Trong nhiều thập kỷ, Việt Nam là điểm đến sản xuất quan trọng của doanh nghiệp Nhật Bản, nhờ chi phí cạnh tranh và lực lượng lao động dồi dào. Nhưng vai trò này đang thay đổi, khi ngày càng nhiều tập đoàn Nhật xem Việt Nam là đối tác chiến lược trong chuỗi cung ứng, đồng thời mở rộng hợp tác sang công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Sự chuyển dịch này được thể hiện trong "Tuyên bố tầm nhìn chung" nhân chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân từ ngày 8 đến 11/11. Hai nước xác định bốn trụ cột tăng cường gắn kết kinh tế, gồm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; liên kết chuỗi sản xuất, cung ứng; tài chính, đầu tư và hỗ trợ phát triển.
Dịp này, ông Okabe Mitsutoshi, Trưởng đại diện Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (Jetro) tại TP HCM, chia sẻ với VnExpress về tiềm năng mở rộng hợp tác kinh tế, những lợi thế của Việt Nam và các điều kiện cần cải thiện để đón dòng vốn chất lượng cao.
- Ông đánh giá quan hệ kinh tế Việt Nam - Nhật Bản thay đổi ra sao những năm gần đây, đặc biệt về thương mại và đầu tư?
- Quan hệ kinh tế giữa Nhật Bản và Việt Nam phát triển sâu rộng đáng kể kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2023.
Một trong những thay đổi nổi bật nhất là Việt Nam đã chuyển từ vị thế chủ yếu là một cứ điểm sản xuất sang trở thành đối tác quan trọng trong chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp Nhật Bản.
Quy mô thương mại song phương tiếp tục mở rộng. Chín tháng đầu năm, kim ngạch thương mại hai nước đạt 43,7 tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ 2025. Nhật Bản cũng là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ ba tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký lũy kế hơn 81,2 tỷ USD.
Đáng chú ý, hợp tác không còn giới hạn trong các lĩnh vực sản xuất và đầu tư truyền thống, mà đang mở rộng sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số. Xu hướng này thể hiện rõ tại Diễn đàn Hợp tác Công - Tư Việt Nam - Nhật Bản về kinh tế, khoa học và công nghệ, do Jetro đồng tổ chức ngày 9/11, với sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

- Những lợi thế nào của môi trường kinh doanh Việt Nam đang thúc đẩy doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng hoạt động?
- Dựa trên các khảo sát và trao đổi thường xuyên, chúng tôi nhận thấy nhiều doanh nghiệp Nhật Bản vẫn đánh giá tích cực về triển vọng kinh doanh ở Việt Nam trong trung và dài hạn. Nơi đây tiếp tục thu hút quan tâm lớn nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, thị trường tiêu dùng hơn 100 triệu dân, môi trường chính trị - xã hội ổn định cùng lực lượng lao động trẻ, có năng lực.
Một chuyển biến đáng chú ý những năm gần đây là ngày càng nhiều nhân sự Việt Nam từng làm việc tại trụ sở chính của các tập đoàn Nhật Bản trở về nước, đảm nhiệm vị trí lãnh đạo tại các công ty con. Điều này giúp tăng cường sự thấu hiểu lẫn nhau, tạo thuận lợi cho hợp tác kinh doanh giữa hai nước.
Bên cạnh những lợi thế sẵn có, định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Chính phủ Việt Nam cũng mở ra nhiều cơ hội mới. Các chính sách như Nghị quyết 68 và Nghị quyết 10 thể hiện cam kết nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao.
Doanh nghiệp Nhật Bản đang theo dõi sát quá trình triển khai các chính sách này, đồng thời tìm kiếm những cơ hội kinh doanh và đầu tư mới có thể hình thành từ những thay đổi đó.
- Được doanh nghiệp, nhà đầu tư đánh giá tích cực, vì sao dòng vốn đầu tư từ Nhật Bản có dấu hiệu chậm lại trong hai năm qua?
- Xu hướng đầu tư gần đây chịu tác động từ những bất định ngày càng lớn của kinh tế toàn cầu, thay đổi trong chính sách thương mại và công nghiệp của các quốc gia, cùng quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng do yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế.
Những yếu tố này khiến một số doanh nghiệp Nhật Bản thận trọng hơn khi đưa ra các quyết định đầu tư mới. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa niềm tin vào Việt Nam suy giảm. Nhiều doanh nghiệp vẫn xem đây là một trong những điểm đến đầu tư quan trọng nhất. Thậm chí, ngoài lĩnh vực sản xuất trọng điểm, họ ngày càng quan tâm đến những ngành mới như AI, công nghệ số, chuyển đổi xanh và dịch vụ.
Để tiếp tục thu hút nhà đầu tư, Việt Nam cần đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và khả năng dự đoán trong quá trình thực thi quy định pháp luật. Nguồn nhân lực trình độ cao và cơ sở hạ tầng cũng cần được xem là những ưu tiên phát triển then chốt. Đó đều là những mối quan tâm hàng đầu của cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam.
Gần đây, Chính phủ Việt Nam đã có nhiều nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư thông qua cải cách hành chính và đơn giản hóa thủ tục. Cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản hoan nghênh, đánh giá cao những nỗ lực cũng như cam kết này.
Chúng tôi kỳ vọng các cải cách sẽ tiếp tục được triển khai sâu rộng, đặc biệt là chuyển hóa thành những thay đổi thực chất trong quá trình thực thi ở các cấp.
- Ông kỳ vọng quan hệ hợp tác kinh tế song phương sẽ đạt những bước tiến nào trong 5-10 năm tới?
- Việc ban hành Nghị quyết 10 vào tháng 6 năm nay cho thấy cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng cao. Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là cơ hội để giới thiệu hình ảnh một "Việt Nam mới" tới cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản, đồng thời tiếp tục củng cố quan hệ kinh tế giữa hai nước.
Nhìn về tương lai, chúng tôi nhận thấy tiềm năng hợp tác rất lớn trong các lĩnh vực như AI, công nghệ số, tăng trưởng xanh, khử carbon và đổi mới sáng tạo. Chúng tôi kỳ vọng hai nước sẽ tăng cường hợp tác chặt chẽ hơn, không chỉ trong hoạt động đầu tư và sản xuất, mà còn cùng nghiên cứu, phát triển những công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới và tạo ra các giá trị mới.