Theo Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch năm 2025 vừa được Cục Thống kê công bố, tổng tỷ suất sinh (TFR) của Việt Nam đạt 1,66 con mỗi phụ nữ, giảm mạnh so với mức 1,84 của năm 2024. Đây là mức thấp hơn đáng kể so với ngưỡng sinh thay thế 2,1 con. TFR phản ánh số con trung bình một phụ nữ có thể sinh trong suốt thời kỳ sinh đẻ, ghi nhận trong năm nghiên cứu.
Dữ liệu đăng ký khai sinh cho thấy mức sinh Việt Nam biến động trong khoảng 1,62-1,86 con mỗi phụ nữ giai đoạn 2021-2025. Sau khi chạm đáy 1,62 vào năm 2022, chỉ số tăng lên 1,86 năm 2023, trước khi giảm liên tiếp trong hai năm tiếp theo, đặc biệt giảm rõ trong năm 2025.
Xu hướng này phù hợp với diễn biến giảm tỷ suất sinh ở những nhóm tuổi có mức sinh cao, nhất là phụ nữ 25-29 và 30-34 tuổi.
Đáng chú ý, mức sinh có sự chênh lệch lớn giữa các vùng kinh tế - xã hội. Bắc Trung Bộ đứng đầu cả nước với 2 con mỗi phụ nữ, tiếp đến là Trung du và miền núi phía Bắc với 1,97; Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đạt 1,87.
Đồng bằng sông Hồng ghi nhận 1,78 con mỗi phụ nữ. Trong khi đó, Đồng bằng sông Cửu Long chỉ đạt 1,48 và Đông Nam Bộ thấp nhất cả nước với 1,25 con. Khoảng cách giữa hai vùng có mức sinh cao nhất và thấp nhất lên tới 0,75 con mỗi phụ nữ.

Như vậy, trong khi một số vùng vẫn duy trì mức sinh tiệm cận ngưỡng thay thế, các trung tâm kinh tế lớn và khu vực phía Nam đang đối mặt với tình trạng mức sinh rất thấp. Đây cũng là những địa bàn đặt ra thách thức lớn trong việc duy trì quy mô dân số và nguồn lao động trong dài hạn.
Cục Thống kê lưu ý số trẻ sinh sống được ghi nhận trong cơ sở dữ liệu đăng ký khai sinh chưa đầy đủ, do đó TFR tính từ nguồn này có thể thấp hơn mức sinh thực tế. Số liệu cần được xem xét cùng kết quả điều tra dân số và các nguồn thống kê khác.
Một nguồn thống kê khác cho thấy bức tranh có phần khả quan hơn. Theo Kết quả Điều tra biến động dân số và kế hoạch hóa gia đình của Cục thống kê tại thời điểm 1/4/2025, tổng tỷ suất sinh cả nước năm 2025 đạt 1,93 con mỗi phụ nữ, nhích nhẹ so với mức thấp kỷ lục 1,91 của năm 2024. Tuy nhiên, cả hai kết quả đều cho thấy mức sinh Việt Nam đang dưới ngưỡng thay thế.
Áp lực đưa mức sinh trở lại ngưỡng thay thế
Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Vụ phó Truyền thông - Giáo dục (Tổng Cục Dân số), nay là Cục Dân số, đánh giá đây là hệ quả của xu hướng giới trẻ "lười yêu, ngại cưới, sợ sinh con". Thực tế, người Việt Nam kết hôn lần đầu ngày càng muộn hơn ở tuổi 27,3. Độ tuổi kết hôn tăng cùng tỷ lệ sinh giảm sẽ đẩy nhanh hơn quá trình già hóa dân số ở Việt Nam.
Áp lực tài chính, ưu tiên phát triển sự nghiệp, chi phí nuôi dạy con và khó khăn trong tìm kiếm bạn đời được xem là những yếu tố khiến nhiều người trẻ trì hoãn kết hôn, sinh con hoặc lựa chọn sinh ít con. Nếu kéo dài, mức sinh thấp có thể làm thu hẹp lực lượng lao động, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số và gia tăng gánh nặng an sinh xã hội. Việt Nam vì vậy đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải duy trì mức sinh thay thế, đồng thời cải thiện chất lượng dân số.
Trong Kế hoạch thực hiện Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế, Bộ Y tế đặt mục tiêu tăng trung bình 2% tỷ suất sinh toàn quốc mỗi năm, hướng tới đưa TFR trở lại mức 2,1 con mỗi phụ nữ vào năm 2030. Bộ Y tế đề xuất bố trí khoảng 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người dân tộc thiểu số rất ít người và người dân tại các địa bàn có mức sinh thấp.
Một số địa phương đã triển khai chính sách hỗ trợ bằng tiền. Tại TP HCM, phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được hỗ trợ 3-5 triệu đồng. Thành phố đã chi trả cho gần 9.000 bà mẹ nhằm khuyến khích người dân sinh con trong bối cảnh mức sinh tại đô thị này xuống thấp.

Bên cạnh hỗ trợ tài chính, chính sách dân số mới còn hướng đến thay đổi nhận thức và tạo điều kiện để người trẻ chủ động hơn trong việc xây dựng gia đình. Theo Thông tư hướng dẫn Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, Bộ Y tế khuyến khích nam nữ kết hôn trước 30 tuổi, các cặp vợ chồng sinh đủ hai con tại những địa phương có mức sinh thấp.
Các địa phương được định hướng tổ chức tư vấn, truyền thông và các lớp trang bị kiến thức tiền hôn nhân cho thanh niên, với nội dung về sức khỏe sinh sản, tình dục an toàn, mang thai, sinh con, chăm sóc trẻ, quản lý tài chính và kỹ năng xây dựng gia đình.
Bộ Y tế xác định 10 địa phương có mức sinh thấp hơn mức trung bình cả nước cần tập trung triển khai các hoạt động vận động và hỗ trợ sinh đủ hai con, gồm Hà Nội, TP HCM, Cần Thơ, Khánh Hòa, Đồng Nai, Tây Ninh, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cà Mau.
Các giải pháp này được kỳ vọng không chỉ khuyến khích người dân sinh con mà còn giảm những rào cản về kinh tế, sức khỏe và điều kiện chăm sóc trẻ. Bài toán đặt ra là làm sao để các cặp vợ chồng có đủ điều kiện thực hiện mong muốn sinh con, thay vì chỉ dừng ở vận động tăng mức sinh.