Một quan chức cấp cao Lầu Năm Góc hồi đầu năm phải làm việc khẩn cấp với công ty Park Aerospace ở bang Kansas để hối thúc họ tăng nguồn cung sợi rayon carbon hóa, vật liệu chịu nhiệt tối quan trọng để chế tạo tên lửa phòng không Patriot.
Tuy nhiên, Park Aerospace không thể đáp ứng yêu cầu vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung vô cùng hạn chế từ tập đoàn Ariane Group của Pháp. "Họ là công ty Pháp. Quý vị không thể gây sức ép. Họ sẽ đóng cửa, từ chối hợp tác ngay", Brian Shore, giám đốc điều hành (CEO) của Park Aerospace, cho hay.

Cuộc khủng hoảng nguồn cung sợi rayon cho tên lửa Patriot phản ánh rõ bài toán nan giải của Mỹ khi muốn tăng tốc sản xuất đạn dược thiết yếu. Chuỗi cung ứng quốc phòng đầy rẫy điểm nghẽn, chỉ cần một hoặc hai linh kiện từ các nhà thầu phụ bị tắc cũng đủ làm đình trệ toàn bộ dây chuyền. Nhiều linh kiện được sản xuất ở nước ngoài và Mỹ không có nguồn thay thế.
Sau hàng thập kỷ cắt giảm chi tiêu hậu Chiến tranh Lạnh, số nhà thầu chính của Mỹ đã giảm từ 51 xuống còn 5 và các nhà thầu nhỏ cũng giảm 40%. Hơn 70% nhà cung ứng cấp hai của tên lửa Patriot cũng phải phục vụ Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD), nghĩa là chỉ một mắt xích đứt gãy cũng có nguy cơ làm tê liệt nhiều chương trình vũ khí.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ, tính đến cuối tháng 7, kho dự trữ Patriot nước này chỉ còn khoảng 35% so với trước khi xung đột Trung Đông bùng phát hồi cuối tháng 2.
Mỗi tên lửa PAC-3 MSE hiện đại nhất của tổ hợp Patriot có giá khoảng 5,3 triệu USD, cao hơn mức trung bình trước đây là 4,2 triệu USD. Quá trình sản xuất thường mất 2 năm, sử dụng hàng trăm linh kiện của Lockheed Martin, Boeing và L3Harris.
Lá chắn nhiệt 2.700 độ C
Hành trình của sợi rayon dùng cho PAC-3 MSE bắt đầu từ một nhà máy của tập đoàn hóa chất Thái Lan tại Cộng hòa Czech. Sợi thô sau đó được đưa sang Pháp để Ariane Group dệt và carbon hóa thành loại vải đen mang tên Raycarb. Nhà phân phối độc quyền Park Aerospace sẽ phủ thêm lớp nhựa chuyên dụng trước khi chuyển cho L3Harris lót bên trong miệng xả của động cơ tên lửa, sau đó đưa tới nhà máy của Lockheed Martin.
Chỉ một khiếm khuyết nhỏ trong động cơ cũng khiến tên lửa chệch hướng hoặc bị phá hủy hoàn toàn, nên mọi vật liệu đều phải được kiểm định cực kỳ khắt khe. "Quá trình thử nghiệm vô cùng gian nan. Bạn có thể đi đúng hướng suốt 2 năm nhưng rồi lại thất bại ở bài kiểm tra cuối cùng và phải làm lại từ đầu", CEO Shore nói.

Ít ai ngờ sợi rayon lại trở thành điểm nghẽn quốc phòng. Ở dạng sợi vải thông thường, chất liệu này dễ bắt lửa đến mức từng gây ra làn sóng lo ngại trên toàn nước Mỹ vì những chiếc "áo len đuốc" hồi thập niên 1950.
Đến năm 1958, các nhà nghiên cứu tại công ty hóa chất Union Carbide phát hiện khi nung chậm trong môi trường chân không, rayon sẽ biến thành dạng sợi carbon chịu nhiệt cực tốt. Nếu lót trong miệng xả động cơ tên lửa, nó sẽ tạo thành lớp vỏ cách nhiệt với khả năng cháy mòn dần, bảo vệ động cơ không bị nóng chảy dưới luồng nhiệt lên tới hơn 2.700 độ C.
"Nó cực kỳ bền và chịu nhiệt tốt. Bạn có thể đốt những loại nhiên liệu với mức năng lượng cao nhất", William Kaukler, kỹ sư hàng không vũ trụ tại Đại học Alabama của Mỹ, nhận xét.
Do quy trình tẩy rửa thải ra hóa chất độc hại, hai nhà máy sản xuất sợi rayon đạt chuẩn hàng không cuối cùng của Mỹ ở bang Virginia và Tennessee đã lần lượt bị đóng cửa vào năm 1989 và 1998.

