Chuyển tới nội dung chính
Du lịch · Điểm tin đa nguồn

Du lịch Văn hóa TP.HCM: Cộng đồng là chủ thể sáng tạo, thụ hưởng văn hóa - du lịch

Những giá trị văn hóa, di sản 'sống' có sức hút bền vững bắt nguồn từ chính đời sống cộng đồng.

Tuổi Trẻ (tuoitre.vn) · Tác giả: TUOI TRE ONLINE 32 phút trước Đọc bài gốc tại Tuổi Trẻ ↗
Mã cổ phiếu liên quan:

Theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 26-NQ/TW, người dân vừa là chủ thể vừa là trung tâm của đổi mới sáng tạo văn hóa, tham gia, thụ hưởng.

Cộngđồng gìn giữgiátrịbảnđịa, sáng tạo văn hóa

Du lịch Văn hóa TP.HCM: Đặt cộng đồng vào vị trí chủ thể sáng tạo, thụ hưởng văn hóa - du lịch - Ảnh 2.
Gói bánh tét những ngày giáp Tết trong Nhà Lớn Long Sơn - Ảnh: NGÔ VIỆT PHƯỚC

Tại ấp Thiềng Liềng, xã Thạnh An (TP.HCM), các hộ dân đang cùng nhau vận hành mô hình du lịch cộng đồng với nguyên tắc "3 không": không khói bụi, không bến xe, không tệ nạn. Người dân nơi đây điều phối lượng khách ghé thăm theo cơ chế luân phiên công bằng giữa các hộ.

Họ trực tiếp hướng dẫn du khách trải nghiệm các công đoạn cào muối trên ruộng, ngâm chân thư giãn với thảo dược tự nhiên, cất lên những điệu đờn ca tài tử mộc mạc bên mái hiên nhà.

Tương tự, cộng đồng Đạo Ông Trần tại Nhà Lớn Long Sơn ở xã Long Sơn (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) vẫn giữ trọn nét sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống với trang phục áo bà ba đen, đi chân đất, búi tóc gọn gàng, luôn sẵn lòng thết đãi du khách những bữa cơm chay miễn phí bằng sự hiếu khách tự nhiên.

Đặt cộng đồng vào vị trí chủ thể sáng tạo, thụ hưởng văn hóa - du lịch - Ảnh 1.

Cách đó không xa, làng chài cổ Phước Hải (xã Phước Hải) với lịch sử hơn 300 năm tuổi vẫn duy trì nhịp sống thường nhật tách biệt xô bồ phố thị, với phiên chợ cá rộn rã tấp nập lúc 5 giờ rưỡi sáng mỗi ngày.

Du lịch gắn với văn hóa tộc người, tôn giáo tín ngưỡng cũng làm nên điểm đặc sắc đáng chú ý. TP.HCM hiện là nơi sinh sống, làm việc của gần như đông đủ 54 dân tộc, đông nhất là đồng bào Hoa, Khmer, Chăm, Chơ Ro...

Đây cũng là nơi hành đạo của 13 tôn giáo với hơn 2,8 triệu tín đồ. Nguồn lực nội sinh quý báu này đang tạo động lực cho các tour du lịch văn hóa tộc người - tôn giáo tín ngưỡng đặc thù.

Năm qua, hệ sinh thái 15 thánh đường, 5 tiểu thánh đường và 7 điểm nhóm sinh hoạt Islam cùng di sản văn hóa độc đáo của cộng đồng này đã "đánh trúng" sở thích khám phá của du khách từ Indonesia, Malaysia, Ấn Độ và Trung Đông đến TP.HCM, vốn là dòng khách Halal đang tăng trưởng nhanh chóng.

Nhiều sản phẩm du lịch văn hóa ở TP.HCM nổi bật bản sắc riêng, chính là đến từ sáng kiến của chính cộng đồng, những người đang gìn giữ chất "bản địa" đặc thù của đời sống văn hóa.

