Chuyển tới nội dung chính
Văn hóa & Giải trí · Điểm tin đa nguồn

Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt

Đèo Ngoạn Mục không chỉ là cung đường đẹp trên QL27 mà còn lưu giữ ký ức về hành trình mở lối lên cao nguyên, gắn với bác sĩ Alexandre Yersin và những người đi trước, kết nối vùng biển Phan Rang với phố núi Đà Lạt.

HÀNH TRÌNH MỞ ĐƯỜNG LÊN CAO NGUYÊN

Nằm trên QL27, đèo Ngoạn Mục nối xã Lâm Sơn, tỉnh Khánh Hòa, với xã D'Ran, tỉnh Lâm Đồng. Dài khoảng 18 - 20 km, con đèo uốn lượn qua những triền núi, sườn rừng, đưa người đi từ vùng duyên hải lên cao nguyên Đà Lạt. Càng lên cao, những khúc cua tay áo càng nối nhau, ôm sát sườn núi. Một bên là vách đá, bên kia là vực sâu phủ màu xanh của rừng.

Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 1.
Đèo Ngoạn Mục khúc khuỷu tiềm ẩn nhiều nguy hiểm

Vào những ngày trời quang, từ trên đèo có thể phóng tầm mắt về phía đông, nơi vùng Phan Rang (Ninh Thuận cũ) với ruộng lúa, làng mạc hiện ra dưới nắng. Chỉ cách nhau một con đèo nhưng hai vùng đất mang sắc thái khí hậu khác biệt: phía duyên hải nắng nóng, khô hạn, còn phía cao nguyên mát mẻ, thường có mây mù.

Phía sau cảnh sắc ấy là câu chuyện về hành trình khám phá, mở đường lên cao nguyên từ cuối thế kỷ 19. Năm 1893, bác sĩ Alexandre Yersin dẫn đầu đoàn thám hiểm từ Phan Rang qua Ninh Sơn, vượt núi đến D'ran, Đa Nhim, Prenn và cao nguyên Lang Biang, nơi sau này hình thành Đà Lạt.

Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 2.
Ga Sông Pha dưới chân đèo Ngoạn Mục

Từ chuyến thám hiểm này, năm 1897, Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer cử một nhóm khảo sát thực địa nhằm lập bản đồ, tìm hướng mở đường từ Phan Rang lên Đà Lạt. Dưới sự chỉ huy của đại úy Thouars, nhóm khảo sát xác định lộ trình dài 122 km, từ Phan Rang qua xóm Gòn (tên gọi của thung lũng Ninh Sơn thời đó), lên D'ran (Đơn Dương), qua thung lũng Đa Nhim, K'long, Prenn rồi đến Đà Lạt.

Tháng 3.1899, Toàn quyền Doumer cùng bác sĩ Yersin cưỡi ngựa từ Phan Rang lên cao nguyên Lang Biang theo tuyến đường đã được khảo sát trước đó để thị sát địa hình. Sau chuyến đi, ông Doumer tiếp tục cử các đoàn công tác nghiên cứu, triển khai mở đường. Trong giai đoạn 1899 - 1900, các đoàn do đại úy Guynet và Buvigner phụ trách hoàn tất việc nghiên cứu tuyến đường bộ Phan Rang - Đà Lạt, dựa trên kết quả khảo sát trước đó của Thouars.

Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 3.
Cầu đường sắt răng cưa dưới chân đèo Ngoạn Mục

Trong quá trình này, người Pháp gọi cung đèo là Bellevue, nghĩa là "cảnh đẹp". Tên gọi Ngoạn Mục trong tiếng Việt được cho là cách chuyển nghĩa của tên cung đèo tiếng Pháp này.

Người dân địa phương còn gọi nơi đây là đèo Sông Pha, theo tên địa danh dưới chân đèo. Ông Ya Bá (70 tuổi, người dân tộc Raglai), Trưởng ban công tác Mặt trận thôn Gòn, xã Lâm Sơn, cho biết khu vực này có một dòng sông nhỏ. Theo cách gọi của đồng bào địa phương, "Krông" có nghĩa là sông, suối, còn "Pha" gắn với cây ráy mọc nhiều quanh khu vực. Người dân kể rằng cây ráy tiết ra chất màu đỏ, chảy xuống sông và hòa vào dòng nước, tạo thành hai màu khác nhau. Từ đó, dòng sông được gọi là Krông Pha, về sau đọc thành Sông Pha.

