Trong thói quen sinh hoạt hằng ngày, không ít người kiêng tuyệt đối nước đun sôi để qua đêm hay nước đun lại nhiều lần vì lo ngại chất nitrit gây ung thư. Tuy nhiên, Phó giáo sư Phạm Chí Hồng (Fan Zhihong) thuộc Khoa Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm tại Đại học Nông nghiệp Trung Quốc (Trung Quốc) khẳng định đây là sự hiểu lầm phổ biến.
Theo chuyên gia, nitrit chỉ hình thành khi có nguồn nitrat dồi dào, trong khi nước tinh khiết hay nước máy đạt chuẩn gần như không tạo ra lượng độc chất đáng kể dù để qua đêm. Các thử nghiệm thực tế cho thấy ngay cả khi đun sôi nước liên tục 20 lần, hàm lượng nitrit đo được chỉ ở mức 0,038mg/L, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng gây hại cho cơ thể. Đáng lo ngại hơn cả là 3 loại đồ uống thường được gắn mác "tốt cho sức khỏe" dưới đây nhưng nếu lạm dụng sai cách lại âm thầm tiếp tay cho ung thư.
1. Nước nóng trên 65 độ C

Nhiều người tin rằng uống trà nóng, nước đun sôi còn bốc khói hay húp canh nóng hổi giúp giữ ấm cơ thể và tốt cho tiêu hóa. Thế nhưng, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) trực thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp đồ uống có nhiệt độ trên 65 độ C vào Nhóm 2A, tức nhóm tác nhân có khả năng cao gây ung thư cho con người, cùng nhóm với khói đốt củi hay thịt đỏ.
Theo phân tích của Phó giáo sư Phạm Chí Hồng, niêm mạc thực quản và dạ dày chỉ chịu được mức nhiệt khoảng 40 đến 50 độ C. Khi thường xuyên tiếp xúc với nước nóng trên 65 độ C, lớp màng nhầy bảo vệ bị phá hủy, gây bỏng nhiệt lặp đi lặp lại ở các mô đáy. Để tự sửa chữa, tế bào biểu mô phải liên tục phân chia trong môi trường viêm mạn tính, sản sinh gốc tự do làm đứt gãy chuỗi DNA và kích hoạt đột biến gen ác tính. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí y khoa BMJ khảo sát 48.582 người tại Golestan (Iran) ghi nhận nhóm uống trà từ 65 độ C trở lên đối mặt với nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản tăng vọt.
2. Nước ép trái cây tách xơ, nhiều đường
Nước ép hoa quả thường được xem là thức uống "healthy" giúp bổ sung vitamin và thanh lọc cơ thể. Tuy nhiên, quá trình ép lấy nước và lọc bỏ hoàn toàn bã xơ đã biến loại nước này thành dung dịch đậm đặc đường tự do, đặc biệt là đường fructose.

Nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn NutriNet Santé tại Pháp theo dõi hơn 100.000 người trưởng thành và đăng tải trên tạp chí BMJ chỉ ra rằng việc tiêu thụ thường xuyên đồ uống có đường, bao gồm cả nước ép trái cây nguyên chất, làm tăng nguy cơ mắc ung thư tổng thể, đặc biệt là ung thư vú. Khi thiếu vắng chất xơ làm chậm quá trình hấp thu, lượng đường lớn đi thẳng vào gan và máu gây tăng đột biến đường huyết cùng nồng độ insulin. Tình trạng này thúc đẩy phản ứng viêm toàn thân, tích tụ mỡ nội tạng và tạo môi trường chuyển hóa thuận lợi cho tế bào ác tính phát triển.
3. Trà pha quá đặc
Trà vốn giàu polyphenol chống oxy hóa tốt cho sức khỏe, nhưng thói quen hãm trà đặc quánh và uống thay nước lọc mỗi ngày lại biến thức uống này thành gánh nặng cho đường tiêu hóa. Các nghiên cứu dịch tễ học đăng tải trên tạp chí International Journal of Cancer và American Journal of Clinical Nutrition từng ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiêu thụ trà quá đặc kéo dài với sự gia tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa trên và ung thư dạ dày.
Nguyên nhân là do trà pha quá đặc chứa nồng độ cao tanin, caffein và hoạt chất alkaloid dễ gây kích ứng mạnh, làm co thắt mạch máu niêm mạc và bào mòn lớp chất nhầy bảo vệ dạ dày. Khi hàng rào niêm mạc bị viêm loét kéo dài, dạ dày trở nên nhạy cảm hơn trước sự tấn công của vi khuẩn Helicobacter pylori cùng các chất sinh ung thư từ thực phẩm. Hơn nữa, trà đặc thường được uống ngay khi vừa pha ở nhiệt độ rất cao, tạo ra tác động kép vừa bỏng nhiệt vừa ăn mòn niêm mạc, đồng thời lượng oxalat dồi dào trong trà đặc còn làm tăng nguy cơ kết tủa sỏi thận.

Uống nước thế nào để bảo vệ cơ thể?
Để việc uống nước hằng ngày thực sự nuôi dưỡng sức khỏe thay vì vô tình làm tổn thương nội tạng, Phó giáo sư Phạm khuyến nghị bạn nên duy trì những nguyên tắc sau:
- Ưu tiên nước lọc ấm ở mức 20 đến 40 độ C: Đây là ngưỡng nhiệt độ êm dịu nhất với niêm mạc thực quản và dạ dày. Nếu uống trà hoặc canh nóng, hãy chờ nguội bớt dưới 60 độ C mới thưởng thức.
- Chia nhỏ lượng nước và uống rải rác cả ngày: Duy trì khoảng 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày tùy theo thể trạng, uống chậm từng ngụm nhỏ thay vì đợi khát mới uống dồn dập một lúc gây áp lực cho thận và rối loạn điện giải.

- Nắm bắt các thời điểm vàng: Uống một ly nước ấm ngay sau khi thức dậy giúp đánh thức hệ tiêu hóa và hỗ trợ tuần hoàn; uống trước bữa ăn khoảng 30 phút giúp dạ dày chuẩn bị tốt hơn cho quá trình tiêu hóa.
- Không dùng trà đặc hay nước ép thay nước lọc: Hạn chế uống trà đặc khi bụng đói, ưu tiên ăn trái cây nguyên quả để giữ trọn chất xơ và tránh uống quá nhiều nước sát giờ đi ngủ để không làm gián đoạn giấc ngủ.
Tổng hợp