Theo Ban Quản lý các Khu liên hợp xử lý chất thải TPHCM (MBS), trong tháng 3, toàn thành phố còn 74 điểm ô nhiễm do tồn đọng rác thải. Trong đó, 59 điểm đã được thu gom, xử lý nhưng tái phát sinh rác; 3 điểm mới phát sinh và 12 điểm vẫn chưa được dọn dẹp.
Những con số này cho thấy, tình trạng rác thải tồn đọng không chỉ là vấn đề phát sinh trước mắt mà còn đặt ra thách thức lâu dài trong việc duy trì vệ sinh môi trường đô thị.
Tại TPHCM, không khó để bắt gặp những túi rác sinh hoạt bị bỏ lại ven đường, dưới chân cột điện hay tại các khu đất trống. Từ vài túi rác ban đầu, theo thời gian, những vị trí này dần trở thành điểm tập kết rác tự phát, với đủ loại chất thải bị vứt ngổn ngang, chất thành từng đống.
Khi không được thu gom kịp thời, rác tồn đọng nhiều ngày bắt đầu bốc mùi hôi thối, thu hút ruồi nhặng, ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị và sinh hoạt của người dân. Đáng chú ý, tình trạng này không chỉ xuất hiện tại các khu dân cư mà còn lan ra nhiều tuyến đường, bờ kênh, khiến vấn đề vệ sinh môi trường thêm nan giải.

Rác tràn từ phố xuống kênh
Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí trong nhiều ngày tại một số phường, xã ở TPHCM, tình trạng đổ rác diễn ra dưới nhiều hình thức. Có nơi rác được tập kết ngay tại khu vực đông người qua lại, trong khi ở một số vị trí khác, hành vi vứt rác được thực hiện lén lút, khiến tình trạng nhếch nhác kéo dài.
Tại khu vực dưới chân cầu Bình Lợi, đường Phạm Văn Đồng (phường Hiệp Bình, TPHCM), theo ghi nhận của phóng viên, một lượng lớn rác được tập kết ngay bên vỉa hè. Rác đủ loại, từ túi nylon, bao tải chứa rác sinh hoạt đến các linh kiện điện tử, nằm ngổn ngang.
Cách đó khoảng 20m, một đống rác khác cũng được tập kết với đủ loại rác sinh hoạt như vỏ chai, hộp cơm, ly nước, thùng xốp...
Theo quan sát, khu vực này nằm ngay lối xuống dốc cầu, có nhiều người và phương tiện qua lại. Dù vậy, các đống rác vẫn xuất hiện và tồn tại trong thời gian dài, gây mất mỹ quan và ảnh hưởng đến việc đi lại.
Theo người dân tại đây, tình trạng này đã diễn ra từ lâu. Một số người thường lợi dụng ban đêm để mang rác đến đổ rồi nhanh chóng rời đi.

Tương tự, tại đường Trường Sa, đoạn bên hông cầu Bản (phường Gia Định), kế bên dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm, tình trạng đổ trộm rác cũng diễn ra dù đã có biển cấm.
Rác được tập kết thành từng đống, từ đồ nội thất, bóng đèn, bồn vệ sinh... xếp kéo dài bên hông cầu.
Bà Đào (50 tuổi, ngụ phường Gia Định) cho biết, những đống rác này khiến khu vực thường xuyên bốc mùi khó chịu. "Ngày nắng thì mùi hôi thối bốc lên, ngày mưa nước bẩn từ rác chảy ra, rất mất vệ sinh", bà cho biết.
Không chỉ xuất hiện trên các tuyến đường, rác thải còn được đổ xuống kênh, rạch. Tại khu vực cầu Rạch Lăng, ngay dưới chân cầu, rác thải ngổn ngang, vứt xen giữa những đám lục bình. Nhiều loại rác sinh hoạt nằm lâu ngày, thu hút ruồi nhặng, khiến khu vực bốc mùi hôi.
Qua ghi nhận, tình trạng đổ rác diễn ra ở nhiều khu vực, từ những nơi đông người qua lại đến các vị trí khuất, thiếu ánh sáng. Đáng chú ý, tại một số điểm, dù đã được đặt biển cấm, lắp camera giám sát, rác vẫn liên tục xuất hiện, cho thấy việc ngăn chặn tình trạng đổ rác tùy tiện vẫn còn nhiều khó khăn.
"Thấy họ đổ, tôi cũng đổ theo"
Tại đường Tầm Vu (phường Bình Thạnh), tình trạng đổ rác không đúng nơi quy định cũng liên tục tái diễn. Theo quan sát, khu vực này có biển cấm nhưng rác vẫn xuất hiện tràn lan. Rác chất từ vỉa hè xuống bãi cỏ, thậm chí lan xuống khu vực ven sông Bình Triệu.
Trên vỉa hè, đủ loại rác như vỏ tủ lạnh, chăn, mền, tủ kính... bị vứt ngổn ngang. Nhiều đoạn, mảnh kính vương vãi khắp mặt đường, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người đi lại.
Ông Nguyễn Quang Hưng (78 tuổi, người dân địa phương) cho biết, ông thường xuyên chứng kiến người đến đổ rác trộm tại khu vực này.
"Cứ khoảng vài ngày lại thấy có xe ba gác chở rác đến đổ trộm. Đủ loại rác sinh hoạt, nệm, ghế salon... gây mất mỹ quan. Có lần người ta đổ vào ban ngày, tôi nhắc nhở còn bị họ phản ứng, nói tôi lo chuyện bao đồng", ông Hưng kể lại.

