Cuộc sống ổn định nhờ cho thuê mặt tiền
Khu vực phố cổ có mật độ dân cư đông đúc, tập trung lượng lớn khách du lịch. Bởi vậy, suốt nhiều năm, những không gian sát mặt ngõ, mặt phố trở thành sinh kế, đem đến nguồn sống cho nhiều gia đình.
Gia đình bà Minh (tên đã thay đổi) sinh sống nhiều đời tại con ngõ nhỏ trên phố Hàng Bạc. Khu đất nơi gia đình sống rộng khoảng 100m2, nhưng có 5 hộ dân với gần 10 nhân khẩu.
Kết cấu khu nhà phức tạp, được xây 2 tầng, nhiều hạng mục đã xuống cấp theo thời gian. Tầng 1 có diện tích thuộc quyền sở hữu của gia đình bà Minh và một người khác. Tầng 2 có 2 hộ gia đình, ở cuối ngõ là khu vực một cụ ông sinh sống.
“Mặt sàn tầng 1 là diện tích của gia đình tôi, nhưng mặt sàn tầng 2 đã là nhà người khác”, bà Minh nói về bố cục không gian với những sở hữu chồng chéo.

Nhờ sở hữu không gian tầng 1 sát mặt đường, gia đình bà Minh có nhiều lợi thế hơn hẳn những hộ khác. Trước đây, ăn theo nghề chế tác vàng bạc của dãy phố, người phụ nữ cùng các thành viên trong nhà bán các loại hộp, phụ kiện đựng sản phẩm kim hoàn. Công việc này từng đem đến nguồn thu tốt, đảm bảo cuộc sống cho họ.
Bà Minh và anh trai tận dụng phần không gian mặt tiền hơn 3m để làm cửa hàng trưng bày sản phẩm, tiếp đón khách hàng. Các thành viên trong gia đình lùi vào sống ở gian nhà phía trong, sau lối đi cầu thang, nơi gần như không có ánh sáng tự nhiên, quanh năm suốt tháng phải bật đèn.
Theo thời gian, các mẫu phụ kiện thay đổi, thói quen của người tiêu dùng khác xưa nên mặt hàng của gia đình bán chậm dần. Cách đây ít lâu, họ bàn bạc dọn hàng tồn, cho thuê cửa hàng.
Khu vực cho thuê chỉ rộng khoảng 15-17m2 nhưng gia đình thu về số tiền gần 40 triệu đồng/tháng. Nhờ đó, gia đình bà Minh có tiền chi tiêu sinh hoạt hàng ngày, chăm sóc mẹ già và dành một phần tiết kiệm.

Bởi vậy, khi nhắc đến việc Hà Nội dự kiến di dời hàng nghìn người dân phố cổ, bà Minh cho rằng, cần có sự khảo sát kỹ lưỡng, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân bởi nhiều gia đình kiếm tiền dựa vào mặt bằng, mưu sinh nhờ phố cổ. Bên cạnh đó, cần có sự phân loại đối với từng hộ về diện tích nhà ở, không gian sở hữu, điều kiện môi trường sống…
Cũng theo người phụ nữ, nhiều người trẻ nhận thấy điều kiện sinh sống ở phố cổ không phù hợp với đời sống hiện tại. Song, những người thuộc thế hệ của bà lại cho rằng, ở phố cổ dễ sống nhất, thứ gì cũng có, lại thuận tiện làm ăn, di chuyển đến trung tâm. Riêng bà, cảm thấy hài lòng với cuộc sống hiện tại, không có nhu cầu chuyển đi nơi khác.
Ông Nguyễn Văn Hoàng (ở phố Hàng Bồ) cho hay, so với mấy năm trước, tình hình buôn bán ở mặt phố có phần trầm lắng hơn. Song, việc sở hữu không gian nhà mặt phố cho thuê vẫn đem lại nguồn sống cho nhiều gia đình.
Theo khảo sát trên nhiều diễn đàn bất động sản, giá thuê của các cửa hàng khu vực phố cổ luôn ở mức đắt đỏ nhất Hà Nội. Các căn nhà có mặt tiền từ 4-6m giá cho thuê mỗi tháng dao động từ 40 đến 60 triệu đồng trở lên. Nhiều căn nhà có diện tích khoảng 40m2, 3-4 tầng, ở vị trí đẹp, mặt tiền chỉ khoảng 2,5m vẫn có giá thuê không dưới 100 triệu đồng/tháng.

