PGS.TS Bùi Anh Tuấn từng kinh qua nhiều vị trí quản lý ở nhiều đơn vị uy tín: Nguyên Cục trưởng Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục (nay là Cục Quản lý chất lượng); Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo); Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương.
Hiện ông là Hiệu trưởng Trường Đại học Victoria Hòa Bình. Trước thềm 20/11, ông chia sẻ với phóng viên Dân trí về đổi mới giáo dục và quản trị đại học.

Giáo dục cần sự thấu hiểu, công bằng
- Trong bối cảnh tự chủ đại học hiện nay, các trường không chỉ cạnh tranh bằng chương trình mà còn bằng uy tín cá nhân của người đứng đầu. Ông có bị áp lực “sao chép” mô hình thành công từ những đơn vị từng công tác sang ngôi trường mới, thưa ông?
Theo tôi, uy tín của một trường đại học được tạo dựng bởi nhiều thế hệ thầy cô, người học với những đóng góp bền bỉ cho xã hội. Người đứng đầu có trách nhiệm quy tụ và phát huy những giá trị ấy.
Thành công của từng ngôi trường trước hết là thành quả của tập thể, với truyền thống và năng lực cùng môi trường học thuật đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.
Trải nghiệm ở những đơn vị từng đi qua, giúp tôi có thêm những góc nhìn khác nhau về giáo dục đại học. Chính những trải nghiệm đó giúp tôi thận trọng với suy nghĩ rằng, một mô hình thành công ở nơi này có thể được chuyển nguyên vẹn sang nơi khác.
Mặc dù vậy, mỗi trường có lịch sử, đội ngũ, người học, định hướng và điều kiện phát triển riêng nên sao chép nguyên mô hình khó có thể thành công.
Hiện nay, tôi luôn giữ vững nguyên tắc mà mình tin tưởng: coi trọng chất lượng, tôn trọng con người, gần gũi với sinh viên và đội ngũ nhân sự, làm việc bằng sự minh bạch, gắn đào tạo với thực tiễn.
Tôi cho rằng, uy tín cá nhân chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành năng lực của tổ chức, để nhà trường tiếp tục phát triển qua nhiều nhiệm kỳ lãnh đạo.

- Từng kinh qua nhiều vị trí lãnh đạo uy tín, theo ông, tư duy quản trị của người đứng đầu có vai trò như thế nào trong tiến trình đổi mới?
Tôi nghĩ người đứng đầu cần tỉnh táo và có bản lĩnh. Giáo dục là công việc với con người, nên mọi quyết định, dù khó khăn đến đâu, cũng cần sự thấu hiểu và công bằng.
Đứng trước sự phản ứng với cái mới, tôi thường muốn làm rõ nguyên nhân. Có người chưa hiểu mục tiêu đổi mới; có người hiểu nhưng chưa được trang bị để thực hiện; cũng có trường hợp ngại thay đổi vì lợi ích hoặc vị trí của mình bị tác động.
Nếu đánh đồng những điều đó và gán cái tên chung là “sức ì”, chúng ta dễ đưa ra cách xử lý thiếu chính xác và đánh mất những người có thể đồng hành.
Tuy nhiên, thấu hiểu phải đi cùng kỷ cương. Người đứng đầu phải sẵn sàng chịu trách nhiệm về những quyết định khó, kể cả khi quyết định đó chưa mang lại sự đồng tình ngay lập tức.
Với bệnh thành tích, điều quan trọng là sửa cách giao mục tiêu và cách đánh giá, ghi nhận kết quả. Ví dụ, nếu chỉ ghi nhận cho số lượng tuyển sinh, tỷ lệ tốt nghiệp hay số công bố, chúng ta có thể vô tình tạo động cơ làm đẹp báo cáo.
Tôi muốn nhìn sâu hơn vào năng lực thực của sinh viên, chất lượng giảng dạy, giá trị của nghiên cứu và cả những vấn đề đã được giải quyết.
Theo tôi, người lãnh đạo cũng phải tạo điều kiện để thông tin bất lợi được báo cáo trung thực. Nếu báo cáo đẹp được coi trọng hơn sự thật thì đổi mới rất khó đi xa.
Vậy nên giữ được ngọn lửa đổi mới là làm cho người làm đúng có niềm tin, người có năng lực có cơ hội và người chịu trách nhiệm có đủ quyền để hành động.

