Phóng viên Dân trí đã có cuộc trò chuyện với TS. Đặng Thiếu Ngân, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Nghiên cứu Khoa học về Hàn Quốc của Việt Nam (KRAV), về những điểm nghẽn và hướng đi để Việt Nam phát triển công nghiệp concert.

“Kpop nhận ra Việt Nam nay đã khác rồi”
Thưa TS. Đặng Thiếu Ngân, việc các "siêu concert" (hòa nhạc) như BLACKPINK (ở Hà Nội, năm 2023) và mới đây là BIGBANG liên tục cháy vé cho thấy sức mua lớn của khán giả Việt. Dưới góc nhìn nghiên cứu văn hóa, chị nhìn nhận điều này như thế nào?
- Chưa cần nói đến các "siêu concert" có yếu tố ngoại, hãy nhìn các "siêu concert" hoàn toàn nội địa của chúng ta trong 2 năm qua, với rất nhiều đêm diễn của Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi, Tổ quốc trong tim... hay các liveshow của Mỹ Tâm, Hà Anh Tuấn, Hòa Minzy... đều thấy rất rõ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật nghiêm túc, độ “chịu chơi, chịu chi” của khán giả Việt Nam.
Rất đông người trong số khán giả trực tiếp theo dõi các concert lớn này là fan (người hâm mộ) Kpop (nhạc trẻ Hàn Quốc) chính hiệu. Họ mê Kpop, thật sự hết mình với thần tượng Kpop nhưng họ cũng là những fan cuồng nhiệt, văn minh, hâm mộ nghệ sĩ, ca sĩ Việt Nam.
Điều này cho thấy, việc các "siêu concert" của Blackpink hay BIGBANG cháy vé không đơn thuần là hiệu ứng nhất thời từ cơn khát thần tượng tích tụ nhiều năm. Thị trường Việt Nam đang dần khẳng định sức hút, buộc các đơn vị kinh doanh âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn nước ngoài, trong đó có Kpop, phải nhìn nhận Việt Nam bằng một thái độ khác so với 10-15 năm trước.
Dù chưa đạt đến mức "chịu chi bất chấp", khán giả Việt hiện sẵn sàng đầu tư lớn không chỉ tiền vé mà cả thời gian, công sức để được trực tiếp cổ vũ thần tượng trên sân nhà.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa Việt Nam đã tích lũy đủ nền tảng để hình thành một ngành công nghiệp concert bền vững. Thực tế, chúng ta vẫn chưa đáp ứng được những điều kiện cần và đủ để phát triển ngành công nghiệp này.

Từ kinh nghiệm hơn 10 năm ở vị trí Giám đốc Đối ngoại của Vlive - Naver Việt Nam (Tập đoàn Naver từng là cổ đông lớn của YG Entertainment - Công ty quản lý nhóm nhạc Blackpink), chị đánh giá các nhà tổ chức tour quốc tế hiện xếp Việt Nam ở vị trí nào? Xét về chi phí và rủi ro vận hành, Việt Nam đang có lợi thế hay bất lợi so với Thái Lan và Singapore?
- Tôi là người đã phải nghe rất nhiều, nhận những cái lắc đầu tiếc rẻ từ các nhà kinh doanh âm nhạc, biểu diễn Hàn Quốc với cùng một nhận định: “Việt Nam không phải là thị trường để kiếm ra tiền”.
Ngay cả khi Vlive - Naver đã có uy tín qua chuỗi concert, một số chuyên gia tổ chức sự kiện Hàn Quốc sang Việt Nam khảo sát vẫn đánh giá việc thực hiện show có bán vé chưa khả thi.
Thời điểm đó, cá nhân tôi cảm nhận, Kpop chưa nhìn thấy cơ hội rõ ràng để thu lợi từ bán vé concert tại Việt Nam. Chi phí tổ chức, sản xuất chương trình và thù lao nghệ sĩ quá lớn, khiến doanh thu khó bù đắp, kể cả khi có tài trợ từ doanh nghiệp.
Tuy nhiên, sau concert của Blackpink, họ đã nhận ra Việt Nam nay đã khác rồi.
Điều kiện tổ chức "siêu concert" Kpop khá khắt khe, từ kinh phí đến yêu cầu về thiết bị, âm thanh, ánh sáng. Dù cơ sở vật chất trong nước đã cải thiện, tình trạng thiếu thiết bị chuyên dụng và chuyên gia vận hành vẫn là rào cản với những hợp đồng lớn.
Theo tôi, thủ tục hành chính và quy định pháp luật không phải lý do khiến các ê-kíp nước ngoài e ngại hay loại Việt Nam khỏi lựa chọn. Vấn đề đáng cân nhắc hơn nằm ở nguồn lực phục vụ sản xuất. Ngay cả khi sử dụng thiết bị của nhà cung cấp trong nước, họ vẫn phải thuê một số thiết bị và chuyên gia giỏi từ Singapore hoặc Thái Lan.
Dù vậy, sau thành công của các "siêu concert" Kpop và sự ủng hộ hết lòng của fandom (cộng đồng người hâm mộ) Việt Nam, vị thế của thị trường Việt Nam và cộng đồng người hâm mộ đã được nâng lên đáng kể.
Có thể trong thời gian tới, Kpop sẽ dành nhiều sự quan tâm hơn cho Việt Nam. Khi cân nhắc lựa chọn giữa Việt Nam, Thái Lan hay Singapore, các nhà tổ chức sẽ không chỉ tính toán chi phí mà còn xem xét sức nóng của thị trường, cảm xúc và sự nhiệt thành của người hâm mộ, bản sắc Việt Nam cùng mạng lưới dịch vụ phong phú, có khả năng đáp ứng yêu cầu tổ chức.

