 hằng năm được Nhà nước lựa chọn là Ngày Văn hóa Việt Nam, với định hướng trở thành dịp để người dân có thêm cơ hội tiếp cận, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Điều đáng bàn là làm thế nào để người dân không chỉ có thêm một ngày nghỉ hưởng nguyên lương, mà còn được trải nghiệm văn hóa, làm giàu thêm cuộc sống của chính mình.

Ngày Văn hóa Việt Nam: Đừng đợi đủ đầy mới nghĩ đến hưởng thụ văn hóa - 1
Bạn trẻ chụp ảnh tại Quảng trường Ba Đình (Ảnh: Đỗ Ngọc Lưu).

Văn hóa làm giàu đời sống tinh thần

Theo nhà nghiên cứu văn hóa, TS Hà Thanh Vân, đời sống văn hóa không chỉ được tạo nên từ những hoạt động lớn hay việc đến các thiết chế như nhà hát, bảo tàng, rạp chiếu phim, triển lãm mà còn hiện diện trong những sinh hoạt thường ngày như nghe nhạc, đọc sách, trò chuyện, tiếp xúc với nghệ thuật hay tham gia các hoạt động cộng đồng.

Vì vậy, không thể đánh giá một người có đời sống văn hóa phong phú hay không chỉ qua việc họ có thường xuyên đến bảo tàng, nhà hát. Điều quan trọng hơn là họ có cơ hội tiếp xúc với những trải nghiệm đa dạng, những câu chuyện và góc nhìn khác biệt hay không. Bởi chính những trải nghiệm ấy giúp con người mở rộng nhận thức, làm giàu cảm xúc và nhìn thế giới từ nhiều phía.

Theo bà Vân, khi thiếu hụt những trải nghiệm đó, con người có thể bị thu hẹp khả năng thấu cảm, tự suy ngẫm và sáng tạo. Việc chỉ tiếp xúc với những điều quen thuộc cũng khiến mỗi người khó bước ra khỏi góc nhìn của mình để thấu hiểu những hoàn cảnh, số phận khác biệt.

TS Hà Thanh Vân lấy ví dụ từ văn học. Khi đọc Lão Hạc của Nam Cao, người đọc không chỉ tiếp nhận một câu chuyện mà còn có cơ hội nhìn cuộc đời từ số phận của một người nông dân nghèo, cảm nhận nỗi đau, lòng tự trọng và những lựa chọn trong hoàn cảnh cùng quẫn. Những trải nghiệm như vậy giúp con người hiểu hơn về người khác, đồng thời suy ngẫm về chính mình.

Ngày Văn hóa Việt Nam: Đừng đợi đủ đầy mới nghĩ đến hưởng thụ văn hóa - 2
Câu chuyện giàu tính nhân văn của "Lão Hạc" được chuyên gia nhắc tới như một ví dụ về việc sản phẩm văn hóa làm giàu vốn sống của người dân (Ảnh minh họa: Nhà sản xuất phim "Cậu Vàng").

Từ những giá trị ấy, TS Hà Thanh Vân cho rằng văn hóa không phải nhu cầu chỉ được nghĩ đến khi con người đã có cuộc sống đủ đầy về kinh tế. Trái lại, việc tiếp cận văn hóa cũng góp phần tạo nên sự đủ đầy về tinh thần, giúp mỗi người cảm nhận cuộc sống sâu sắc hơn.

Tuy nhiên, có nhu cầu không đồng nghĩa với việc ai cũng có điều kiện thụ hưởng. Một gia đình muốn đưa con đến bảo tàng còn phải tính đến chi phí đi lại, thời gian và việc chăm sóc trẻ. Người lao động có thể phải cân nhắc khoản thu nhập bị mất nếu nghỉ làm; người cao tuổi, người khuyết tật cần không gian và phương tiện tiếp cận phù hợp. Với người dân ở vùng nông thôn, khoảng cách địa lý và sự thiếu hụt thiết chế văn hóa cũng là những rào cản đáng kể.

Vì vậy, theo bà Vân, miễn phí vé vào cửa di tích, nhà hát chưa đủ để bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa, mà cần tính đến những điều kiện cụ thể để người dân có thể tham gia, từ giao thông, thời gian, chi phí đến khả năng tiếp cận của từng nhóm đối tượng.

Một trong những cách tháo gỡ là đưa sách, phim, chương trình biểu diễn và hoạt động sinh hoạt cộng đồng đến gần hơn với người dân ở những địa bàn còn thiếu điều kiện, trong đó có khu công nghiệp, khu nhà ở công nhân và các xã vùng xa.

Những không gian công cộng, thư viện, công viên hay câu lạc bộ cộng đồng cũng có thể trở thành địa điểm tổ chức các hoạt động văn hóa phù hợp với nhu cầu và hoàn cảnh của người dân.

