
Dọc Quốc lộ 1, đoạn qua 2 xã Hưng Mỹ và Cái Nước (tỉnh Cà Mau), không khó để bắt gặp những căn chòi nhỏ bán đặc sản bồn bồn ven đường. Đằng sau món ăn dân dã có vị giòn ngọt này là câu chuyện chuyển đổi sinh kế, làm giàu của nhiều hộ nông dân.
Đặc sản quê được săn đón
Ông Nguyễn Văn Tòng (73 tuổi, trú xã Hưng Mỹ) nhớ lại, trước đây bồn bồn mọc nhiều ở những vùng đất ngập nước, bị xem là cây dại. Có thời điểm, người dân tìm đủ cách tiêu diệt mà không thành công.
“Bồn bồn có sức sống rất mãnh liệt. Trước đây, lâu lâu tôi mới ra đồng hoang nhổ ít lõi bồn bồn đem về chế biến thức ăn chứ giai đoạn đó bán chẳng ai mua”, ông Tòng kể.

Thế nhưng, khi trở thành đặc sản, phần lõi non của cây bồn bồn được nhiều tiểu thương, quán ăn và nhà hàng tìm mua với số lượng lớn. Từ nguyên liệu dân dã, bồn bồn dần có chỗ đứng trên thị trường, mang lại nguồn thu đáng kể cho người trồng.
Một trong những hộ mạnh dạn phát triển mô hình này là gia đình anh Trần Văn Lạc (38 tuổi, trú tại xã Hưng Mỹ).

Năm 2016, sau khi bàn bạc với gia đình, anh Lạc quyết định đầu tư hơn 200 triệu đồng thuê cơ giới gia cố bờ vuông tôm, tạo khu vực trữ nước ngọt để trồng bồn bồn. Anh còn kết hợp nuôi cá lóc, cá rô, cá thát lát nhằm đa dạng nguồn thu.
Thời điểm đó, quyết định của anh khiến không ít người bất ngờ, thậm chí cho rằng anh bị “khùng” khi giữa vùng bốn bề nước mặn lại đi trồng một loại cây cần môi trường nước ngọt.
Kiên trì với lựa chọn của mình, vợ chồng anh Lạc từng bước mở rộng sản xuất. Từ diện tích đất được cha mẹ cho, gia đình tích góp tiền mua thêm 9 công đất, nâng tổng diện tích trồng bồn bồn lên hơn 2ha.


Khoảng 2h mỗi ngày, anh Lạc cùng cha ra ruộng thu hoạch. Sau đó, bồn bồn được chở bằng xuồng về nhà để mẹ và vợ anh tách bỏ lớp vỏ bên ngoài, lấy phần lõi non bán cho khách hàng.
“Nhờ mô hình làm ăn hiệu quả, nhiều nhà hàng tại Vĩnh Long, TPHCM và Đồng Nai đã liên hệ đặt mua bồn bồn với giá 30.000 đồng/kg. Với diện tích hơn 2ha, mỗi ngày tôi thu hoạch trên dưới 100kg lõi bồn bồn, trừ chi phí cũng còn bỏ túi hơn 2 triệu đồng”, anh Lạc chia sẻ.

Theo bà Trần Kim Thoa, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hưng Mỹ, diện tích trồng bồn bồn của địa phương hiện đã vượt 60ha. Mô hình trồng bồn bồn kết hợp nuôi cá nước ngọt đang trở thành hướng phát triển kinh tế hiệu quả, giúp nhiều hộ dân cải thiện đời sống, vươn lên khá giả.
Lá bồn bồn bỏ đi cũng... ra tiền
Không chỉ phần lõi non được bán làm thực phẩm, lá bồn bồn sau thu hoạch cũng được tận dụng để sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ.
Chị Phạm Thị Hồng Nguyên là một trong những người tiên phong tại Cà Mau khai thác nguồn nguyên liệu này. Những chiếc túi xách độc đáo, thân thiện với môi trường do chị làm ra ngày càng được khách hàng trong và ngoài tỉnh đón nhận.

Tốt nghiệp ngành ngân hàng năm 2014, chị Nguyên từng làm việc tại một công ty ở Cà Mau. Tuy nhiên, mong muốn khám phá những điều mới mẻ thôi thúc chị nghỉ việc, lên TPHCM lập nghiệp.
Trong thời gian sinh sống tại đây, chị có dịp ở gần một cơ sở gia công hàng thủ công mỹ nghệ từ lục bình và được những người thợ tận tình truyền nghề.
Nhận thấy lá bồn bồn có nhiều đặc điểm tương đồng với lục bình, trong khi Cà Mau có nguồn nguyên liệu dồi dào nhưng chưa được khai thác, chị nảy ra ý tưởng sử dụng loại lá này làm sản phẩm mỹ nghệ.