Singapore từng dùng ngân sách hỗ trợ để kéo Taylor Swift, Thái Lan đang tích cực đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm thu hút các "siêu lễ hội âm nhạc" và thúc đẩy kinh tế sáng tạo. Vậy theo chị, đâu là rào cản lớn nhất về cơ chế khiến Việt Nam chưa có những chính sách đủ sức cạnh tranh để thu hút các tour diễn quốc tế?
- Từ góc nhìn của các nhà tổ chức Kpop, thủ tục hành chính không phải rào cản lớn nhất để các nhà tổ chức concert đẳng cấp gạch tên chúng ta ra khỏi bản đồ doanh thu.
Chúng ta đã tổ chức Tuần Văn hóa Việt Nam tại Hàn Quốc trong nhiều năm, nhưng hiệu quả trong việc thu hút khách du lịch, nhà đầu tư văn hóa - nghệ thuật tạo ra dòng tiền gần như không có. Chất liệu quảng bá vẫn chủ yếu là nón lá, áo dài, cà phê, cảnh đẹp và bản sắc 54 dân tộc.
Tuy nhiên, việc chất liệu văn hóa không mới cũng không phải là vấn đề khó tăng sự chú ý từ Hàn Quốc hay bất cứ quốc gia nào. Điểm nghẽn nằm ở sự thiếu đồng bộ về hạ tầng, dịch vụ còn sơ sài và cách quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới chưa đủ hấp dẫn, để tiếp cận công chúng toàn cầu. Vì thế, các nhà tổ chức concert, nhà tài trợ hay doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch, hàng không, thương mại chưa nhìn thấy rõ tiềm năng kinh tế để mạnh dạn đầu tư.
Hàn Quốc hay Trung Quốc đã thành công trong việc toàn cầu hóa tính bản địa của họ. Khán giả nước ngoài không chỉ tìm đến mà còn muốn khám phá, diễn giải và sáng tạo trên nền tảng văn hóa Hàn Quốc, Trung Quốc... theo cách riêng của mình.
Ở Thái Lan hay Singapore, khán giả có thể kết hợp xem concert với du lịch, ẩm thực và mua sắm nhờ hạ tầng sân bay, giao thông thuận tiện, dịch vụ đáp ứng tốt nhu cầu du khách, kể cả khi họ không biết ngôn ngữ bản địa.
Việt Nam có cảnh quan đẹp, du lịch và ẩm thực phong phú nhưng chưa tạo được những trải nghiệm văn hóa đủ sức trở thành lý do khiến du khách muốn tìm đến. Rất ít du khách khao khát đến Huế chỉ vì muốn mặc áo dài và chụp ảnh trong Đại Nội. Hay cũng rất ít người có mong muốn phải tụ tập, hò hẹn nhau bằng được sang Hà Nội uống bia hơi mỗi năm một lần.
Trong khi đó, du khách đến Hàn Quốc vào mùa hoa anh đào, mùa lá thu vàng thường muốn mặc hanbok (trang phục truyền thống Hàn Quốc) chụp ảnh tại Cung Cảnh Phúc giữa Seoul, hay ngồi trong những quán lều bạt màu cam, uống soju trong tiết trời se lạnh như trong phim. Những trải nghiệm như vậy đã trở thành sức hút riêng của điểm đến.
Nói ngắn gọn, điểm nghẽn của Việt Nam là thiếu sự liên kết trong phát triển kinh tế đa ngành.


G-Dragon và Daesung trong concert tại Hà Nội ngày 24, 25/10 (Ảnh: Kiều Minh, Hoàng Vân).
Đừng để khán giả đáp chuyến bay đến xem show rồi về ngay trong đêm
Từ kinh nghiệm phát triển Kpop của Hàn Quốc, theo chị, Việt Nam có thể học hỏi những gì để kéo dài thời gian lưu trú của khán giả, giúp các concert quốc tế tạo thêm nguồn thu cho kinh tế địa phương?
- Kpop hay K-culture (văn hóa Hàn Quốc hiện đại) có được vị thế như hôm nay là sự tổng hòa từ nhiều yếu tố. Trong đó, Chính phủ góp phần kiến tạo thành công, còn sức mạnh mềm văn hóa Hàn Quốc được tạo nên bởi sự thông minh, tận tâm, nỗ lực của đông đảo đội ngũ sáng tạo nội dung và doanh nghiệp phát triển dịch vụ đa ngành.
Người Hàn Quốc rất giỏi trong việc nắm bắt xu hướng, định hướng và kiên định với con đường đã chọn. Tháng 12/2001, chiến dịch Dynamic Korea - chương trình xây dựng thương hiệu quốc gia quy mô lớn do Chính phủ triển khai - đã tạo bước ngoặt trong cách Hàn Quốc định vị hình ảnh trên bản đồ thế giới, nhờ sự chung sức của giới giải trí, khoa học kỹ thuật và người dân. Đây có thể là gợi ý thiết thực, mang lại bài học cốt lõi để Việt Nam tham khảo.

