Chuyển tới nội dung chính
Khoa học & Công nghệ · Điểm tin đa nguồn

Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa

Mang dáng hình ngọn sóng soliton, cổng Parabol Đại học Bách khoa Hà Nội ẩn chứa nhiều câu chuyện thi công đầy bất ngờ.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 4 ngày trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗
Mã cổ phiếu liên quan:

Khu vực cổng Parabol, Đại học Bách khoa Hà Nội, đang được quây tôn. Máy móc được huy động để đào bới xung quanh, chuẩn bị di dời công trình nặng khoảng 40 tấn vào sâu bên trong khuôn viên trường khoảng 20m.

Trong lúc cổng Parabol chuẩn bị chuyển đến vị trí mới, phóng viên Dân trí đã tìm đến tư gia GS.TS.Nhà giáo Ưu tú (NGƯT) Thái Thanh Sơn, một trong những giảng viên đầu tiên của Đại học Bách khoa Hà Nội, để nghe ông kể lại những ký ức về quá trình hình thành và xây dựng công trình.

Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa - 1
Ở tuổi 92, GS.TS.NGƯT Thái Thanh Sơn vẫn giữ được sự minh mẫn. Ông nói năng rõ ràng, mạch lạc và nhớ chi tiết những câu chuyện từ nhiều thập kỷ trước (Ảnh: Thanh Bình).

Qua góc nhìn và hồi ức của GS.TS.NGƯT Thái Thanh Sơn, những câu chuyện ít người biết về sự ra đời của cổng Parabol cùng các dấu mốc lịch sử gắn với công trình dần được tái hiện.

Công trình chưa từng có tiền lệ

Cổng Parabol hiện diện trên đường Giải Phóng ban đầu chỉ là một cổng phụ phục vụ xe chở vật liệu vào công trường. Từ khi Đại học Bách khoa Hà Nội được xây dựng, cổng chính của trường đã được đặt ở số 1 Đại Cồ Việt.

"Phía ngoài cổng Parabol khi đó là cả một vùng ruộng của người dân. Nhà trường dựng hàng rào sắt và mở một lối đi để xe chở vật liệu từ đường Giải Phóng vào công trường cho nhanh, thay vì phải đi vòng từ đường Đại Cồ Việt.

Đó vốn chỉ là một cổng phụ phục vụ quá trình xây dựng trường", GS.TS.NGƯT Thái Thanh Sơn kể.

Sau khi các công trình chính của trường cơ bản hoàn thành, cổng Parabol mới được xây dựng.

Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa - 2
Cổng Parabol được xây dựng và khánh thành năm 1965, trở thành một trong những biểu tượng kiến trúc gắn liền với lịch sử Đại học Bách khoa Hà Nội (Ảnh: Thanh Bình).

Ý tưởng về cổng Parabol bắt nguồn từ một lần các chuyên gia người Liên Xô (cũ) sang khảo sát và xử lý sự cố tại nhà C1 khi công trình bất ngờ bị lún và nghiêng khiến nhiều kỹ sư đều bó tay.

Kỹ sư người Liên Xô (cũ) đề xuất đưa cát vào khu vực hội trường khoảng 250 chỗ ở tầng một, phía đầu nhà bị lún, nhằm gia tải cho công trình. Sau đó, nhà trường chờ khoảng 3 tháng để nền móng tiếp tục ổn định, giúp công trình trở lại trạng thái cân bằng.

Trong quá trình này, các kỹ sư nước bạn đề xuất cải tạo cổng đường Giải Phóng thành một công trình kiến trúc đặc biệt.

Theo hồi ức của GS Thái Thanh Sơn, các chuyên gia Liên Xô nhận định việc xây dựng một trường đại học mới ở Hà Nội khi ấy không dễ tìm được hướng kiến trúc riêng. Ví dụ như Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã mang dấu ấn của nền giáo dục truyền thống hay Viện Đại học Đông Dương (nay là Đại học Quốc gia Hà Nội) mang dấu ấn nổi bật của kiến trúc Pháp.