Trước mỗi quyết định lớn, tôi đặt 3 câu hỏi
- Khi các trường đại học buộc phải vận hành theo cơ chế thị trường và tự chủ tài chính, theo ông, người đứng đầu cần dung hòa thế nào để nhà trường không biến thành doanh nghiệp?
Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị đã xác định, định hướng bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện, không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính.
Trường đại học cần quản trị nguồn lực hiệu quả và có nền tảng tài chính bền vững để chăm lo cho giảng viên, đầu tư cho nghiên cứu và bảo đảm điều kiện học tập.
Đối với trường tư thục, tôi cho rằng cần xây dựng sự đồng thuận dài hạn giữa nhà đầu tư và đội ngũ học thuật: chất lượng đào tạo, uy tín của văn bằng và niềm tin của xã hội là nền tảng phát triển của nhà trường. Những quyết định về quy mô tuyển sinh, mở ngành hay học phí phải đi cùng năng lực bảo đảm chất lượng và cam kết minh bạch với người học.
Trong điều hành, tôi muốn đặt ba câu hỏi trước mỗi quyết định lớn: quyết định này giúp người học tiến bộ như thế nào? Nhà trường có đủ năng lực thực hiện cam kết hay không? Những sinh viên sẽ chịu tác động ra sao?
Đồng thời, nhà trường cũng từng bước đa dạng hóa nguồn thu thông qua nghiên cứu, chuyển giao, đào tạo thường xuyên và hợp tác doanh nghiệp phù hợp với năng lực của mình. Sự phụ thuộc quá lớn vào học phí dễ đẩy nhà trường vào áp lực tăng quy mô trước khi chất lượng sẵn sàng.
- Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu khơi thông nguồn lực. Theo ông, đâu là “điểm nghẽn” lớn nhất về cơ chế pháp lý cần tháo gỡ để việc tự chủ đại học không dừng lại ở khẩu hiệu?
Theo tôi, vấn đề cốt lõi là làm cho quyền quyết định, nguồn lực thực hiện và trách nhiệm giải trình thực sự đi cùng nhau. Hiệu quả của tự chủ phụ thuộc rất lớn vào sự đồng bộ giữa các quy định và cách tổ chức thực hiện.
Luật Giáo dục đại học mới cùng các văn bản hướng dẫn đã tạo ra khuôn khổ cần được triển khai nghiêm túc. Vấn đề cần rà soát việc gì nhà trường được quyết định, điều kiện thực hiện là gì, cơ quan nào có trách nhiệm hướng dẫn và kết quả được giám sát bằng cách nào.
Ở chiều ngược lại, các trường phải tự tháo gỡ điểm nghẽn bên trong. Nếu mọi việc vẫn dồn lên hiệu trưởng, quy chế nội bộ thiếu rõ ràng và dữ liệu thiếu minh bạch, quyền tự chủ được trao cũng khó chuyển thành năng lực phát triển.
Tự chủ phải hiện diện trong những quyết định có căn cứ, được thực hiện đúng thẩm quyền và có người chịu trách nhiệm đến cùng.

Cần những đại học có năng lực cạnh tranh quốc tế
- Tinh thần của Nghị quyết 71 là phát triển giáo dục đại học công bằng và nhân văn. Từ trải nghiệm thực tiễn, theo ông người đứng đầu nhà trường cần mang tư duy thế nào để các chính sách đột phá không chỉ phục vụ nhóm trường top trên, mà thực sự nâng đỡ các “vùng trũng” giáo dục địa phương?
Theo tôi, thước đo nhân văn của một chính sách là cơ hội tiến bộ mà chính sách ấy mở ra cho những người đang gặp nhiều trở ngại nhất.
Hơn ai hết, người thầy hiểu rằng mỗi sinh viên đến giảng đường với điểm xuất phát khác nhau. Có em được chuẩn bị tốt về ngoại ngữ, công nghệ, kỹ năng học tập; có em mang theo rất nhiều nỗ lực nhưng cơ hội tiếp cận những điều kiện ấy còn hạn chế. Nếu chỉ nhìn kết quả đầu vào, chúng ta có thể chưa nhìn thấy hết tiềm năng của các em.
Vì vậy, khi đánh giá một cơ sở giáo dục, tôi quan tâm đến giá trị mà nhà trường tạo thêm cho người học. Một trường giúp nhiều sinh viên vượt qua hạn chế ban đầu, có nghề nghiệp vững vàng và đóng góp cho doanh nghiệp, địa phương, rất đáng trân trọng.
Ở cấp hệ thống, đầu tư cho các đại học xuất sắc cần đi cùng cơ chế lan tỏa năng lực. Tôi mong có những chương trình hợp tác dài hạn giữa các trường: cùng phát triển đội ngũ, chia sẻ học liệu, phối hợp nghiên cứu và hỗ trợ bảo đảm chất lượng. Sự hợp tác phải có nguồn lực, trách nhiệm và kết quả cụ thể, để trường đối tác thực sự cùng phát triển.