Một “thủ phủ concert” đúng nghĩa không thể chỉ làm “sân sau” hay đi “cho thuê bãi” cho các ngôi sao ngoại. Làm sao để thông qua việc đón các "siêu show" quốc tế, đội ngũ sản xuất và nghệ sĩ Việt Nam có thể “học việc”, nâng cấp chuỗi cung ứng dịch vụ nội địa thay vì chỉ dừng lại ở vai trò "gia công" đơn thuần?
- Kiểm chứng từ thành công của Hàn Quốc, có 5 điểm nổi bật để góp phần tạo nên sức mạnh K-culture hiện nay. Đó là thiết kế trải nghiệm phù hợp với cảm xúc; xây dựng những câu chuyện, không gian mang tính triết học; tạo sự đồng cảm vượt qua khác biệt văn hóa; khai thác các biểu hiện giác quan và không gian của ký hiệu văn hóa; mở rộng ý nghĩa thông qua sự tham gia, tái diễn giải.
Theo lý thuyết văn hóa hội tụ (Convergence Culture) của Henry Jenkins, truyền thông và văn hóa ngày nay vận hành dựa trên sự giao thoa giữa các dòng nội dung, hợp tác sản xuất và sự tham gia chủ động của công chúng.
Để đón các "siêu concert" quốc tế mà không chỉ dừng ở vai trò "cho thuê bãi", Việt Nam cần hướng tới vị thế một đối tác tổ chức có năng lực và bản sắc riêng, dựa trên 3 trụ cột.
Thứ nhất, bản sắc văn hóa địa phương: Đưa di sản, chất liệu dân gian và nghệ thuật Việt vào show quốc tế thông qua tiết mục mở màn, thiết kế sân khấu, âm nhạc kết hợp, qua đó khẳng định vị thế chủ thể văn hóa.
Thứ hai, kết nối cảm xúc: Học hỏi cách xây dựng câu chuyện, phát triển văn hóa người hâm mộ, sản phẩm ăn theo và các hoạt động tương tác để tạo trải nghiệm đồng sáng tạo, tăng sự gắn kết với khán giả.
Thứ ba, cộng hưởng toàn cầu: Tận dụng các show lớn để tiếp nhận công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và mô hình quản trị quốc tế, đồng thời nâng cấp đội ngũ sản xuất, chuỗi cung ứng dịch vụ trong nước, từ âm thanh, logistics, an ninh đến lưu trú.
Tất nhiên, concert quốc tế thường có nội dung và kịch bản được nghệ sĩ, ê-kíp sản xuất định hình sẵn, khán giả chủ yếu theo dõi những gì chương trình mang lại.
Tuy nhiên, với nguồn chất liệu văn hóa phong phú cùng khả năng thích ứng, học hỏi nhanh của đội ngũ trong nước, Việt Nam có thể tận dụng sự hội tụ này để chuyển từ vị thế gia công, cho thuê địa điểm sang trung tâm sáng tạo, nơi văn hóa bản địa cộng hưởng với âm nhạc thế giới, qua đó nâng cao sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của thị trường.

Để biến giấc mơ “thủ phủ concert” thành hiện thực trong 3-5 năm tới, nếu được đề xuất một chính sách mới tới các nhà quản lý văn hóa và chính quyền địa phương, chị sẽ đề xuất “nút thắt” nào cần cởi bỏ đầu tiên?
- Như đã chia sẻ, tôi không thấy nút thắt nào quá lớn thuộc phạm vi chính sách. Xét từ góc nhìn Kpop và kinh nghiệm của tôi khi từng tham gia ê-kíp tổ chức các show lớn, trong đó có chương trình với sự góp mặt của BTS từ năm 2015, những khâu kiểm duyệt khắt khe cũng không hẳn là rào cản.
Để hiện thực hóa giấc mơ trở thành “thủ phủ concert”, Việt Nam cần hoàn thiện hạ tầng, từ không gian biểu diễn, không gian nghệ thuật đến mạng lưới dịch vụ như sân bay, giao thông. Bên cạnh đó, cần quảng bá bản sắc văn hóa, tạo sự đồng cảm về cảm xúc và phát huy sự thân thiện, lịch sự trong cách ứng xử của người Việt.
Hãy tạo nên sức hấp dẫn riêng để du khách quốc tế, kể cả các nghệ sĩ, muốn khám phá, tìm hiểu và cảm thấy gần gũi với Việt Nam.
Xin trân trọng cảm ơn TS. Đặng Thiếu Ngân vì cuộc trò chuyện!