Đây là tình huống được luật sư Nguyễn Thụy Bảo Ân (Đoàn luật sư TPHCM) chia sẻ để cảnh báo những rủi ro người dân có thể gặp phải nếu đồng ý ghi giá chuyển nhượng nhà đất thấp hơn thực tế để giúp bên bán giảm thuế.
Chị A. (TPHCM) mua một thửa đất của một hộ gia đình sinh sống cùng địa bàn với giá 2 tỷ đồng. Theo thông tin bên bán cung cấp, hộ gia đình có 4 thành viên.
Hai bên không lập hợp đồng đặt cọc mà tiến hành ký hợp đồng chuyển nhượng tại văn phòng công chứng. Tuy nhiên trước khi ký, bên bán cho biết hoàn cảnh khó khăn, đề nghị chị A. hỗ trợ ghi giá chuyển nhượng trên hợp đồng xuống còn 700 triệu đồng để giảm số tiền thuế thu nhập cá nhân phải nộp.

Chia sẻ với hoàn cảnh của bên bán, chị A. đồng ý với đề nghị này. Sai lầm của người mua là không lập thêm văn bản xác nhận giá trị giao dịch thực tế là 2 tỷ đồng. Toàn bộ số tiền cũng được thanh toán bằng tiền mặt tại văn phòng công chứng, không có chứng từ chuyển khoản để chứng minh khoản tiền đã giao.
Thời điểm đó, chị A. nghĩ rằng giao dịch đã hoàn tất khi hợp đồng được công chứng, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được bàn giao và tiền mua đất đã thanh toán đầy đủ.
Tuy nhiên, khi làm thủ tục đăng ký sang tên tại chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai, chị nhận được thông báo hồ sơ không thể giải quyết do thửa đất đang bị ngăn chặn liên quan đến một vụ kiện yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Theo luật sư, thực tế hộ gia đình bên bán có 5 thành viên, không phải 4 người như thông tin đã cung cấp cho người mua. Hồ sơ giấy tờ bên bán đưa ra chỉ thể hiện 4 người tham gia giao dịch. Thành viên còn lại phát hiện việc chuyển nhượng được thực hiện mà không có ý kiến, chữ ký của mình nên khởi kiện yêu cầu hủy giấy chứng nhận.
Luật sư nhận định có khả năng bên bán đã tính toán trước việc này. Đồng thời cho rằng văn phòng công chứng có thiếu sót khi không kiểm tra, đối chiếu hồ sơ lưu trữ hộ khẩu tại thời điểm cấp giấy chứng nhận để xác định đầy đủ những người có liên quan đến quyền sử dụng đất.
Tranh chấp càng khiến chị A. rơi vào thế bất lợi khi 4 người tham gia bán đất chỉ thừa nhận đã nhận 700 triệu đồng, đúng bằng số tiền ghi trong hợp đồng công chứng, đồng thời phủ nhận việc nhận 2 tỷ đồng như người mua trình bày.
Trong khi đó, chị A. không có chứng từ chuyển khoản hay văn bản xác nhận số tiền thanh toán thực tế. Hợp đồng công chứng duy nhất mà chị có cũng chỉ ghi giá chuyển nhượng 700 triệu đồng.
Theo nữ luật sư, người mua đang đứng trước nguy cơ bị tòa án tuyên hủy hợp đồng chuyển nhượng, trong khi việc chứng minh đã thanh toán 2 tỷ đồng gặp nhiều khó khăn. Nếu không có chứng cứ chứng minh khoản tiền chênh lệch, người phụ nữ có thể chỉ được xem xét quyền lợi tương ứng với số tiền thể hiện trên hợp đồng.
Từ vụ việc, luật sư Bảo Ân khuyến cáo người dân khi mua nhà đất không nên đồng ý ghi giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế chỉ để hỗ trợ bên bán giảm thuế.
Theo nữ luật sư, người mua gần như không có lợi ích đáng kể từ việc đồng ý thỏa thuận với chủ nhà khai thấp giá giao dịch. "Tài sản chuyển nhượng bao nhiêu thì nên ghi đúng bấy nhiêu trên hợp đồng", luật sư khuyến cáo.
Trường hợp các bên có thỏa thuận khác về giá trị thanh toán, cần có văn bản thể hiện rõ giá giao dịch thực tế và việc thanh toán để bảo vệ quyền lợi của mình.
Bên cạnh đó, khi mua đất thuộc quyền sử dụng chung của hộ gia đình, người mua cần tìm hiểu kỹ nguồn gốc đất, thời điểm cấp giấy chứng nhận và những người có quyền sử dụng đất liên quan.
Theo luật sư, cần kiểm tra hồ sơ lưu trữ tại cơ quan có thẩm quyền để xác định đầy đủ những người có liên quan, tránh chỉ dựa vào thông tin do bên bán cung cấp.
Các bên cũng nên lập thỏa thuận rõ ràng về việc ai là người đại diện nhận tiền chuyển nhượng, số tiền được nhận và trách nhiệm phân chia cho các thành viên có quyền lợi liên quan.
"Nhiều người nghĩ đơn giản rằng mình đang giúp người bán tiết kiệm một khoản tiền thuế, nhưng khi tranh chấp xảy ra, chính họ lại phải đối mặt với nguy cơ không chứng minh được số tiền đã bỏ ra", luật sư phân tích.