Sống khổ nhưng bước chân ra ngõ là có tiền
Sống tại con ngõ 86 Hàng Bạc, bà Trần Thị Tuyết (54 tuổi) cho biết vừa mừng, vừa lo khi nghe tin thông tin 902 hộ dân với 3.621 nhân khẩu thuộc nhóm đối tượng khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ được Hà Nội cho mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.
Bà Tuyết không biết gia đình mình có thuộc diện di dời hay không. Tuy nhiên, sinh sống trong cảnh chật chội nhiều năm, bà luôn mong có một không gian ở rộng rãi, sạch sẽ hơn.
Song, mong muốn ấy lại đi đôi với nỗi lo về sinh kế, bởi hàng chục năm qua, nhờ nghề bán xôi chè phố cổ, gia đình bà mới có nguồn thu nhập ổn định.

Bà Tuyết sống nhiều năm ở phố cổ, trong căn nhà nhỏ có diện tích 9m2. Cha bà qua đời cách đây ít năm, căn nhà nhỏ chỉ còn mẹ đẻ, con trai và bà Tuyết sinh sống. Người con trai sau đó lập gia đình buộc phải đi thuê nhà ở nơi khác.
Căn nhà 9m2 của bà Tuyết thực chất là một gian phòng ngăn đôi. Một bên vừa đủ kê một chiếc ghế gỗ (dài gần 2m, rộng 0,6m) và trải một manh chiếu nhỏ; bên còn lại là nơi bà Tuyết đặt chiếc tủ lạnh, kệ sắt đựng đồ và hòm tôn cất đường, gạo, đỗ… nấu xôi.
Diện tích nhỏ khiến sinh hoạt thường ngày của hai mẹ con gặp không ít bất tiện. Trước đây, gia đình không có nhà vệ sinh riêng mà phải sử dụng công trình chung với các hộ trong ngõ. Muốn tắm giặt, vệ sinh, mỗi người phải chủ động sắp xếp thời gian, tránh những khung giờ đông người. Việc để xe máy cũng là bài toán khó khi trong nhà không còn một chỗ trống, bà Tuyết phải dựng xe ngoài ngõ, bất kể ngày hay đêm.


Người phụ nữ tận dụng lối đi dựng tủ bếp, bồn rửa bát.
Sinh hoạt hàng ngày bất tiện đủ bề nhưng vì căn nhà nằm trong khu phố cổ nên mang đến lợi thế đặc biệt cho công việc của bà.
Người phụ nữ cũng chia sẻ, hơn 50 năm qua, gia đình 2 thế hệ của bà sống nhờ vào nghề bán xôi. Nhà chỉ cách mặt phố chưa đầy 30m, mỗi ngày, mẹ bà thường nấu xôi chè đem ra phố bán nuôi cả gia đình. Sau này, bà học nghề từ mẹ, cũng nấu xôi đem bán khắp phố cổ.
Người mẹ mấy năm nay già yếu ở nhà, chỉ còn bà Tuyết đi bán hàng. Mỗi ngày, người phụ nữ thu về khoản lãi khoảng 200.000 đồng. Những ngày lễ, tết, rằm, mùng một, số tiền có thể nhiều hơn nhờ sức mua tăng cao.
Nói về kế hoạch của thành phố, bà Tuyết chia sẻ, sẽ chấp thuận nếu thuộc diện di dời. “Ở nơi mới có không gian thoải mái hơn, có công viên, chỗ tập thể dục và các tiện ích thì cũng tốt. Nhưng tôi lo nhất là sinh kế.
Ở đây tôi có khách quen, ngày nào cũng có người mua, thu nhập tuy không cao nhưng đều đặn, bước chân ra ngõ là có tiền. Chuyển đến nơi khác, chưa biết có bán được hàng như hiện tại hay không”, bà chia sẻ.
Cùng chung quan điểm “phố cổ dễ sống nhất”, bà D. ở số 53 Hàng Buồm cho biết, vốn sống ở tỉnh lẻ nhưng lên phố cổ mưu sinh từ 30 năm trước. Người phụ nữ chủ yếu đi bốc vác ở chợ Đồng Xuân và làm thuê trong phố cổ.
Nhận thấy nơi đây có thể đem lại thu nhập mỗi ngày, bà D. chắt chiu mua một gian phòng nằm trên lối đi khu tập thể, rộng 5m2 làm nơi tá túc để thuận tiện cho công việc.