“Tôi đem lá bồn bồn khô lên TPHCM làm thử nghiệm. Khi gặp khó khăn, tôi nhờ các cô chú làm đồ thủ công mỹ nghệ bằng lục bình chỉ cách khắc phục”, chị Nguyên kể.
Những ngày đầu khởi nghiệp không hề dễ dàng. Do chưa có kinh nghiệm, chưa hiểu hết đặc tính nguyên liệu mới nên hàng trăm chiếc túi chị làm ra phải bỏ đi vì không đạt yêu cầu.
Không chấp nhận thất bại, chị tiếp tục tìm tòi, học hỏi từ những người thợ lành nghề, đồng thời tìm hiểu tài liệu để nắm rõ đặc tính của lá bồn bồn và kỹ thuật xử lý nguyên liệu.
Để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh, lá bồn bồn phải được tuyển chọn, phơi nắng đến khi chuyển sang màu vàng đẹp mắt, đạt độ dẻo và dai cần thiết. Người thợ sau đó tiến hành đan, tạo hình sản phẩm.

Khi hoàn thành phần khung thô, túi được phủ một lớp keo chống thấm, chống mốc rồi lắp khóa, dây kéo và hoàn thiện các chi tiết. Với thợ lành nghề, để làm xong một chiếc túi xách cần hơn một ngày công.
Ban đầu, do sản phẩm còn mới lạ, ít người biết đến, chị Nguyên phải nhờ người quen giới thiệu, đồng thời tận dụng mạng xã hội để quảng bá, bán hàng. Nhờ kiểu dáng hiện đại, mẫu mã đa dạng, giá cả phải chăng và nguyên liệu thân thiện với môi trường, những chiếc túi dần được khách hàng, đặc biệt là giới trẻ, quan tâm.
Chị Dương Thị Hồng Cẩm (ngụ tỉnh Vĩnh Long) cho biết từng tình cờ nhìn thấy sản phẩm của chị Nguyên trên mạng xã hội. Ấn tượng với chiếc túi làm từ lá bồn bồn có kiểu dáng hiện đại, chị đã liên hệ đặt mua.
“Chiếc túi đẹp, toát lên vẻ thanh lịch của phụ nữ Việt Nam và thân thiện với môi trường nên tôi rất thích. Sau khi sử dụng, tôi giới thiệu cho bạn bè và nhiều người cũng đặt mua”, chị Cẩm chia sẻ.

Khi sản phẩm được thị trường đón nhận, chị Nguyên không chỉ tập trung phát triển cơ sở sản xuất mà còn hướng dẫn nghề cho nhiều phụ nữ nhàn rỗi tại địa phương.
Nhờ đó, những chiếc lá bồn bồn vốn bị bỏ đi sau mỗi vụ thu hoạch nay trở thành nguyên liệu tạo ra sản phẩm có giá trị. Nghề đan thủ công mỹ nghệ giúp nhiều lao động nữ có thêm việc làm, với mức thu nhập khoảng 2,5-4,5 triệu đồng/người/tháng.
Đưa đặc sản bồn bồn lên sàn thương mại điện tử
Ông Nguyễn Hoàng Thoại, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Cà Mau, cho biết toàn tỉnh hiện có hơn 150ha trồng bồn bồn. Để nâng cao giá trị kinh tế của loại cây đặc sản này, Hội Nông dân tỉnh sẽ hỗ trợ người dân chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị hàng hóa.


Theo đó, Hội thúc đẩy thành lập, phát triển các chi hội nông dân nghề nghiệp, tổ hợp tác, hợp tác xã nhằm tập hợp các hộ sản xuất, đảm bảo nguồn cung bồn bồn với số lượng lớn, ổn định cho thị trường. Đồng thời, tạo điều kiện để người dân tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi, có kinh phí gia cố bờ bao, nạo vét kênh mương, giữ ngọt và mở rộng sản xuất.

“Hội sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan chuyển giao quy trình kỹ thuật trồng bồn bồn theo tiêu chuẩn hữu cơ, VietGAP; ứng dụng công nghệ vào chế biến sâu, hút chân không để kéo dài thời gian bảo quản dưa bồn bồn.
Cùng với việc phát huy giá trị nhãn hiệu tập thể đã được bảo hộ, chúng tôi sẽ đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đưa đặc sản bồn bồn lên sàn thương mại điện tử, tham gia chợ phiên nông sản và kết nối cung ứng trực tiếp với các chuỗi nhà hàng, siêu thị lớn trong và ngoài tỉnh”, ông Thoại nhấn mạnh.