Các chuyên gia Liên Xô đều đồng tình, mong muốn Đại học Bách khoa Hà Nội sở hữu một công trình sáng tạo, mang tinh thần mới. Đó phải là kiến trúc thể hiện đặc trưng của một trường đại học khoa học kỹ thuật.

"Phải có một ý tưởng dính dáng đến khoa học kỹ thuật, chứ không thể chỉ làm một cái cổng bình thường", GS Thái Thanh Sơn nhớ lại lời các chuyên gia.

Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa - 3
GS Thái Thanh Sơn viết lại công thức toán học dùng để tính toán đường cong parabol (Ảnh: Thanh Bình).

Ý tưởng được lựa chọn là hình ảnh một ngọn sóng soliton, hay sóng đơn độc. Theo cách lý giải được giáo sư nhắc lại từ câu chuyện của các chuyên gia Liên Xô, ngọn sóng này tượng trưng cho sự vươn lên, sáng chói và lan tỏa.

Sóng soliton là một dạng sóng đặc biệt có khả năng duy trì hình dạng và tốc độ lan truyền trong thời gian dài, ngay cả khi di chuyển trên một khoảng cách lớn. Khác với sóng thông thường, soliton không dễ bị biến dạng hoặc suy giảm năng lượng do tác động của môi trường. Hiện tượng này xuất hiện trong nhiều lĩnh vực vật lý như thủy động lực học, quang học và vật lý plasma.

Ý tưởng về ngọn sóng soliton được hiện thực hóa trong kiến trúc cổng trường qua đường cong Parabol. Việc lựa chọn dạng đường cong này đã tạo nên một công trình có hình thức kiến trúc độc đáo, chưa từng có tiền lệ tương tự trên thế giới vào thời điểm đó.

Đường cong đặc biệt được tạo nên bằng đôi bàn tay người thợ

Tuy nhiên, để biến ý tưởng kiến trúc này thành công trình thực tế trong điều kiện kỹ thuật và thi công của những năm 1960 là một thách thức không nhỏ.

GS Thái Thanh Sơn phân tích, nếu xây một chiếc cổng vuông hoặc cổng tròn, việc thi công sẽ đơn giản hơn nhiều. Nhưng với cổng Parabol, đường cong phải được tính toán và tạo hình chính xác theo bản vẽ.

Khi đó, Việt Nam chưa có công nghệ và máy móc phù hợp để thực hiện công trình theo cách hiện đại. Hầu hết công đoạn đều phải làm thủ công, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của các kỹ sư nước bạn.

Những tấm ván gỗ được xẻ thành từng đoạn, uốn cong rồi ghép lại để tạo hình cong. Lưới thép được gia công thủ công trước khi bê tông được đổ lần lượt theo từng đoạn nhỏ.

Phần vỏ cổng chỉ dày khoảng 10-12cm, đòi hỏi sự cẩn thận trong từng công đoạn. Người thợ phải xử lý kỹ để hạn chế bọt khí và giữ bề mặt công trình nhẵn mịn.

Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa - 4
GS Thái Thanh Sơn

Quá trình thi công cũng gặp khó khăn do bất đồng ngôn ngữ. Các kỹ sư Liên Xô và công nhân Việt Nam phải làm việc thông qua phiên dịch. Tuy nhiên, những người phiên dịch khi ấy mới học tiếng Nga khoảng 2 năm, lại chưa có kiến thức chuyên ngành kỹ thuật.

Các kỹ sư Liên Xô gần như "cầm tay chỉ việc", hướng dẫn công nhân từng thao tác. GS Thái Thanh Sơn cho biết ông vẫn nhớ sự tỉ mỉ, kiên trì và tinh thần hợp tác quốc tế của các chuyên gia này.

"Chứng nhân" lịch sử

Không chỉ mang ý nghĩa kiến trúc, cổng Parabol còn gắn với những sự kiện quan trọng trong lịch sử Đại học Bách khoa Hà Nội.

GS Thái Thanh Sơn nhớ lại hai dấu mốc đặc biệt. Thứ nhất là lễ tang GS Tạ Quang Bửu, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, nguyên Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo). Thứ hai là thời điểm cán bộ, sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, "xếp bút nghiên" lên đường nhập ngũ.

Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa - 5
Linh cữu GS Tạ Quang Bửu được đưa qua cổng Parabol (Ảnh: Tư liệu).

Khi GS Tạ Quang Bửu qua đời, theo nguyện vọng của gia đình và nhà trường, linh cữu ông được đặt tại hội trường C2 của Đại học Bách khoa Hà Nội. Địa điểm này tạo điều kiện để đông đảo đồng nghiệp, học trò, cán bộ nhà trường cùng người thân đến viếng, tiễn biệt ông.

Sau lễ viếng, đoàn xe tang đưa linh cữu GS Tạ Quang Bửu đi qua cổng Parabol để đến Nghĩa trang Mai Dịch.

Một dấu mốc khác gắn với những năm tháng chiến tranh. Trong đợt tổng động viên, sinh viên ba khóa 15, 16 và 17 của Đại học Bách khoa Hà Nội, với số lượng hơn 3.000 người theo lời kể của giáo sư, đã xếp bút nghiên lên đường nhập ngũ.

Sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội đi qua cổng Parabol khi lên đường nhập ngũ (Nguồn: VTV).

"Tất cả các lứa sinh viên nhập ngũ năm đó đều hành quân đi qua cổng Parabol", ông kể.

Từ một lối đi vốn phục vụ công trường xây dựng, cánh cổng dần trở thành nơi ghi dấu những cuộc chia tay, những hành trình trưởng thành và cả những sự kiện quan trọng của nhà trường. Qua nhiều thập niên, hình ảnh ấy được lưu giữ trong ký ức của nhiều thế hệ Bách khoa.

Không dễ tái hiện cổng Parabol

Thông tin cổng Parabol phải di dời để phục vụ quy hoạch mở rộng đường Giải Phóng thu hút sự quan tâm của nhiều thế hệ giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội.

Với GS Thái Thanh Sơn, người đã gắn bó với nhà trường từ những ngày đầu, điều ông quan tâm không chỉ là vị trí của công trình sau khi di dời, mà còn là việc giữ lại nguyên vẹn dấu ấn kiến trúc đã gắn bó với nhiều thế hệ thầy trò.

Phương án được Đại học Bách khoa Hà Nội công bố ngày 12/11 đã lựa chọn cách dịch chuyển nguyên khối công trình vào phía trong khuôn viên khoảng 20m, thay vì tháo dỡ và xây dựng lại. Cổng có trọng lượng khoảng 40 tấn. Việc di dời được thực hiện bằng hệ thống gia cường và con lăn, với tốc độ khoảng 2-3m/giờ.

Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa - 6
Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa - 7

Theo GS Thái Thanh Sơn, kết cấu cổng Parabol khá vững chắc và có thể được nâng lên, dịch chuyển vào phía trong khuôn viên.

Ông cho rằng phá bỏ rồi xây dựng lại một chiếc cổng có hình dáng tương tự sẽ gặp nhiều khó khăn, tốn kém kinh phí mà vẫn không thể tái hiện đầy đủ giá trị lịch sử, kỷ niệm của công trình đã tồn tại hơn 60 năm. Vì vậy, phương án dịch chuyển cổng vào phía trong khuôn viên là hợp lý và phù hợp hơn.

Lời kể của giáo sư 92 tuổi về đường cong ở cổng Parabol Đại học Bách Khoa - 8
GS.TS.NGƯT Thái Thanh Sơn là một trong 28 giảng viên đầu tiên góp phần xây dựng Đại học Bách khoa Hà Nội từ năm 1956. Ông tham gia đặt nền móng cho hoạt động giảng dạy Toán học tại trường, đồng thời có nhiều đóng góp trong lĩnh vực Toán học ứng dụng và Vận trù học (Ảnh: Thanh Bình).

Rời vị trí đã gắn bó hơn 60 năm, cổng Parabol vẫn tiếp tục hiện diện trong khuôn viên Đại học Bách khoa Hà Nội. Công trình được dịch chuyển nguyên khối, còn những câu chuyện về quá trình hình thành và những thế hệ đã đi qua cánh cổng ấy sẽ tiếp tục được nhắc nhớ.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Khoa học & Công nghệ

Xem tất cả →