Bà Vân nhấn mạnh, Ngày Văn hóa được tổ chức cho toàn dân thì cơ hội tiếp cận và thụ hưởng cũng phải tính đến sự khác biệt về điều kiện sống giữa các nhóm dân cư. Những chương trình lớn tập trung ở trung tâm đô thị không thể thay thế các hoạt động văn hóa gần gũi, phù hợp với nhu cầu của người dân ở từng địa bàn.

Muốn người dân lựa chọn văn hóa, phải tạo ra những trải nghiệm có giá trị

Ngày Văn hóa Việt Nam: Đừng đợi đủ đầy mới nghĩ đến hưởng thụ văn hóa - 3
Người dân tham gia "concert quốc gia" "Tổ quốc trong tim" năm 2025 (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Ở góc nhìn của một doanh nhân trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, đạo diễn Việt Tú cho rằng Ngày Văn hóa cần tạo ra lợi ích kinh tế cho nhiều bên, từ chính quyền, doanh nghiệp đến người dân. Muốn vậy, các hoạt động văn hóa phải được kết nối với du lịch, dịch vụ, ẩm thực và khai thác bản quyền sáng tạo, thay vì chỉ tập trung vào việc tổ chức một sự kiện.

Ông dẫn kinh nghiệm từ các quốc gia có ngành công nghiệp văn hóa phát triển, nơi ngành văn hóa và du lịch phối hợp ngay từ khâu lập kế hoạch. Ngày văn hóa được xem như một "thỏi nam châm" thu hút du khách, trong khi hệ thống dịch vụ du lịch giúp họ có thêm lý do lưu lại và chi tiêu tại địa phương.

Ông Việt Tú lấy ví dụ, trong Tuần lễ Văn hóa Hàn Quốc hay Ngày hội Âm nhạc Pháp, các hãng hàng không, đường sắt, khách sạn và nền tảng đặt tour có thể tham gia từ trước sự kiện nhiều tháng, thông qua các gói ưu đãi gắn với lịch trình văn hóa.

Tại Anh và Nhật Bản, thẻ thông hành văn hóa còn tích hợp vé tàu điện, vé vào bảo tàng, ưu đãi ẩm thực và quà lưu niệm địa phương.

Nhờ sự kết nối này, du khách không chỉ đến xem một chương trình rồi ra về mà còn có thể lưu trú, ăn uống, mua sắm và khám phá các dịch vụ tại địa phương. Nguồn thu từ đó không chỉ thuộc về đơn vị tổ chức mà còn lan tỏa đến người lái taxi, chủ quán ăn, nghệ nhân làng nghề và các cơ sở kinh doanh dịch vụ...

Theo ông Việt Tú, những người tham gia vào chuỗi hoạt động ấy cũng góp phần giới thiệu văn hóa địa phương đến du khách. Đây mới là hiệu quả thực chất mà Ngày Văn hóa cần hướng tới.

Ngày Văn hóa Việt Nam: Đừng đợi đủ đầy mới nghĩ đến hưởng thụ văn hóa - 4
Du khách tham quan gian hàng trưng bày và bán tò he của làng nghề Xuân La tại Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Bên cạnh việc kết nối các ngành dịch vụ, ông Việt Tú cho rằng mỗi địa phương cần có một "thực đơn văn hóa" riêng, dựa trên tài nguyên, bản sắc và thế mạnh của mình.

Đạo diễn dẫn ví dụ về Ngày Văn hóa Nhật Bản: Kyoto giới thiệu trà đạo và nghề thủ công truyền thống, Tokyo tập trung vào nghệ thuật đương đại và công nghệ, trong khi các vùng nông thôn tổ chức hoạt động gắn với mùa màng. Cùng một định hướng chung trên toàn quốc nhưng mỗi nơi lại có cách giới thiệu văn hóa và trải nghiệm riêng.

Từ kinh nghiệm này, ông cho rằng Việt Nam cần chuyển từ tư duy tổ chức một sự kiện đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm văn hóa và điểm đến có sự kết nối giữa các địa phương. Nếu chỉ tổ chức những chương trình kỷ niệm giống nhau rồi khép lại, hiệu quả sẽ nhanh chóng qua đi và nguồn lực có thể bị sử dụng lãng phí.

Ngày Văn hóa cần được nhìn nhận như một dự án dài hạn, trong đó mỗi vùng có sản phẩm riêng nhưng cùng góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng của cả nước.

Theo đạo diễn Việt Tú, Ngày Văn hóa không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn là dịp khẳng định quyền lực mềm của quốc gia. Điều này đòi hỏi tầm nhìn và cách triển khai dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào hiệu ứng của một ngày tổ chức.

Để đánh giá những hoạt động này có thực sự tạo được giá trị hay không, ông Tú cho rằng không thể chỉ nhìn vào lượng người tham dự hay không khí sôi nổi trong ngày diễn ra sự kiện. Hiệu quả cần được đo bằng những chỉ số cụ thể như mức độ hài lòng, doanh thu dịch vụ và sự thay đổi trong hành vi của công chúng.