Chính sách phân bổ nguồn lực cũng cần tính đến nhiệm vụ phục vụ doanh nghiệp, địa phương và điều kiện của người học. Một trường đào tạo nhân lực thiết yếu cho một địa bàn khó khăn cần được đánh giá trong mối quan hệ với nhu cầu phát triển của địa bàn đó.
Hỗ trợ phải hướng đến nâng cao chất lượng, cùng với yêu cầu cải thiện rõ ràng và bảo vệ quyền lợi sinh viên khi cần sắp xếp lại cơ sở đào tạo.
- Trên tinh thần toàn diện của Nghị quyết 71, theo ông hệ thống giáo dục đại học Việt Nam cần có “mã gen” quản trị nào để bứt phá và tiệm cận chuẩn mực quốc tế trong thời gian tới?
Nếu dùng hình ảnh “mã gen”, tôi mong đó là những nguyên tắc được duy trì trong hoạt động hằng ngày và có sức sống qua nhiều thế hệ lãnh đạo.
Trước hết là liêm chính và văn hóa chất lượng. Nhà trường phải trung thực với những gì mình có, những gì đã làm được và còn yếu. Dữ liệu về đào tạo, nghiên cứu và người học cần đủ tin cậy để phục vụ quyết định và để xã hội giám sát.
Thứ hai, tự chủ phải gắn với trách nhiệm. Quyền quyết định phải đến được nơi có chuyên môn và có trách nhiệm thực hiện. Người đứng đầu cần xây dựng hệ thống có khả năng vận hành tốt, phát hiện sớm sai lệch và tự sửa chữa.
Thứ ba, năng lực học hỏi và thích ứng. Một đại học muốn dẫn dắt sự thay đổi phải tự học rất nhanh. Cơ chế quản trị cần khuyến khích sáng kiến, tạo điều kiện thử nghiệm có kiểm soát và biết dừng những việc không còn phù hợp.
Thứ tư, hợp tác và hội nhập thực chất. Tiệm cận chuẩn mực quốc tế cần thể hiện trong chất lượng học thuật, năng lực của giảng viên, mức độ tin cậy của đánh giá và khả năng hợp tác bình đẳng. Những kết nối quốc tế phải tạo thêm cơ hội học tập, nghiên cứu và giải quyết vấn đề cho Việt Nam.
Và xuyên suốt tất cả là trách nhiệm với con người và sự phát triển của đất nước. Chúng ta cần những đại học có năng lực cạnh tranh quốc tế, đồng thời cần một hệ thống đa dạng, trong đó mỗi trường làm tốt sứ mạng của mình và cùng nâng cao chất lượng chung.
Điều tôi mong nhìn thấy thời gian tới là người học được chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống và công việc, giảng viên có môi trường thuận lợi hơn để cống hiến, còn xã hội có thêm cơ sở để đặt niềm tin vào đại học Việt Nam.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Báo Dân trí mở chuyên trang và mời bạn đọc tham gia viết về "Người Thầy trong tôi"
Chào mừng 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam Việt Nam (20/11/1982-20/11/2026), Dân trí mở chuyên trang “Dấu ấn người Thầy” , giới thiệu những nhà giáo tiêu biểu, có ảnh hưởng và truyền cảm hứng ở nhiều cấp học, từ mầm non, phổ thông đến giáo dục đại học.
Tuyến nội dung không chỉ khai thác thành tích, danh hiệu của nhà giáo mà tập trung vào “dấu ấn của người thầy đối với học trò”, với sứ mệnh đào tạo con người và đóng góp lớn cho giáo dục.
Bên cạnh các bài viết do phóng viên thực hiện, Dân trí mở diễn đàn tiếp nhận câu chuyện từ độc giả với chủ đề “Người Thầy trong tôi” , qua đó tìm kiếm những nhà giáo bình dị nhưng có ảnh hưởng sâu sắc đến học trò. Những tác phẩm xuất sắc sẽ được đăng tải trong chuyên trang và nhận được những phần quà hấp dẫn từ Ban tổ chức.
Tuyến được kết thúc bằng một chương trình gặp gỡ/talkshow, quy tụ một số nhà giáo và học trò tiêu biểu xuất hiện trong tuyến, tạo điểm nhấn cảm xúc và kết nối giữa các nhân vật với độc giả, cùng bàn luận để đưa ra những giải pháp nhằm góp phần phát triển nền giáo dục Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Dân trí rất mong nhận được sự đồng hành của quý độc giả, các nhà trường và các đơn vị đồng hành.