Với quy mô của một siêu đô thị sau khi mở rộng địa giới hành chính, TPHCM đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khai thác những động lực mới từ tri thức, đổi mới sáng tạo và công nghệ.
Trong một đô thị có quy mô lớn, nơi nhu cầu quản lý, phát triển kinh tế và phục vụ người dân ngày càng đa dạng, khoa học công nghệ không còn là câu chuyện riêng của phòng thí nghiệm hay những công trình nghiên cứu.

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, những chuyển động của TPHCM đã từng bước hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số và ứng dụng nghiên cứu vào quản lý, sản xuất.
Thành phố cũng dần thay đổi cách hỗ trợ hoạt động khoa học công nghệ, hướng tới kết nối Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong một chuỗi liên tục, từ hình thành ý tưởng đến thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm và thương mại hóa.
Công nghệ góp phần giải những bài toán của đô thị
Với một đô thị đang phát triển nhanh, khối lượng dữ liệu cần xử lý trong quản lý quy hoạch, giao thông, môi trường, y tế và hoạt động hành chính ngày càng lớn. Nếu các nguồn thông tin còn phân tán, thiếu kết nối, việc điều hành sẽ khó theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Trước thực tế trên, TPHCM đang tập trung xây dựng nền tảng số và dữ liệu dùng chung, xem đây là một trong những điều kiện quan trọng để đổi mới phương thức quản lý.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, hạ tầng công nghệ thông tin cơ bản được kết nối thông suốt đến 168 phường, xã, đặc khu; hệ thống điều hành thông minh đã mở rộng đến 168/168 đơn vị. Thành phố công bố 70 cơ sở dữ liệu mở, triển khai bản đồ số với 205 lớp dữ liệu và kết nối 13 nhóm dữ liệu quốc gia. Đến hết quý III/2026, tỷ lệ phủ sóng 5G đạt 97%.
Những nền tảng này đang tạo cơ sở cho quá trình chuyển đổi số trong bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời mở ra khả năng khai thác dữ liệu phục vụ nhiều lĩnh vực.
Thành phố định hướng xây dựng kho dữ liệu dùng chung để kết nối, tích hợp và chia sẻ thông tin giữa các sở, ngành, địa phương, từng bước khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu đồng bộ. Khi dữ liệu được tổ chức tốt, không chỉ cơ quan quản lý thuận lợi hơn trong xử lý công việc, mà người dân và doanh nghiệp cũng có thêm cơ hội tiếp cận, khai thác thông tin để phát triển dịch vụ số.
Một hướng đi được thành phố tập trung hoàn thiện là mô hình bản sao số đô thị (Digital Twin). Thông qua công nghệ mô phỏng, các phương án quy hoạch, phát triển, cải tạo và chỉnh trang đô thị có thể được đánh giá trên nhiều khía cạnh trước khi triển khai.
Mô hình này được định hướng phục vụ quản lý, giám sát các dự án xây dựng, xem xét tác động tới hạ tầng kỹ thuật, giao thông, ngập lụt, môi trường và hỗ trợ lựa chọn phương án quy hoạch phù hợp.
Đối với những vấn đề đô thị vốn phức tạp, liên quan nhiều lĩnh vực và cần tính toán dài hạn, việc sử dụng dữ liệu cùng công nghệ mô phỏng có thể giúp tăng khả năng dự báo, tạo thêm cơ sở cho quyết định quản lý. Đây cũng là hướng chuyển từ xử lý từng vấn đề riêng lẻ sang tiếp cận tổng thể, có sự liên kết giữa các nguồn thông tin.
Công nghệ đang được đưa vào hỗ trợ công việc hàng ngày của đội ngũ cán bộ. Thành phố triển khai trợ lý ảo AI phục vụ tra cứu pháp luật, rà soát văn bản, tổng hợp hồ sơ, theo dõi tiến độ và hỗ trợ người dân trực tuyến 24/7.
Ngoài ra, mô hình chuyển đổi số cấp xã được chuẩn hóa theo hướng cán bộ, công chức, viên chức sử dụng chữ ký số và xử lý hồ sơ trên môi trường mạng. Hơn 4 triệu chữ ký số miễn phí đã được cấp cho người dân, tương ứng trên 40% dân số trưởng thành.

Không chỉ ở quản lý hành chính, công nghệ còn được thử nghiệm trong những lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống. Hệ thống GIS hỗ trợ quản lý bệnh truyền nhiễm trong trường học là một ví dụ. Được thử nghiệm tại 8 trường với 7.905 học sinh, hệ thống giúp rút ngắn thời gian xử lý ca bệnh nghi ngờ từ 2 ngày xuống còn 1 giờ.
Kết quả này hình thành từ sự phối hợp giữa đơn vị nghiên cứu, ngành y tế và ngành giáo dục, cho thấy công nghệ dữ liệu không gian có thể hỗ trợ việc theo dõi, quản lý và xử lý tình huống trong môi trường học đường.
Trong 10 tháng đầu năm 2026, TPHCM đã phê duyệt 71 nhiệm vụ khoa học và công nghệ với tổng kinh phí gần 292 tỷ đồng, nghiệm thu 64 nhiệm vụ. Các kết quả nghiệm thu hình thành 85 bài báo quốc tế, 11 sản phẩm đăng ký sở hữu trí tuệ, quy trình công nghệ.
Khoảng 20% kết quả nghiên cứu được ứng dụng phục vụ hoạt động quản lý, điều hành chuyên ngành; số còn lại chủ yếu ứng dụng tại tổ chức chủ trì và doanh nghiệp.
Thành phố cũng phê duyệt 3 tổ chức thực hiện 4 chương trình nghiên cứu nhằm tham gia hình thành, phát triển trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế về vi mạch và vật liệu mới, với tổng kinh phí hơn 300 tỷ đồng. Đây là những lĩnh vực được xác định có vai trò quan trọng trong phát triển công nghệ chiến lược, góp phần xây dựng năng lực nghiên cứu và làm chủ công nghệ lõi.
Khơi thông cơ chế để nghiên cứu đi tới thị trường
Một nghiên cứu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tiếp tục hoàn thiện, chuyển giao và ứng dụng vào thực tiễn, tạo ra những sản phẩm hữu ích cho xã hội. Để đi từ phòng nghiên cứu đến thị trường, nhiều công nghệ vẫn cần thêm nguồn lực thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm, tháo gỡ vướng mắc về quyền sở hữu, định giá tài sản trí tuệ và tìm kiếm doanh nghiệp có đủ năng lực tiếp nhận, phát triển.
TPHCM đang từng bước tháo gỡ những nút thắt này bằng cách mở rộng cơ chế hỗ trợ và thúc đẩy liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái khoa học công nghệ.