Khi kho dự trữ cạn kiệt vào giữa những năm 2000, Lầu Năm Góc phải tìm nguồn cung từ nước ngoài.
Ứng viên triển vọng nhất là hãng chế tạo động cơ hàng không Pháp Snecma Propulsion Solide, đơn vị thử nghiệm vật liệu chịu nhiệt từ sợi rayon cường độ cao dùng cho lốp ôtô. Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) từng đánh giá sợi rayon làm lốp thiếu độ bền, nhưng Snecma đã phát triển quy trình xử lý độc quyền để khắc phục triệt để nhược điểm này.
Sản phẩm mang tên C2 vượt qua mọi bài kiểm tra của Mỹ. Nhu cầu ổn định từ thị trường lốp ôtô hiệu suất cao tại châu Âu đảm bảo nguồn cung sợi luôn dồi dào. Snecma hợp tác với một công ty vật liệu Mỹ, sau này sáp nhập vào Park Aerospace, để đưa phiên bản C2 phủ nhựa vào danh mục đạt chuẩn cho miệng xả động cơ Patriot năm 2005. Snecma sau đó trở thành một phần của Ariane Group.
Vấn đề với sợi rayon chìm vào quên lãng cho đến khi chiến sự Ukraine và xung đột Trung Đông bùng nổ, làm cạn kiệt kho dự trữ tên lửa Patriot của Mỹ và đồng minh.

Thực tế mới buộc Lầu Năm Góc từ bỏ các công thức tính toán thời hậu Chiến tranh Lạnh để cải tổ hệ thống mua sắm và ký những hợp đồng dài hạn, như thỏa thuận giúp Lockheed Martin nâng sản lượng tên lửa PAC-3 MSE lên 2.000 quả mỗi năm vào cuối năm 2030.
Tuy nhiên, trong lúc các đơn hàng mới chỉ dần thành hình, xung đột với Iran vẫn tiếp tục bào mòn kho dự trữ tên lửa phòng không Mỹ, khiến nhu cầu bổ sung trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Tình trạng khan hiếm đạn đánh chặn từ Mỹ cũng đẩy Ukraine vào thế phơi mình trước hỏa lực Nga.
Cơn khát khó giải tỏa
Tại nhà máy kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm nghiêm ngặt của Park Aerospace ở bang Kansas, các cuộn vải Raycarb đen bóng nhập từ Ariane Group được nhúng nhựa phenolic, sấy khô rồi chuyển cho L3Harris.
Park Aerospace là nơi cảm nhận được rõ nhất "nhu cầu điên cuồng về rayon". Đối mặt với bài toán lấp đầy khoảng trống nguồn cung, CEO Brian Shore thừa nhận "những con số thực sự không khả quan".

Họ đã ứng trước 5 triệu USD để hỗ trợ Ariane Group mở dây chuyền mới tại Pháp và dự kiến vận hành từ năm 2028, nhưng vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu của Mỹ. Công ty cũng cam kết ứng thêm 25 triệu USD cho thỏa thuận sơ bộ nhằm xây dựng nhà máy ngay tại Mỹ, song sớm nhất cũng phải tới khoảng năm 2030 mới có thể mở cửa.
"Vấn đề là không ai muốn chờ đợi 3 năm rưỡi cả", Shore cho hay.
CEO Park Aerospace hồi đầu năm kết nối Lầu Năm Góc với ban lãnh đạo Ariane Group. Dù phía Mỹ thúc giục tăng nguồn cung và đẩy nhanh tiến độ sản xuất, tập đoàn Pháp nói rằng họ đã "lực bất tòng tâm", bởi dồn thêm hàng cho Mỹ đồng nghĩa với cắt phần của các khách hàng ưu tiên, trong đó có quân đội Pháp.
Mỹ còn một nguồn cung lớn khác là hãng Enka ở Đức, chuyên cung cấp vải cho ngành thời trang cao cấp. Tuy nhiên, loại sợi này chưa đạt chuẩn dùng cho tên lửa PAC-3 MSE.
Lao đao vì xu hướng làm việc tại nhà hậu Covid-19, Enka đầu năm ngoái thông báo kế hoạch đóng cửa nhà máy tới nhà nhập khẩu độc quyền tại Mỹ là ICF Mercantile. Lầu Năm Góc và các nhà thầu sau đó cam kết mua hơn 213 tấn vải trong 2 năm để duy trì hoạt động nhà máy tại Đức, nhưng giải pháp này chỉ trì hoãn quyết định đóng cửa trong ngắn hạn.
"Nếu cần thêm hàng, các bên phải báo cho tôi càng sớm càng tốt. Theo tình hình hiện tại, mọi thứ sẽ chấm dứt vào khoảng năm 2028", CEO ICF Dave Ronner cảnh báo.

Trong lúc nỗ lực phát triển sợi rayon "xanh" ngay tại Mỹ vẫn còn sơ khai, Park Aerospace quyết định đầu tư 65 triệu USD xây thêm nhà máy mới tại bang Oklahoma, phối hợp với L3Harris thử nghiệm sợi của Enka cùng nhiều nguồn khác để làm giải pháp "lấp chỗ trống", chờ cơ sở của Ariane Group tại Mỹ đi vào hoạt động.
"Ngay cả với những nguồn thay thế ngắn hạn, bài toán vẫn đầy chông gai", Shore thừa nhận.