Tỷ lệ đái tháo đường tăng nhanh
TS.BS Phan Hoàng Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, cho biết những năm qua, số lượng người mắc bệnh ĐTĐ trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang tăng lên ở mức đáng báo động.
"Tình trạng thừa cân, béo phì, chế độ ăn uống không hợp lý và lối sống ít vận động là yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh trong cộng đồng", TS Phan Hoàng Hiệp nói tại lễ phát động toàn dân hưởng ứng Ngày Thế giới phòng chống Đái tháo đường và Ngày toàn dân mua và sử dụng muối i-ốt, diễn ra ngày 14/11 tại Thanh Hóa.

Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương dẫn số liệu của Liên đoàn phòng, chống Đái tháo đường thế giới (IDF), năm 2025, thế giới có khoảng 589 triệu người 20-79 tuổi sống chung với bệnh ĐTĐ, tương đương cứ 9 người trưởng thành thì có một người mắc bệnh.
Đáng chú ý là có khoảng 252 triệu người mắc ĐTĐ (42,8%) chưa được chẩn đoán. Dự báo đến năm 2050, số người mắc ĐTĐ trên toàn cầu sẽ tăng lên 852 triệu người, trong đó khoảng 80,6% người trưởng thành mắc ĐTĐ trên thế giới sống tại các nước thu nhập thấp và trung bình.
Tại Việt Nam, tỷ lệ ĐTĐ cũng đang tăng nhanh. Điều tra toàn quốc năm 2012 tỷ lệ người mắc ĐTĐ là 5,4%, người tiền ĐTĐ là 13,7% đã tăng lên lần lượt 7,3% và 17,8%.
Khoảng 60% người mắc ĐTĐ chưa được chẩn đoán. Có hơn một nửa số người trưởng thành chưa bao giờ làm xét nghiệm đường huyết để phát hiện bệnh ĐTĐ.

Theo TS.BS Phan Hoàng Hiệp, bệnh đái tháo đường gây ra những tổn hại lớn về sức khoẻ do biến chứng. Trong đó biến chứng mạch máu là một trong các nguyên nhân dẫn đến tử vong do nhồi máu cơ tim và đột quỵ; biến chứng bệnh võng mạc dẫn đến giảm thị lực và mù loà; biến chứng thần kinh, loét bàn chân...
Theo số liệu của Bộ Y tế, tại Việt Nam có hơn 55% bệnh nhân ĐTĐ đã có biến chứng, trong đó 34% là biến chứng về tim mạch; 39,5% có biến chứng về mắt và biến chứng về thần kinh; 24% biến chứng về thận.
Điều tra năm 2023 tại 3 khu vực miền Bắc, miền Trung và miền Nam cho thấy phụ nữ có thai tại Việt Nam có tỉ lệ mắc ĐTĐ thai kỳ là 23,7% (khu vực thành thị 29%, nông thôn 19,6%).
Kiểm soát các yếu tố nguy cơ
Theo TS.BS Phan Hoàng Hiệp, chủ đề phòng chống ĐTĐ năm 2026 của IDF là Hãy hành động sớm vì bệnh đái tháo đường.
"Thông điệp nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chủ động kiểm soát sớm các yếu tố nguy cơ ngay từ khi chưa mắc bệnh; phát hiện bệnh sớm; can thiệp kịp thời; phòng ngừa biến chứng", chuyên gia nói.
Theo đó, Việt Nam cần tăng cường sàng lọc ĐTĐ cho các nhóm người dân có nguy cơ và quản lý bệnh ngay từ y tế tuyến xã.
Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ, thay đổi lối sống (ăn uống, vận động) rất quan trọng trong phòng và điều trị đái tháo đường.
Khi có bệnh, việc điều trị, kiểm soát giúp phòng ngừa biến chứng xảy ra. Các tổn thương của ĐTĐ có thể gặp như bệnh tim mạch, đột quỵ, tổn thương thận, võng mạc, thần kinh ngoại biên, bàn chân do ĐTĐ.
Các nhà khoa học đã khuyến cáo nếu phát hiện sớm, kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và các yếu tố nguy cơ khác có thể giảm được đến 80% biến chứng của bệnh ĐTĐ.
Nhân Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường 14/11, Bệnh viện Nội tiết Trung ương kêu gọi mỗi người dân hãy chủ động bảo vệ sức khỏe bằng việc thực hiện các hành vi sức khoẻ có lợi, nhận biết nguy cơ của bệnh ĐTĐ, xét nghiệm đường huyết để phát hiện sớm bệnh ĐTĐ, điều trị sớm và đầy đủ khi phát hiện có bệnh.
Phòng ngừa thiếu i-ốt
Theo TS.BS Phan Hoàng Hiệp, i-ốt là thành phần thiết yếu để tổng hợp hormone tuyến giáp có tác dụng sinh học vô cùng quan trọng trong cuộc sống của con người. Cơ thể không tự tổng hợp được i-ốt mà phải thu nhận từ bên ngoài, chủ yếu qua thức ăn, nước uống.
Các tác hại do thiếu i-ốt có thể xảy ra đối với tất cả mọi người, ở mọi lứa tuổi, có thể gây ra các bệnh lý ở mức độ khác nhau. Ở tuổi dậy thì và trưởng thành, biểu hiện thường gặp nhất là bệnh bướu cổ.
Nghiêm trọng hơn, thiếu i-ốt trong giai đoạn bào thai gây nên những tổn thương về não bộ, ảnh hưởng đến sự phát triển của trí tuệ, thể chất, tâm sinh lý.
Kết quả tổng điều tra dinh dưỡng tại Việt Nam năm 2020 cho thấy, chỉ số trung vị i-ốt niệu của trẻ em miền núi là 90,0 mcg/l và phụ nữ độ tuổi sinh đẻ là 98,9 mcg/l (khuyến cáo của WHO là 100-199 mcg/l); trung vị i-ốt niệu của phụ nữ có thai là 85,3 mcg/l (khuyến cáo của WHO là 150-249 mcg/l).
Một số điều tra về dinh dưỡng khác cũng cho thấy thói quen ăn uống trong thời gian gần đây của thanh thiếu niên cũng có sự thay đổi theo xu hướng tăng về tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, không rõ tình trạng bổ sung i-ốt.
Tình trạng thiếu hụt i-ốt gây ra nhiều tác hại với sức khỏe, trong khi đó việc phòng tránh rất đơn giản bằng việc sử dụng muối i-ốt hoặc các gia vị mặn có bổ sung i-ốt đều đặn mỗi ngày.