Chuyển tới nội dung chính
Giáo dục · Điểm tin đa nguồn

GS Dương Thiệu Tống: Đổi mới giáo dục từ câu hỏi phát triển con người như thế nào

Trong lịch sử giáo dục Việt Nam hiện đại, có những nhà giáo để lại dấu ấn bằng tri thức, nhân cách và trách nhiệm với đất nước. GS Dương Thiệu Tống (1925 - 2008), nguyên Hiệu trưởng Trường Quốc học Huế giai đoạn 1963 - 1964, là một người như thế.

Mã cổ phiếu liên quan:

GS Dương Thiệu Tống có đóng góp lớn cho khoa học đo lường và đánh giá giáo dục, đồng thời trăn trở về chất lượng, công bằng học tập và lương tâm nghề nghiệp.

Từ người thầy Quốc học đến học giả giáo dục

Sinh năm 1925 tại làng Vân Đình, Hà Đông (nay thuộc Hà Nội), trong một gia đình có truyền thống Nho học, GS Dương Thiệu Tống sớm bộc lộ tinh thần tự học và ý chí độc lập. Ông học tại Trường Thiên Hựu ở Huế từ tiểu học đến khi thi đỗ tú tài năm 1945 rồi chọn nghề dạy học, là giáo viên tiếng Anh tại Trường trung học Đào Duy Từ (Thanh Hóa). Sau đó, ông công tác tại Trường Trung học Ngô Quyền (Hải Phòng), khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

GS Dương Thiệu Tống ...... - Ảnh 1.
GS Dương Thiệu Tống (1925 - 2008)

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông vào miền Nam, vừa dạy học vừa học tập. Năm 1957, ông tốt nghiệp cử nhân luật tại ĐH Luật khoa Sài Gòn, rồi sang Anh học luật quốc tế và bang giao quốc tế. Tiếp đến ông du học Mỹ. Năm 1963, ông nhận bằng thạc sĩ giáo dục của ĐH Ohio.

Trở về nước năm 1963, ông giảng dạy tại Trường Quốc học Huế và làm hiệu trưởng giai đoạn 1963 - 1964. Ông khuyến khích học sinh tư duy độc lập, chú trọng nhân cách, đồng thời quan tâm các hoạt động văn học, nghệ thuật để học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ và đời sống tinh thần.

Với phong thái điềm đạm, nghiêm cẩn nhưng giàu cảm hứng, ông đã để lại dấu ấn lớn trong ký ức nhiều thế hệ học trò. Cựu học sinh Nguyễn Văn Bổn (tức nhà thơ Tần Hoài Dạ Vũ, học sinh niên khóa 1962 - 1965), còn nhớ rõ hội thi văn - thơ tổ chức dưới thời GS Dương Thiệu Tống làm hiệu trưởng, nơi học sinh có sân chơi để thể hiện năng khiếu, đam mê. Hoạt động ấy cho thấy nhà trường cần tạo môi trường để mỗi học sinh khám phá và phát triển khả năng.

Năm 1965, ông trở thành hiệu trưởng đầu tiên của Trường Trung học kiểu mẫu Thủ Đức, mô hình thực nghiệm gắn với Trường ĐH Sư phạm Sài Gòn. Cuối năm 1966, ông lại sang Mỹ nghiên cứu và năm 1968 bảo vệ luận án tiến sĩ giáo dục tại ĐH Columbia. Luận án của ông khi đó đề xuất chương trình trung học toàn diện cho VN, hướng đến phát triển hài hòa tri thức, kỹ năng và nhân cách.

Sau đó, ông giảng dạy tại Trường ĐH Sư phạm Sài Gòn và sau năm 1975 tiếp tục giảng dạy tại Trường ĐH Sư phạm TP.HCM. Năm 1984, ông được phong hàm giáo sư trong đợt đầu tiên.

Từ đổi mới nhà trường đến khoa học đo lường và đánh giá

Điểm đáng chú ý trong tư tưởng giáo dục của GS Dương Thiệu Tống là ông không xem đổi mới dạy học như việc thay đổi một vài phương pháp riêng lẻ. Chương trình, phương pháp, môi trường học tập và đánh giá cần được xem xét trong mối quan hệ với mục tiêu phát triển con người.

GS Dương Thiệu Tống ...... - Ảnh 2.
GS Dương Thiệu Tống đề cao vai trò của văn hóa dân tộc. Học sinh cần có nền tảng văn hóa Việt Nam để tiếp thu tri thức hiện đại mà không đánh mất cội nguồn

Trường Trung học kiểu mẫu Thủ Đức thể hiện rất rõ quan niệm ấy. Là cơ sở thực nghiệm sư phạm, trường hướng đến trung học toàn diện, kết hợp kiến thức phổ thông với thực hành, trải nghiệm, hướng nghiệp và giáo dục nhân cách. Học sinh được khuyến khích chủ động học tập, làm việc nhóm và vận dụng kiến thức. Mô hình mở rộng cơ hội hướng nghiệp bên cạnh kiến thức văn hóa, gắn giáo dục phổ thông với đời sống và nhu cầu nghề nghiệp thay vì chỉ tập trung thi cử.

