Hơi thở có mùi khó chịu là vấn đề khó nói của nhiều người, làm ảnh hưởng giao tiếp và chất lượng cuộc sống. Không ít người thường tìm đến kẹo cao su, viên ngậm hoặc nước xịt thơm miệng để xử lý tức thời mà bỏ qua việc tìm nguyên nhân thực sự.
Phần lớn trường hợp hôi miệng bắt nguồn từ khoang miệng
Theo BS Nguyễn Hoàng Anh Đức, khoa Răng Hàm Mặt - Mắt, Bệnh viện Nhân dân 115 (TPHCM), hôi miệng kéo dài không đơn thuần là vấn đề vệ sinh cá nhân mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý răng miệng và sức khỏe toàn thân.
Các nghiên cứu nha khoa cho thấy khoảng 85-90% trường hợp hôi miệng xuất phát từ khoang miệng. Mùi khó chịu chủ yếu do các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi (VSCs) được tạo ra khi vi khuẩn kỵ khí phân hủy thức ăn thừa, dịch tiết và tế bào chết.
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là lớp bợn bám trên bề mặt lưỡi. Lưng lưỡi có cấu trúc nhám, gồ ghề với nhiều nhú gai li ti, tạo điều kiện cho vi khuẩn và tế bào chết tích tụ, phát sinh mùi hôi. Tình trạng này vẫn có thể xảy ra ở người có răng, nướu khỏe mạnh.

Vệ sinh răng miệng không đúng cách cũng khiến thức ăn thừa và mảng bám tích tụ ở kẽ răng. Vi khuẩn phân hủy các chất này, hình thành mảng bám và cao răng, gây kích ứng nướu.
Ngoài ra, các bệnh lý nướu và viêm nha chu như nướu sưng đỏ, chảy máu hoặc hình thành túi nha chu quanh chân răng cũng là môi trường thuận lợi để vi khuẩn kỵ khí phát triển, tạo mùi khó chịu.
Một số vấn đề khác có thể gây hôi miệng dai dẳng gồm sâu răng chưa được điều trị, răng chết tủy, áp-xe chân răng hoặc răng khôn mọc lệch khiến thức ăn mắc kẹt, gây viêm nhiễm.
Chứng khô miệng cũng là nguyên nhân đáng lưu ý. Nước bọt có vai trò làm sạch tự nhiên, giúp cuốn trôi thức ăn và hạn chế vi khuẩn. Khi lượng nước bọt giảm do uống ít nước, thở bằng miệng khi ngủ hoặc tác dụng phụ của thuốc, vi khuẩn có điều kiện sinh sôi và gây mùi.
Bên cạnh đó, thói quen ăn hành, tỏi và các thực phẩm có mùi nồng, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia hoặc cà phê cũng có thể khiến hơi thở có mùi.
Khoảng 10-15% trường hợp hôi miệng xuất phát từ nguyên nhân ngoài khoang miệng như viêm xoang mạn tính có dịch mủ chảy xuống họng, sỏi amidan, bệnh trào ngược dạ dày thực quản hoặc một số bệnh lý chuyển hóa toàn thân như đái tháo đường, suy gan, suy thận.

Vệ sinh đúng cách và thăm khám khi hôi miệng kéo dài
Để cải thiện hơi thở lâu dài, BS Đức cho rằng điều quan trọng là xử lý nguyên nhân gây mùi, kết hợp chăm sóc răng miệng khoa học mỗi ngày.
Trước hết, cần đánh răng ít nhất 2 lần mỗi ngày bằng kem đánh răng chứa fluoride. Khi chải, nên đặt bàn chải nghiêng khoảng 45 độ sát viền nướu, thực hiện động tác xoay tròn nhẹ nhàng ở mặt ngoài, mặt trong và mặt nhai trong ít nhất 2 phút.
Bàn chải thông thường không thể làm sạch hoàn toàn các kẽ răng. Vì vậy, cần sử dụng chỉ nha khoa hoặc tăm nước hằng ngày để loại bỏ thức ăn và mảng bám ở những vị trí bàn chải khó tiếp cận.
Vệ sinh lưỡi cũng là bước quan trọng. Có thể sử dụng dụng cụ cạo lưỡi chuyên dụng hoặc mặt chải lưỡi của bàn chải, nhẹ nhàng kéo từ phía cuống lưỡi ra ngoài 1-2 lần mỗi ngày để loại bỏ lớp bợn chứa vi khuẩn gây mùi.
Ngoài ra, cần uống đủ nước để duy trì độ ẩm khoang miệng. Người trưởng thành có thể tham khảo mức 1,5-2 lít nước mỗi ngày, tùy nhu cầu cơ thể và tình trạng sức khỏe. Nhai kẹo cao su không đường, có chứa xylitol, cũng giúp kích thích tiết nước bọt.
Khi lựa chọn nước súc miệng, nên ưu tiên sản phẩm không chứa cồn để hạn chế nguy cơ khô rát niêm mạc.
Một số sản phẩm có hoạt chất kháng khuẩn hoặc ion kẽm giúp trung hòa các hợp chất lưu huỳnh gây mùi. Đồng thời, cần hạn chế thuốc lá, cà phê, rượu bia và thực phẩm nặng mùi; tăng cường rau củ quả giòn như táo, cà rốt, cần tây trong chế độ ăn.
Bác sĩ Đức khuyến cáo người dân không nên lạm dụng các sản phẩm xịt thơm để che giấu mùi. Cần đến cơ sở chuyên khoa Răng Hàm Mặt thăm khám nếu hôi miệng kéo dài trên 2 tuần dù đã vệ sinh kỹ lưỡng.
Đặc biệt, cần chú ý khi xuất hiện các dấu hiệu như nướu sưng đỏ, đau rát, dễ chảy máu khi đánh răng hoặc chảy mủ; có lỗ sâu răng, răng lung lay, ê buốt khi ăn đồ nóng, lạnh.
Những biểu hiện như đắng miệng, khô khát liên tục, có vị kim loại hoặc vị tanh khó chịu cũng cần được kiểm tra. Nếu hôi miệng đi kèm đau rát họng, khạc ra những hạt trắng nhỏ có mùi hôi hoặc thường xuyên ợ nóng, ợ chua, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và được điều trị phù hợp.