Không gian bên trong "căn nhà" 5m2 trên lối đi khu tập thể của bà D.
Bà D. không nhớ chính xác con số nhưng khẳng định rằng, đã bỏ số tiền không nhỏ. Ngồi trong “căn nhà” chật hẹp, đồ đạc ngổn ngang, người phụ nữ vẫn nói không muốn rời đi đâu bởi chỉ có ở lại, bà mới có thể kiếm được “tiền tươi” mỗi ngày.
“Chợ búa giờ ít việc hơn ngày xưa nhưng tôi cũng kiếm được mấy chục một ngày mua thức ăn. Ở tuổi này, nếu chuyển đi tôi cũng chẳng biết làm nghề gì khác”, bà D. nói.
Sống cùng khu tập thể với bà D., vợ chồng bà Q. cho biết, đã nghe về việc giãn dân phố cổ từ lâu và băn khoăn không biết lần này, Hà Nội có quyết liệt thực hiện kế hoạch này?
Theo bà Q. khu tập thể nơi bà sinh sống có tuổi đời khoảng 100 năm đang xuống cấp nghiêm trọng, tường vôi bong tróc, xà nhà nhiều chỗ võng xuống phải chống đỡ bằng các ván gỗ để tránh bị xập.
Ở trong khu nhà như vậy, bà Q. và chồng không khỏi thấp thỏm. Riêng căn nhà 20m2 được mua với giá hơn 10 cây vàng đầu những năm 90 của họ cũng phải gia cố qua nhiều năm.

Bà Q. cho hay, nơi mình sống xập xệ, tối tăm nhưng giá nhà rất đắt đỏ, không dưới 100 triệu đồng/m2. Nhiều người không muốn rời đi vì sống ở khu này tiện đi lại, gần trung tâm, muốn mua gì có nấy, đặc biệt là dễ làm ăn.
Chẳng hạn như vợ chồng bà Q., dù sống trên tầng 2 khu tập thể, không gần vị trí mặt đường, nhiều năm vẫn có nghề thêu may đồ thờ cúng. Mối hàng của bà chủ yếu là các cửa tiệm trong phố. Nhờ nghề này, bà nuôi 2 người con ăn học trưởng thành, duy trì cuộc sống ổn định của 2 vợ chồng.
Về quan điểm cá nhà, vợ chồng bà Q. cho biết, muốn được hỗ trợ đi nơi khác cho bớt khổ. Điều cả hai mong muốn là có mức đền bù hoặc quy đổi diện tích tái định cư tương xứng với giá trị đất phố cổ để khi di chuyển ra chỗ ở mới, vợ chồng bà an tâm sinh sống.
Vừa qua, HĐND TP Hà Nội xem xét ban hành Nghị quyết về việc giải quyết chỗ ở cho nhóm đối tượng khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ, phố cũ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm. Kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm cho thấy có 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ với diện tích nhà ở bình quân dưới 5m2 sàn/người.
Đây không chỉ là sự chật chội mà là tình trạng không bảo đảm điều kiện sống tối thiểu, chưa phù hợp với mục tiêu bảo đảm quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo Điều 22 Hiến pháp năm 2013, theo Hà Nội.
Hà Nội cho hay, phần lớn các nhà đông hộ là nhà ống, nhà cũ nằm sâu trong ngõ nhỏ, lối thoát nạn hạn chế hoặc dùng chung; hệ thống điện sinh hoạt cải tạo chắp vá, nhiều nơi kết hợp ở với kinh doanh, đun nấu; phương tiện chữa cháy khó tiếp cận.
Khi xảy ra sự cố, hậu quả về người và tài sản có thể rất nghiêm trọng. Đa số các hộ là lao động tự do, thu nhập thấp và không ổn định, không đủ khả năng mua nhà ở thương mại nên phương án thuê, mua nhà ở xã hội là phù hợp nhất.