Bên cạnh đó, dấu ấn lâu dài của GS Dương Thiệu Tống không chỉ nằm ở mô hình trường học mà còn ở nỗ lực thúc đẩy nghiên cứu đo lường, trắc nghiệm và đánh giá trong giáo dục VN.

Ông sớm nhận ra đánh giá không chỉ xác định học sinh đạt bao nhiêu điểm hay đứng ở thứ hạng nào. Nếu được xây dựng một cách khoa học, đánh giá giúp nhận diện năng lực, phát hiện hạn chế trong dạy học và cung cấp căn cứ cải tiến giáo dục. Đánh giá cần phục vụ việc hiểu người học và nâng cao chất lượng, chứ không chỉ tuyển chọn hay phân loại.

Điều đáng trân trọng là vào thời điểm năm 1975, dù có cơ hội định cư ở nước ngoài, ông quyết định ở lại Việt Nam, tiếp tục giảng dạy tại Trường ĐH Sư phạm TP.HCM. Lựa chọn ấy gắn với niềm tin rằng nền giáo dục của đất nước sau thống nhất cần những người am hiểu khoa học giáo dục, trong đó có đo lường và đánh giá. Vào thời điểm đo lường và đánh giá giáo dục còn là lĩnh vực mới ở Việt Nam, ông kiên trì nghiên cứu, giảng dạy và biên soạn nhiều công trình có giá trị: Trắc nghiệm tiêu chí (1998), Suy nghĩ về văn hóa giáo dục Việt Nam (2002), Suy nghĩ về giáo dục truyền thống và hiện đại (2003), Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục và tâm lý (2005), Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập: Phương pháp thực hành (2005).

Giáo dục phải bắt đầu từ con người

Bên cạnh những đóng góp học thuật, chiều sâu tư tưởng của GS Dương Thiệu Tống còn thể hiện ở quan niệm nhân văn về giáo dục, trong đó công bằng, phẩm giá con người và cơ hội học tập giữ vị trí trung tâm.

Tại hội thảo về xã hội hóa giáo dục năm 2004, ông phản biện việc yêu cầu các gia đình có hoàn cảnh kinh tế khác nhau phải đóng góp chi phí giáo dục như nhau. Theo ông, nếu không tính đến khả năng của người học và gia đình, chính sách tài chính có thể làm gia tăng bất bình đẳng, tạo thêm rào cản đối với trẻ em nghèo. Xã hội hóa giáo dục cần huy động nguồn lực cộng đồng, nhưng không thể đồng nghĩa với chuyển gánh nặng tài chính sang phụ huynh. Bảo đảm quyền học tập của mọi trẻ em trước hết là trách nhiệm của Nhà nước và xã hội.

GS Dương Thiệu Tống cũng đề cao vai trò của văn hóa dân tộc. Theo ông, học sinh cần có nền tảng văn hóa Việt Nam để tiếp thu tri thức hiện đại mà không đánh mất cội nguồn. Hội nhập không phải sao chép nguyên mẫu bên ngoài, mà là tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa nhân loại bằng tư duy độc lập, phù hợp với điều kiện đất nước.

Tư tưởng ấy vẫn có giá trị hôm nay: giáo dục không chỉ trang bị kiến thức, kỹ năng mà còn phải hình thành những công dân có bản lĩnh văn hóa, tinh thần trách nhiệm và khả năng phân biệt đúng - sai. Công nghệ càng phát triển, việc nuôi dưỡng nhân cách và lương tâm càng trở nên thiết yếu.

Người thầy của những người thầy

Hơn 60 năm gắn bó với nghề giáo, GS Dương Thiệu Tống luôn coi dạy học là trách nhiệm lớn đối với con người và xã hội. Từ trường trung học đến giảng đường đại học, ông được học trò nhớ đến bởi sự nghiêm cẩn trong học thuật, thái độ thẳng thắn và lòng tận tụy.

Trong Thuở ban đầu - hồi ký sư phạm, ông viết về nỗi băn khoăn của người trí thức trước câu hỏi đã đóng góp gì cho đất nước. Đó là quan niệm về trách nhiệm: hiểu biết không nên dừng ở thành tựu riêng mà cần trở thành giá trị cộng đồng, góp phần cải thiện đời sống và mở rộng cơ hội phát triển cho các thế hệ sau.

Ông kiên trì lên tiếng về chương trình, thi cử, học phí và chất lượng đào tạo. Nhà giáo không chỉ truyền đạt điều đã biết mà còn khuyến khích người học suy nghĩ, đặt câu hỏi và chịu trách nhiệm về niềm tin của mình. Giáo dục đích thực giúp người học tự nhận thức, tự học và tự hoàn thiện, thay vì chỉ ghi nhớ, tuân thủ.

Mỗi thời đại có những yêu cầu riêng, nhưng giáo dục luôn cần những người thầy có tri thức, bản lĩnh và lương tâm nghề nghiệp. Di sản của GS Dương Thiệu Tống nhắc rằng đổi mới không chỉ bắt đầu từ chương trình, sách giáo khoa hay công nghệ, mà từ câu hỏi giáo dục phát triển con người như thế nào, bảo đảm cơ hội học tập thế nào và nuôi dưỡng giá trị gì cho xã hội.

Nguồn xuất bản gốc: Thanh Niên (thanhnien.vn) N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Giáo dục

Xem tất cả →