Cách thành phố cảng Tangier (Morocco) khoảng 30 phút lái xe, đại công trường Mohammed VI Tanger Tech City đang mọc lên giữa vùng đồi khô cằn. Hàng dài xe tải chở thép, sỏi đá và bê tông liên tục nối đuôi nhau ra vào. Dọc các trục đường mới san ủi, container in biểu tượng hãng vận tải biển Cosco xuất hiện dày đặc bên cạnh dàn xe bán tải Great Wall và sedan điện BYD. Gần đó, các khu phố ăn uống phục vụ người Trung Quốc cũng dần thành hình.
Quy hoạch trên khu đất này dự kiến đón khoảng 200 nhà máy, phần lớn đến từ Trung Quốc. Trong đó, Qingdao Sentury Tire vừa đưa vào vận hành cơ sở sản xuất có công suất thiết kế 12 triệu lốp xe mỗi năm.
Doanh nghiệp vật liệu pin BTR New Material Group đang dựng 2 cụm nhà xưởng để cung ứng 110.000 tấn linh kiện pin thường niên, còn Hailiang Group chuẩn bị xuất xưởng hàng nghìn tấn linh kiện đồng. Dự án đặt mục tiêu biến nơi đây thành bàn đạp sản xuất hướng thẳng vào thị trường châu Âu nằm ngay bờ bên kia eo biển Gibraltar.
Theo thống kê từ Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), Tanger Tech chỉ là một trong ít nhất 145 khu công nghiệp trên thế giới do Trung Quốc tài trợ hoặc đầu tư xây dựng.

Bước chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu
Tại Trung Quốc, sức ép cạnh tranh nội địa ngày càng gay gắt thúc đẩy các công ty tìm kiếm dư địa tăng trưởng mới. Việc mở xưởng ở nước ngoài giúp họ kéo giảm chi phí sản xuất, tiếp cận nguồn nguyên liệu tại chỗ và rút ngắn thời gian giao hàng tới khách tiêu dùng.
Bên cạnh đó, các rào cản thuế quan gia tăng từ Mỹ và châu Âu cũng khiến hàng hóa xuất khẩu trực tiếp từ đại lục chịu nhiều bất lợi, nhất là khi cơ quan hải quan quốc tế siết chặt việc kiểm tra nguồn gốc xuất xứ.
Theo Bloomberg, xu hướng dịch chuyển này khởi sắc từ đầu thập niên 2000 và tăng tốc mạnh mẽ sau năm 2013 khi Sáng kiến Vành đai và Con đường được thúc đẩy. Bà Zoe Liu, chuyên gia nghiên cứu về Trung Quốc tại CFR, nhận định các nhà sản xuất nước này đang áp dụng bài học kinh nghiệm từ những tập đoàn đa quốc gia đi trước, xem việc vươn ra toàn cầu là bước phát triển tự nhiên của mô hình kinh doanh.
Điểm tựa của chiến lược này nằm ở mô hình khu công nghiệp khép kín. Các cơ sở như Tanger Tech cung cấp sẵn mặt bằng, hạ tầng điện nước, hỗ trợ thủ tục hải quan và logistics tập trung. Nhờ đó, các doanh nghiệp chỉ cần đưa dây chuyền vào vận hành thay vì phải tự xoay xở xin cấp phép hay xây dựng hạ tầng từ con số không.
Đáng chú ý, hệ sinh thái các nhà cung ứng linh kiện phụ trợ cũng nhanh chóng di chuyển theo chân các tập đoàn lớn để tạo thành mạng lưới cung ứng liền mạch ở hải ngoại.
Tại Khu kinh tế đặc biệt Sihanoukville (Campuchia) nơi doanh nghiệp gốc Trung Quốc chiếm khoảng 80% trên tổng số 200 cơ sở, ông Yong Huyong, Giám đốc nhà máy lốp xe thuộc Jiangsu General Science Technology, cho biết doanh nghiệp đang tích cực kết nối và khuyến khích mạng lưới nhà cung ứng cùng sang xây dựng cơ sở sản xuất phụ trợ tại chỗ.
