
Tình cảnh kiệt quệ trên hòn đảo tí hon
Cộng đồng cư dân trên hòn đảo nhỏ bé Ahus, vốn đã dành nhiều năm chuẩn bị ứng phó với biến đổi khí hậu, đang đối mặt với một thực tế nghiệt ngã: không còn nước sạch và cũng không còn nơi nào để đi.
Giáo sư Josh Cinner, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đại dương Thịnh vượng thuộc Đại học Sydney, cùng nhóm nghiên cứu của ông đã gắn bó với Ahus suốt 1/4 thế kỷ. Tuy nhiên, chuyến thăm gần nhất vào tháng 10 đã khiến họ bàng hoàng trước tình cảnh kiệt quệ của người dân.
“Nhóm nghiên cứu tự hỏi liệu mọi người có rời đảo hết rồi không. Nhưng khi nhìn vào bên trong các ngôi nhà, họ thấy người dân đang nằm trên sàn, cố gắng tiết kiệm năng lượng và nước uống”, Giáo sư Cinner chia sẻ với Guardian.
Tình hình trở nên tồi tệ đến mức thời gian học ở trường bị rút ngắn, hoạt động đánh bắt cá, nguồn sinh kế chính, cũng sụt giảm nghiêm trọng do nắng nóng và kiệt sức. Papua New Guinea - nằm ở châu Đại Dương, thuộc khu vực Tây Nam Thái Bình Dương - đang hứng chịu tác động khốc liệt từ hiện tượng El Niño cường độ cao, gây ra nhiệt độ tăng vọt, lượng mưa cực kỳ khan hiếm và thiếu hụt nghiêm trọng về thực phẩm, nước sạch.
Hạn hán đã khiến các khu chợ trên đảo Manus lân cận gần như không còn thực phẩm, trong khi ngư dân Ahus cũng không còn cá để trao đổi. Mạng lưới kinh tế gắn kết chặt chẽ, vốn duy trì sự sống cho các hòn đảo này qua nhiều thế hệ, đang dần tan rã.
Điều đáng báo động hơn, khi những cơn mưa cuối cùng cũng trút xuống, khói từ các vụ cháy rừng ở Borneo đã biến chúng thành mưa axit. “Làm sao có thể chuẩn bị cho tình cảnh này? Ngay cả nước mưa trong thời kỳ hạn hán cũng trở nên độc hại", Giáo sư Cinner nói.
Người dân Ahus buộc phải tháo dỡ các hệ thống hứng nước để tránh nhiễm độc nguồn nước uống ít ỏi. Các giếng nước đã cạn khô, và việc tìm kiếm nước trên đảo Manus cũng gặp khó khăn do không có quyền sử dụng nguồn nước ở đó, trong khi các con suối trên đảo chính cũng đang cạn kiệt.

"Họ không còn nơi nào để đi"
Ahus đang nằm ở tuyến đầu của cuộc khủng hoảng khí hậu. Đây không phải là một rủi ro lý thuyết, mà là một mối đe dọa hiện hữu, rõ ràng và cấp bách. Cộng đồng này, gắn kết chặt chẽ với vùng đất và vùng biển thông qua các phong tục và lịch sử lâu đời, có nguy cơ không thể tồn tại. Các lựa chọn tái định cư là vô cùng hạn chế.
Dù đã nỗ lực chuẩn bị suốt nhiều thập kỷ, hợp tác với các tổ chức quốc tế như UNDP, WWF và Nature Conservancy để đa dạng hóa sinh kế, người dân Ahus vẫn không thể lường trước được mức độ tàn khốc của tình hình hiện tại. Trong cuộc khảo sát gần đây nhất, chỉ 7% số hộ gia đình có đủ nước uống, và 81% cho biết họ không còn khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.
Sự bất công sâu sắc nằm ở chỗ người dân Ahus là một trong những nhóm người ít gây ra biến đổi khí hậu nhất trên hành tinh, nhưng lại là những người phải hứng chịu hậu quả nặng nề nhất, sớm nhất và gay gắt nhất. “Họ không còn nơi nào để đi. Họ không thể làm gì cả. Không còn nơi nào để đến và cũng không còn mấy giải pháp để thực hiện”, Giáo sư Cinner nhấn mạnh.
Michelle Suri, một người dân trên đảo Ahus, cho biết tình trạng thiếu nước sạch và thực phẩm đang đẩy hầu hết các gia đình vào cảnh nghèo đói. “Mọi người đánh bắt ít hơn và cũng thu lượm được ít thức ăn hơn do nắng nóng cùng tình trạng thiếu nước uống”, Suri chia sẻ.
“Các hoạt động thường ngày trong gia đình cũng bị hạn chế vì nắng nóng… hầu hết mọi người đều nằm trên sàn nhà hoặc trên bãi biển để tránh nóng và bảo toàn năng lượng. Một số người thậm chí phải ngâm mình dưới biển hàng giờ liền vào ban ngày để hạ nhiệt”, cô cho biết.
Trong khi đó, tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ), hàng chục nghìn nhà khoa học khí hậu, nhà vận động chính sách và lãnh đạo chính phủ đang tham dự COP31 - hội nghị thượng đỉnh thường niên của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu.
Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres đã nhấn mạnh một sự thật tàn khốc: “Cuộc khủng hoảng khí hậu đang diễn ra nhanh hơn khả năng ứng phó của chúng ta”. Ông cũng cảnh báo: “Nhiên liệu hóa thạch rồi cũng phải đi vào dĩ vãng như loài khủng long. Nhưng điều đó sẽ không tự nhiên xảy ra. Loài khủng long thì không có các nhóm vận động hành lang, nhưng nhiên liệu hóa thạch thì có”.
Lời kêu gọi hành động khẩn cấp từ các nhà lãnh đạo thế giới dường như vẫn còn xa vời với thực tế nghiệt ngã mà người dân Ahus đang phải đối mặt hàng ngày. Cuộc khủng hoảng khí hậu không còn là một mối đe dọa tương lai, mà là một hiện thực tàn khốc đang diễn ra ngay lúc này, đẩy những cộng đồng dễ bị tổn thương nhất đến bờ vực của sự tồn vong.