Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, trong đó đề xuất thay đổi mô hình tổ chức lớp học và phương thức đào tạo.
Thay vì tuyển sinh theo từng môn chuyên như hiện nay, dự thảo đề xuất chia trường chuyên thành 3 khối: khoa học tự nhiên (toán, vật lí, hóa học, sinh học, tin học); khoa học xã hội (ngữ văn, lịch sử, địa lí) và ngoại ngữ.
Trao đổi về đề xuất này, các nhà quản lý, chuyên môn tại trường chuyên ở TPHCM, cho rằng đổi mới là cần thiết nhưng cách thức triển khai cần được tính toán kỹ. Bởi thay đổi không chỉ tác động đến kỳ thi tuyển sinh mà còn ảnh hưởng đến quá trình chuẩn bị của học sinh, công tác phân lớp và tổ chức đào tạo tại các trường.
Học sinh mất lợi thế cạnh tranh
Nhiều năm giảng dạy môn sinh chuyên tại một trường THPT ở TPHCM, thầy Q.B. cho rằng yêu cầu kiến thức trong kỳ thi tuyển sinh theo khối cần được làm rõ. Trước đây, học sinh đăng ký thi môn chuyên nào thì tập trung ôn luyện môn đó. Đề thi chuyên thường có mức độ nâng cao hơn chương trình đại trà ở THCS, đòi hỏi các em dành nhiều thời gian học tập và rèn luyện chuyên sâu.
Nếu chuyển sang tuyển sinh theo khối, dự thảo cần xác định rõ thí sinh phải thi những môn nào, mức độ kiến thức ra sao và cách đánh giá năng lực giữa các môn trong cùng một khối.
Chẳng hạn, nếu học sinh dự tuyển vào khối khoa học tự nhiên đều phải thi toán ở mức độ nâng cao thì những em có thế mạnh về lí, hóa, sinh… sẽ gặp bất lợi so với thí sinh đã tập trung ôn thi chuyên toán. Các em phải dành thêm thời gian cho môn không phải thế mạnh, trong khi năng lực nổi trội có thể nằm ở lĩnh vực khác.
“Điều này đặt ra câu hỏi liệu phương thức tuyển sinh mới có vô tình khiến học sinh phải dàn trải thời gian và công sức cho những môn không phải thế mạnh của mình hay không”, thầy Q.B. băn khoăn.

Theo thầy, cần xác định rõ mục tiêu tuyển sinh theo khối là tìm kiếm học sinh có năng lực tương đối đồng đều ở nhiều môn hay phát hiện những em nổi trội ở một lĩnh vực cụ thể. Nếu mục tiêu là phát hiện và bồi dưỡng tài năng chuyên biệt, cách thức kiểm tra, đánh giá phải nhận diện được thế mạnh của từng học sinh.
Giáo viên này cũng lưu ý đến lộ trình áp dụng. Thực tế, nhiều học sinh có định hướng thi trường chuyên đã bắt đầu chuẩn bị từ lớp 6, lớp 7. Các em xác định môn học yêu thích, tìm lớp học và giáo viên bồi dưỡng; phụ huynh cũng xây dựng kế hoạch học tập dựa trên định hướng đó trong nhiều năm.
Vì vậy, việc chuyển từ thi vào từng môn chuyên sang thi theo 3 khối có thể tác động đáng kể đến quá trình chuẩn bị của học sinh. Nếu thay đổi quá nhanh, không có thời gian chuyển tiếp phù hợp, học sinh lớp 9 đang ôn luyện theo phương thức cũ có thể rơi vào thế bị động.
“Chính sách dù có mục tiêu tốt cũng cần được tính toán về tính khả thi khi triển khai trong thực tế. Cần đánh giá đầy đủ những thuận lợi, bất lợi và có lộ trình phù hợp, tránh để học sinh, phụ huynh và nhà trường bị động khi quy định mới được áp dụng”, thầy Q.B. nhấn mạnh.
Trúng tuyển vào trường nhưng không “đậu” môn chuyên phải làm sao?
Theo ông T., phó hiệu trưởng chuyên môn một trường THPT chuyên ở TPHCM, vấn đề đáng lo nhất là công tác phân lớp sau khi học sinh trúng tuyển. Theo dự thảo thông tư, học sinh không chọn ngay môn chuyên sâu khi dự tuyển vào lớp 10 mà sau khi trúng tuyển, các em sẽ trải qua học kỳ I để trải nghiệm, định hướng và đến cuối học kỳ mới đăng ký thêm 2 môn thuộc khối để học chuyên sâu.
Nếu không có quy định cụ thể về chỉ tiêu, nguyên tắc lựa chọn và xử lý nguyện vọng, các trường có thể gặp nhiều tình huống khó giải quyết.
Ông đưa ra ví dụ giả định: Một lớp chuyên có 50 học sinh trúng tuyển vào cùng khối khoa học tự nhiên. Sau khi vào trường, nếu có tới 40 em cùng đăng ký học chuyên toán, trong khi các môn còn lại chỉ có một số ít học sinh lựa chọn, nhà trường sẽ tổ chức lớp học như thế nào?
Nếu mở lớp theo nguyện vọng, trường sẽ gặp tình trạng mất cân đối sĩ số giữa các môn. Một môn có quá đông học sinh đăng ký, trong khi môn khác không đủ số lượng để tổ chức lớp. Khi đó, nhà trường phải tính đến phương án giới hạn chỉ tiêu, phân bổ học sinh hoặc tổ chức đánh giá để lựa chọn các em vào từng môn chuyên.
Tuy nhiên, nếu đã xác định chỉ tiêu cụ thể cho từng môn từ đầu, một tình huống khác lại phát sinh: Khi thi tuyển, học sinh trúng tuyển vào trường nhưng không đủ điều kiện vào môn chuyên mình mong muốn sẽ được bố trí ra sao?
“Chẳng hạn, một học sinh có nguyện vọng theo chuyên sinh, đã trúng tuyển vào trường nhưng sau khi nhà trường tổ chức đánh giá, em không đạt yêu cầu để vào lớp chuyên sinh. Khi đó, em sẽ được xếp vào lớp nào? Nếu được chuyển sang một môn chuyên khác còn chỉ tiêu nhưng đó không phải môn học yêu thích, em có chấp nhận theo học hay không? Trường hợp học sinh không muốn theo học môn được phân công thì nhà trường giải quyết ra sao?”, ông T. đặt vấn đề.
Theo ông, đây không phải tình huống có thể xử lý đơn giản bằng việc chuyển học sinh sang một lớp khác. Khi đã trúng tuyển vào trường chuyên, học sinh và phụ huynh cần biết rõ các em sẽ được học môn nào, điều kiện để vào từng môn ra sao và quyền lựa chọn được thực hiện đến đâu.
Do đó, dự thảo cần làm rõ nguyên tắc phân bổ học sinh, điều kiện vào từng môn chuyên, cách xử lý trường hợp không đạt nguyện vọng và trách nhiệm của nhà trường. Nếu không có quy định cụ thể, các trường có thể lúng túng khi triển khai, còn phụ huynh và học sinh khó yên tâm lựa chọn phương thức tuyển sinh mới.