Một biểu hiệu quan trọng để đo lường là tỷ lệ người lần đầu đến bảo tàng, nhà hát, không gian di sản có mong muốn quay trở lại, thậm chí sẵn sàng mua vé cho những lần tiếp theo.

Bởi một sự kiện miễn phí có thể thu hút đông người vì tò mò, nhưng để công chúng tiếp tục tìm đến và hình thành thói quen thưởng thức văn hóa mới là điều khó đạt được. Qua đó mới cho thấy hoạt động văn hóa đã vượt khỏi tính chất phong trào để trở thành sản phẩm có sức sống.

Đích đến là chất lượng đời sống của người dân

Theo TS Hà Thanh Vân, những sản phẩm văn hóa hấp dẫn, có khả năng thu hút công chúng là điều kiện cần để đời sống văn hóa trở nên sôi động và có sức sống. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo ra các sự kiện đông người tham dự hay những sản phẩm có khả năng sinh lời, mà còn là giúp người dân ở những hoàn cảnh khác nhau có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng văn hóa.

Ngày Văn hóa Việt Nam: Đừng đợi đủ đầy mới nghĩ đến hưởng thụ văn hóa - 5
Việt Nam đã đủ năng lực để thực hiện các show diễn quốc tế như concert của Big Bang (Hàn Quốc), thu hút khách quốc tế (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Phát triển thị trường có thể thúc đẩy tính chuyên nghiệp, mở rộng sản phẩm và tạo thêm nguồn lực, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của Nhà nước trong bảo tồn di sản, duy trì các thiết chế văn hóa công cộng và tổ chức hoạt động phục vụ cộng đồng.

Một hệ sinh thái văn hóa bền vững vì thế cần song hành hai mục tiêu: Tạo ra những sản phẩm đủ sức hấp dẫn, có khả năng duy trì và đóng góp cho kinh tế địa phương; đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận văn hóa cho người dân, không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế hay nơi sinh sống.

Từ góc nhìn của TS Hà Thanh Vân, đích đến của phát triển văn hóa là nâng cao chất lượng sống, giúp con người có đời sống tinh thần phong phú, biết cảm nhận, thấu hiểu và gắn kết với gia đình, cộng đồng. Còn theo đạo diễn Việt Tú, mục tiêu ấy cần được cụ thể hóa bằng những sản phẩm, hoạt động và không gian văn hóa hấp dẫn, được tổ chức chuyên nghiệp và có khả năng duy trì lâu dài.

Ông Việt Tú cũng cho rằng Ngày Văn hóa cần khơi dậy trong công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, niềm tự hào về văn hóa dân tộc một cách tự nhiên, không khiên cưỡng. Khi người trẻ nhận ra di sản của cha ông có giá trị, có vẻ đẹp và vẫn gần gũi với đời sống hôm nay, họ sẽ có thêm động lực tìm hiểu, gìn giữ và giới thiệu văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Hai cách tiếp cận của các chuyên gia gặp nhau ở yêu cầu đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống. Người dân không chỉ là khán giả được mời đến dự sự kiện, mà còn có thể trực tiếp tham gia sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Ngày Văn hóa Việt Nam: Đừng đợi đủ đầy mới nghĩ đến hưởng thụ văn hóa - 6
Người dân tham gia giao lưu, trải nghiệm văn hóa đa quốc gia tại một lễ hội ở Hà Nội (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).

Thành công của Ngày Văn hóa sẽ không nằm ở việc tất cả mọi người cùng tham gia một hoạt động, mà ở chỗ mỗi người có thêm cơ hội tìm thấy hình thức văn hóa phù hợp với nhu cầu và hoàn cảnh của mình.

Một người đến nhà hát, một đứa trẻ có thêm cơ hội đọc sách, một gia đình cùng tham quan di sản, một công nhân tham gia sinh hoạt văn nghệ tại địa phương hay một cộng đồng duy trì được không gian văn hóa riêng... tất cả đều là những biểu hiện cụ thể của đời sống văn hóa.

Theo các chuyên gia, Ngày Văn hóa 24/11 có thể trở thành điểm hẹn văn hóa thường niên của toàn xã hội. Nhưng giá trị của ngày này không chỉ được tính bằng một ngày nghỉ hưởng nguyên lương hay số lượng sự kiện được tổ chức, mà còn ở những thay đổi sau đó: Người dân có thêm lựa chọn văn hóa trong cuộc sống thường nhật, có điều kiện sáng tạo và thụ hưởng, còn các địa phương duy trì được những hoạt động mang bản sắc riêng.

Theo Nghị quyết 28/2026 của Quốc hội, ngày 24/11 hàng năm được xác định là Ngày Văn hóa Việt Nam. Người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương. Trên cơ sở đó, Chính phủ ban hành Kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026-2030, hướng tới nâng cao khả năng tiếp cận, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của người dân; khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến vì sự phát triển phồn vinh, hạnh phúc của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Văn hóa & Giải trí

Xem tất cả →