Hàng hóa do Trung Quốc làm, nhưng không rời cảng từ đại lục
Chiến lược bám rễ ở nước ngoài đang tạo ra một thực tế mới rằng sản phẩm không còn dán nhãn xuất xứ từ Trung Quốc nhưng vẫn hoàn toàn do năng lực kỹ thuật và chuỗi vận hành của nước này chi phối. Một cơ sở có thể đặt tại Malaysia, Hungary hay Ethiopia, sử dụng lao động địa phương, song quy trình công nghệ, hệ thống máy móc, đội ngũ kỹ sư vận hành và chuỗi cung ứng hạt nhân vẫn thuộc về các doanh nghiệp Trung Quốc.
Mô hình này đang nhân rộng ở nhiều lục địa. Tại khu công nghiệp Hofusan gần Monterrey (Mexico), cách biên giới Mỹ chỉ 3 giờ chạy xe, các nhà máy Trung Quốc liên tục xuất xưởng sofa, đồ gia dụng, linh kiện ô tô và thiết bị máy bơm.
Tại Indonesia, tổ hợp Morowali quy tụ gần 100.000 lao động để biến quặng nickel thành thép không gỉ và nguyên liệu thô phục vụ pin xe điện. Gần thủ đô Addis Ababa của Ethiopia, hơn 100 đơn vị sản xuất giày dép, dược phẩm và phương tiện giao thông giải quyết việc làm cho trên 20.000 người bản địa.
Các điểm đến được lựa chọn đều mang đặc điểm chung, đó là chi phí nhân công và vận hành cạnh tranh, hạ tầng kết nối thông suốt và nắm giữ các thỏa thuận thương mại tự do quan trọng.
Morocco thu hút dòng vốn nhờ lợi thế là quốc gia châu Phi hiếm hoi có hiệp định thương mại song phương với cả Mỹ lẫn Liên minh châu Âu (EU). Ông Truman Zhou, đại diện kinh doanh tập đoàn cửa an ninh Simto Group (Chiết Giang), cho biết dù dung lượng tiêu thụ bản địa không lớn, cơ sở tại Morocco là bàn đạp lý tưởng để phân phối hàng sang thị trường châu Âu và toàn bộ châu Phi.

Song song với việc gom cụm trong các khu công nghiệp, nhiều doanh nghiệp có tiềm lực độc lập vươn ra ngoài. Gotion High-Tech đang xây dựng tổ hợp sản xuất pin xe điện gần thủ đô Rabat (Morocco), hướng tới công suất đủ lắp đặt cho 1,4 triệu xe điện mỗi năm và tạo ra 8.000 việc làm.
Ở Nam Mỹ, BYD đã tiếp quản tổ hợp nhà máy cũ của Ford tại bang Bahia (Brazil) để lắp ráp xe điện và hybrid, biến Brazil thành thị trường tiêu thụ ngoài nước lớn nhất của hãng. Tại Kenya, Keda đầu tư sản xuất gạch ốp lát ceramic, trong khi tại Việt Nam, hãng Xfanic đặt xưởng sản xuất phụ kiện máy tính và điện thoại để xuất khẩu toàn cầu.
Mặc dù chính phủ các nước sở tại như Morocco hoan nghênh dòng vốn đầu tư vào pin và nguyên liệu phụ trợ để củng cố ngành công nghiệp xe hơi nội địa, họ vẫn duy trì sự thận trọng nhất định đối với mảng lắp ráp hoàn chỉnh.
Trao đổi với Bloomberg, Bộ trưởng Công nghiệp và Thương mại Morocco Ryad Mezzour khẳng định nước này cân nhắc kỹ lưỡng để tránh tạo ra sự cạnh tranh trực tiếp với các dòng xe châu Âu đang sản xuất tại chỗ. Dù vậy, ông nhận định cục diện có thể thay đổi nếu các thương hiệu xe điện Trung Quốc tự xây dựng xong các tổ hợp lắp ráp nằm ngay bên trong thị trường EU.