Trao quyền, hưởng lợi thực chất từvăn hóa - du lịch

Du lịch Văn hóa TP.HCM: Đặt cộng đồng vào vị trí chủ thể sáng tạo, thụ hưởng văn hóa - du lịch - Ảnh 3.
Ấp đảo Thiềng Liềng, xã Thạnh An (Cần Giờ) - Ảnh: CAO KỲ NHÂN

Dù đạt những kết quả khả quan, thực tiễn vận hành trong bối cảnh siêu đô thị cũng đặt ra không ít bài toán phức tạp. Quá trình hợp nhất thiếu định hướng rõ ràng, xu hướng phát triển du lịch văn hóa "nóng" sẽ dẫn đến nguy cơ phân mảnh trong quản trị và bất bình đẳng trong chia sẻ lợi ích kinh tế.

Cộng đồng phải được hưởng lợi thực chất, chứ không chỉ trở thành lực lượng cung cấp dịch vụ hoặc phông nền cho hoạt động du lịch. Việc khai thác tài sản văn hóa phải đi cùng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, tôn trọng tri thức cộng đồng và bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng.

Nếu không có cơ chế bảo đảm quyền lợi của cộng đồng, du lịch có thể tạo ra tăng trưởng trước mắt nhưng đồng thời làm suy giảm chính những giá trị văn hóa vốn là nền tảng của điểm đến.

Đặt cộng đồng vào vị trí chủ thể sáng tạo, thụ hưởng văn hóa - du lịch - Ảnh 2.

Nhằm tránh tình trạng cộng đồng địa phương là bên cung ứng, mà là người đồng sở hữu các sản phẩm văn hóa, Tiến sĩ Daisy Kanagasapapathy (Đại học RMIT Việt Nam) đề xuất các giải pháp như: Lập hội đồng văn hóa cộng đồng để các làng nghề, ban quản lý đình đền, lễ hội và người giữ di sản tự quyết định những gì được trưng bày, kinh doanh, quay phim hay cần giữ riêng tư.

Các nghi lễ, lễ hội cũng cần tách bạch giữa không gian thiêng do cộng đồng làm chủ - khi đó, du khách tham dự như những vị khách tôn trọng văn hóa bản địa - và các chương trình sân khấu hóa thiết kế riêng cho du khách để không đánh đổi tính nguyên bản.

Với sản phẩm địa phương, cần có nhãn chứng nhận tính nguyên bản kèm mức giá sàn để ghi danh nghệ nhân và chặn hàng nhái đại trà. Bên cạnh đó, phải có cơ chế bảo vệ quyền sở hữu địa phương thông qua việc ưu tiên đơn vị vận hành tại chỗ, buộc các khoản đầu tư bên ngoài cam kết tỷ lệ tối thiểu về thu mua và dùng lao động bản địa.

Nguồn thu phải được chia sẻ minh bạch theo tỉ lệ cố định về lại làng nghề hoặc nhóm giữ di sản, trích một phần cho truyền nghề và trùng tu.

Cuối cùng là lập bản đồ di sản do chính người dân ghi chép và đội ngũ hướng dẫn viên bản địa trực tiếp thuyết minh để câu chuyện văn hóa thực sự xuất phát từ cộng đồng.

Du lịch Văn hóa TP.HCM: Đặt cộng đồng vào vị trí chủ thể sáng tạo, thụ hưởng văn hóa - du lịch - Ảnh 4.
Bánh mì tăng hấp dẫn khách tham gia sự kiện Chợ Lớn food story năm 2024 nhờ thiết kế quầy hàng đậm chất Hoa và những khay xíu mại, pate nướng hấp dẫn - Ảnh: TÔ CƯỜNG
Du lịch Văn hóa TP.HCM: Cộng đồng là chủ thể sáng tạo, thụ hưởng văn hóa - du lịch - Ảnh 7.
Nguồn xuất bản gốc: Tuổi Trẻ (tuoitre.vn) · Tác giả: TUOI TRE ONLINE N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Du lịch

Xem tất cả →