Trong quá trình ghi nhận, phóng viên bắt gặp một người đàn ông đi xe máy biển số 59S3-157.xx đến khu vực này rồi trực tiếp vứt một bọc rác xuống ven đường rồi rời đi.
Tương tự, tại khu vực bên hông cầu Chu Văn An (phường Bình Thạnh), một bãi rác lớn được tập kết ngay trước lối vào khu dân cư. Từ trên cầu xuống dưới gầm và dọc bên hông cầu, nhiều vị trí ngập rác.
Rác thải kéo dài thành từng đống, gồm xà bần, đồ dùng cũ, thức ăn và nhiều loại chất thải khác. Một số khu vực bốc mùi hôi thối, rác vương vãi ra xung quanh.
Ông Lê Văn Toàn (50 tuổi, ngụ phường Bình Thạnh), người buôn bán gần cầu Chu Văn An, cho biết tình trạng đổ rác tại đây diễn ra đã lâu.

“Người ta đổ rác tràn lan, cả ban đêm lẫn ban ngày. Tình trạng kéo dài khiến người dân chúng tôi rất mệt mỏi. Tôi nghĩ cơ quan chức năng cần lắp biển cấm và camera giám sát”, ông Toàn nói.
Quá trình ghi nhận tại khu vực này, phóng viên chứng kiến một người đàn ông tên T. chạy xe máy biển số 53R4-03.xx, chở theo một bọc xà bần đến vứt bên hông cầu Chu Văn An.
"Tôi làm phụ hồ, vừa làm nhà cho người ta còn một ít xà bần nên mang đến đây đổ, nếu nhiều thì sẽ thuê xe. Tôi biết quy định về xử phạt hành vi vứt rác, nhưng thấy người ta đổ thì tôi đổ theo", ông T. nói.
Thấy sự có mặt của phóng viên, người đàn ông quay trở lại lấy bịch xà bần rồi rời đi.

Ghi nhận thực tế tại nhiều khu vực cho thấy, bên cạnh những điểm tập kết rác tự phát hình thành từ lâu, vẫn có trường hợp người dân mang rác đến đổ tiếp tại vị trí đã được dọn sạch, bất chấp biển cấm.
Từ vài túi rác nhỏ ban đầu, những điểm này có thể nhanh chóng biến thành bãi rác tự phát và tồn tại dai dẳng. Khi rác không được thu gom kịp thời, môi trường sống của người dân xung quanh tiếp tục bị ảnh hưởng, trong khi cảnh quan đô thị ngày càng nhếch nhác.
Theo khoản 2 Điều 25 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, hành vi vứt, thải, bỏ rác thải hoặc đổ nước thải không đúng nơi quy định sẽ bị xử phạt tùy theo địa điểm và tính chất vi phạm.
Cụ thể, người vi phạm có thể bị phạt từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng nếu vứt, thải, bỏ rác thải hoặc đổ nước thải không đúng nơi quy định tại khu chung cư, khu thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng.
Đối với hành vi vứt, thải, bỏ rác thải trên vỉa hè, lòng đường, vào hệ thống thoát nước thải đô thị hoặc hệ thống thoát nước mặt; đổ nước thải không đúng quy định trên vỉa hè, lòng đường phố; hoặc thải bỏ chất thải nhựa phát sinh từ sinh hoạt vào ao, hồ, kênh, rạch, sông, suối, biển, mức phạt được quy định từ 1 đến 2 triệu đồng.