Theo ông Bá, trước đây, mặt đường đèo hẹp đến mức chỉ đủ cho một ô tô đi qua. Để tránh xe đi ngược chiều gặp nhau giữa đường, việc lưu thông phải chia theo khung giờ, lần lượt cho xe từ trên xuống hoặc từ dưới lên.

ĐƯỜNG SẮT RĂNG CƯA VÀ THỦY ĐIỆN ĐA NHIM

Nhắc đến đèo Sông Pha, ông Ya Bá nhớ những chuyến tàu từ ga Sông Pha vượt đèo Ngoạn Mục lên Đà Lạt, gắn với một phần tuổi thơ của mình. Ngày nay, ga Sông Pha chỉ còn những khung nhà đổ nát, khu vực từng dùng làm nơi để đầu máy hơi nước bỏ trống. Tuyến đường sắt cũng không còn nguyên vẹn, chỉ lưu lại một số dấu tích, trong đó có dấu vết cây cầu bắc qua sông Sông Pha.

Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 4.
Dấu tích đường sắt răng cưa vượt đèo Sông Pha

Theo ông Bá, khi tuyến đường sắt còn hoạt động, mỗi ngày có 2 chuyến tàu chạy giữa Tháp Chàm và Đà Lạt, một chuyến lên, một chuyến xuống. "Tàu đi bằng răng cưa leo qua đèo Sông Pha chậm như người đi bộ, nhưng khung cảnh núi rừng rất đẹp. Tàu hơi nước xả khói trắng như mây, hòa vào núi rừng. Mỗi lần nhớ lại, tôi rất xúc động. Đến khoảng năm 1971 thì tàu ngừng chạy, để lại nhiều tiếc nuối", ông Bá kể.

Ông Nguyễn Văn Chánh, người cao tuổi ở thôn Gòn, cho biết quá trình mở đường bộ và đường sắt qua khu vực này từng đối mặt nhiều gian nan. Theo lời kể của người dân, nhiều phu làm đường đã thiệt mạng do thú dữ và bệnh tật.

Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 5.
Đèo Ngoạn Mục với vẻ đẹp mềm mại

Công trình thủy điện Đa Nhim cũng để lại dấu ấn riêng trên sườn đèo. Được triển khai từ đầu thập niên 1960, dự án khai thác nguồn nước từ cao nguyên để phát điện. Hệ thống đường ống lớn chạy dọc sườn núi, nổi bật giữa không gian rừng xanh, trở thành hình ảnh đặc trưng của khu vực Sông Pha. Trên tuyến đường qua đèo, ô tô phải đi qua 2 vị trí giao cắt với hệ thống đường ống.

Ông Hoàng Văn Tiến, Phó chủ tịch UBND xã Lâm Sơn, cho biết đèo Ngoạn Mục hiện đã được nâng cấp, mở rộng so với trước đây. Tuy nhiên, địa hình quanh co, khúc khuỷu khiến tuyến đường vẫn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn, nhất là khi mưa lớn gây sạt lở.

Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 6.
Những cung đường mờ sương ở đèo Ngoạn Mục

Dù vậy, đèo Ngoạn Mục vẫn giữ vai trò quan trọng trên hành lang QL27, kết nối Khánh Hòa với Lâm Đồng. Từ Phan Rang, người đi đường có thể vượt đèo lên Đà Lạt; theo chiều ngược lại, nông sản và hàng hóa từ cao nguyên được vận chuyển xuống vùng duyên hải. Không chỉ nối liền 2 vùng địa lý, cung đường còn góp phần thúc đẩy giao thương, giao lưu giữa các cộng đồng dân cư và phát triển du lịch, dịch vụ. (còn tiếp)

Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 7.
Ô tô phải chui qua đường ống thủy điện Đa Nhim 2 lần khi qua đèo Ngoạn Mục
Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 8.
Ống nước của thủy điện Đa Nhim, một công trình đi qua đèo Ngoạn Mục
Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 9.
Ông Ya Bá giới thiệu về ga Krông Pha dưới chân đèo Sông Pha (đèo Ngoạn Mục)
Kỳ thú những cung đèo: Đèo Ngoạn Mục lưu dấu tiền nhân tìm ra Đà Lạt- Ảnh 10.
Từ thôn Gòn (xã Lâm Sơn, tỉnh Khánh Hòa) nhìn lên đỉnh đèo Ngoạn Mục
Nguồn xuất bản gốc: Thanh Niên (thanhnien.vn) N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Văn hóa & Giải trí

Xem tất cả →