Vừa qua, đề án thí điểm thương mại hóa kết quả nghiên cứu của TPHCM đã thu hút 54 sản phẩm đăng ký, với tổng kinh phí đề xuất trên 500 tỷ đồng, trong đó nguồn lực ngoài Nhà nước chiếm hơn 50%.
Sàn giao dịch công nghệ ghi nhận 54 hợp đồng chuyển giao công nghệ, mua bán thiết bị, tổng giá trị khoảng 35,1 tỷ đồng. Thành phố cũng đã thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm quy mô 500 tỷ đồng, quỹ đi vào hoạt động và được ban hành nghị quyết bổ sung vốn nhà nước hằng năm.
Những con số này phản ánh nỗ lực tạo thêm kênh kết nối giữa nghiên cứu và nhu cầu của thị trường. Cùng với hỗ trợ tài chính, thành phố đang hướng tới hình thành chuỗi liên kết từ nghiên cứu, thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm đến sản xuất, kinh doanh. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo cơ chế, đặt hàng và tạo nền tảng; viện, trường phát triển giải pháp; doanh nghiệp tham gia kiểm chứng, triển khai và mở rộng ứng dụng.
Đối với công nghệ mới, thành phố chấp thuận chủ trương triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) ở quy mô lớn đối với công nghệ thiết bị bay không người lái (UAV), dự kiến tại Cần Giờ, Củ Chi và Khu đô thị khoa học, công nghệ Bắc thành phố. Gần 40 tỷ đồng được bố trí cho 12 hạng mục mua sắm, thuê dịch vụ ứng dụng UAV tại các xã, phường nhằm phục vụ quản trị, điều hành.
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tạo điều kiện để công nghệ được kiểm chứng trong môi trường thực tế, đánh giá khả năng ứng dụng và quản lý rủi ro trước khi xem xét mở rộng. Đây là cách tiếp cận cần thiết đối với những giải pháp mới, khi việc thử nghiệm đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị phát triển công nghệ và các tổ chức sử dụng.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là chính sách hỗ trợ không chỉ tập trung vào nghiên cứu, mà mở rộng sang chuyển giao công nghệ, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ. Nghị quyết số 62/2026/NQ-HĐND đã đặt ra cơ chế hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và khai thác tài sản trí tuệ.
Theo định hướng triển khai, ngân sách thành phố hỗ trợ tới 100% một số khoản chi đối với nhiệm vụ thuộc danh mục công nghệ chiến lược do Thủ tướng ban hành, gồm mua sắm nguyên nhiên vật liệu, linh kiện đặc thù, thuê máy móc thiết bị và thuê vận hành hạ tầng tính toán hiệu năng cao, điện toán đám mây.
Chính sách hướng tới tập trung nguồn lực cho các dự án có khả năng tạo ra sản phẩm thực tế, tính đổi mới sáng tạo cao và tiềm năng thương mại hóa.
Đối với chuyển giao công nghệ khuyến khích chuyển giao, thành phố hỗ trợ 100% chi phí môi giới, tư vấn, thẩm định và đào tạo, với mức tối đa 200 triệu đồng/công nghệ/năm.
Quy trình tiếp nhận được thiết kế theo hướng đơn giản hóa hồ sơ, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp chứng minh hiệu quả ứng dụng bằng các chỉ số cụ thể như tăng năng suất, giảm chi phí hoặc giảm ô nhiễm môi trường.

Tại Khu Công nghệ cao, hoạt động ươm tạo đã tiếp cận 76 dự án tiềm năng, tiếp nhận 25 dự án và hỗ trợ 11 dự án ký kết hợp đồng thương mại hóa. Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND quy định hỗ trợ không hoàn lại từ ngân sách thành phố cho chi phí ươm tạo dự án khởi nghiệp sáng tạo, với tổng kinh phí đề xuất hỗ trợ đến nay hơn 18,3 tỷ đồng.
Thời gian tới, TPHCM định hướng tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, phát triển hạ tầng nghiên cứu và thử nghiệm, đẩy mạnh đặt hàng theo nhu cầu thực tiễn, thúc đẩy thương mại hóa và nâng cao khả năng tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp.
Đồng thời, thành phố tập trung chuẩn hóa quy trình, hướng dẫn, tập huấn các đơn vị thực hiện để chính sách được triển khai công khai, minh bạch và thuận lợi hơn.
Với hướng đi lấy nhu cầu thực tiễn làm điểm xuất phát, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp, TPHCM đang từng bước tạo nền tảng để tri thức trở thành sản phẩm, công nghệ trở thành nguồn lực và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển của đô thị.