Xung đột trong nội bộ ban quản trị (BQT) và giữa BQT với cư dân ở nhiều chung cư đang khiến cuộc sống của không ít hộ gia đình trong các cao ốc văn minh, hiện đại, tiện ích... trở nên mệt mỏi. Tham gia thì không muốn mà phớt lờ cũng không xong, hằng ngày họ phải chịu đựng hàng chục, hàng trăm tin nhắn đấu tố nhau trong các nhóm cộng đồng cư dân; chứng kiến việc trả đũa, khiếu kiện qua lại dai dẳng. Đáng nói hơn, những hư hỏng, xuống cấp bị chậm trễ sửa chữa, bảo trì khiến chất lượng đời sống hằng ngày bị ảnh hưởng. Tình trạng này kéo dài và không biết bao giờ mới có hồi kết. Đó là lý do nhiều người mong muốn giao lại quỹ bảo trì 2% về cho chủ đầu tư quản lý bởi họ có năng lực vận hành, hiểu rõ kết cấu kỹ thuật công trình và pháp nhân chịu trách nhiệm...
Đề xuất nói trên không phải không có lý nhưng chúng ta có lẽ cũng chưa quên lịch sử tranh chấp giữa cư dân và chủ đầu tư trước đây cũng bắt nguồn từ việc chậm bàn giao/chiếm dụng quỹ, mập mờ ranh giới bảo hành - bảo trì, thiếu minh bạch trong lựa chọn nhà thầu/nghiệm thu, và khó khăn trong cưỡng chế thi hành khi phát sinh vi phạm. Vì thế, đưa tiền về lại tay chủ đầu tư rất có thể chỉ là chuyển rủi ro nơi này sang nơi khác mà không giải quyết được tận gốc những xung đột hiện nay.
Nếu nhìn thẳng vào xung đột liên quan đến quỹ bảo trì nói riêng và nhiều khúc mắc giữa BQT với cư dân thì vấn đề không hẳn nằm ở việc "ai cầm tiền", mà ở sự lệch pha giữa khoản tiền lớn và năng lực quản trị đi kèm cơ chế giám sát. Chúng ta đều biết 2% phí bảo trì ở các chung cư là số tiền lớn, từ vài chục tới vài trăm tỉ đồng. Trong khi đó, phần lớn thành viên BQT là cư dân bình thường, thiếu nghiệp vụ kỹ thuật tòa nhà lẫn quy trình đấu thầu minh bạch. Khi chi tiêu các hạng mục lớn (thang máy, PCCC, sơn sửa mặt ngoài...), việc chỉ định thầu hoặc thông đồng rất dễ xảy ra nhưng lại khó chứng minh sai phạm. Trong khi đó, luật Nhà ở chưa bắt buộc chung cư phải có Ban kiểm soát độc lập. BQT vừa là người giữ tiền, vừa là người phê duyệt chi tiêu, vừa tự giám sát lẫn nhau nên thường cư dân chỉ phát hiện thất thoát khi sự việc đã rồi. Từ đó dẫn đến đấu tố, khiếu kiện, hạ bệ, mất lòng tin trong nội bộ BQT cũng như giữa cư dân với BQT.
Vậy lối đi nào để giải quyết xung đột và trả lại môi trường sống hiện đại, văn minh và tiện lợi tại các chung cư? Đã có khá nhiều ý kiến, đề xuất liên quan đến vấn đề này, điểm chung là phải bảo đảm minh bạch trong quản lý thu - chi quỹ bảo trì, tách bạch vai trò quản lý, giám sát và thực thi của BQT, bảo đảm quyền lợi của cư dân.
Thiết nghĩ, đó là lối ra hiệu quả nhất bởi bản chất kinh phí bảo trì 2% không phải doanh thu của chủ đầu tư, cũng không phải tài sản riêng của BQT mà thuộc sở hữu của cư dân. Vì thế, cần có sự "phân quyền" và kiểm tra chéo giữa các bên để bảo đảm thu chi minh bạch, vận hành chuyên nghiệp. Trong đó, cư dân phải là người đặt "luật chơi". Họ có quyền quyết định kế hoạch bảo trì, phê duyệt các khoản chi vượt hạn mức, bầu/miễn nhiệm BQT và yêu cầu kiểm toán hoặc giải trình khi có dấu hiệu bất thường (thông qua hội nghị nhà chung cư). BQT chỉ nên đóng vai trò giám sát và phê duyệt chứ không nên tự đi đàm phán thầu, tự nghiệm thu hay tự giữ "chìa khóa két". Còn đơn vị quản lý vận hành sẽ cung cấp dịch vụ chuyên môn dưới sự đối chiếu, nghiệm thu, giám sát của BQT và cộng đồng cư dân.
Một tòa nhà hàng trăm, hàng nghìn hộ dân không thể vận hành bền vững chỉ bằng tinh thần kiêm nhiệm hay cảm tính mà cần quản trị, vận hành bằng sự chuyên nghiệp và minh bạch. Đó chính là lối ra cho xung đột, mâu thuẫn âm ỉ tại nhiều cao ốc chung cư hiện nay.