Chuyển tới nội dung chính
Ô tô - Xe máy · Điểm tin đa nguồn

Điện khí hóa là gì mà các nước đua nhau dùng thay cho xăng dầu

(Dân trí) - Từ bếp từ, xe điện đến nhà máy, làn sóng chuyển sang dùng điện thay đốt nhiên liệu hóa thạch đang trở thành tâm điểm tại COP31 với mục tiêu nâng tỷ trọng điện lên 35% vào năm 2035.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 3 ngày trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗
Mã cổ phiếu liên quan:

Tại Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP31) diễn ra ở Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, cụm từ "điện khí hóa" (electrification) đã vươn lên thành tâm điểm của mọi bàn nghị sự kinh tế. Không dừng lại ở những cam kết môi trường, một liên minh tài chính quốc tế vừa được thành lập ngay tại hội nghị nhằm huy động hơn 1,2 tỷ USD vốn tư nhân cho hạ tầng điện sạch.

Sự quan tâm đặc biệt này xuất phát từ một thực tế rõ ràng rằng cắt giảm nhiên liệu hóa thạch sẽ khó thành hiện thực nếu các nền kinh tế không thay đổi cách tiêu thụ năng lượng mỗi ngày.

Điện khí hóa là gì mà các nước đua nhau dùng thay cho xăng dầu  - 1
Điện khí hóa, điện sạch trở thành một trọng tâm trong chương trình nghị sự về chuyển dịch năng lượng toàn cầu tại COP31 ở Antalya (Ảnh: UN News).

Điện khí hóa là gì?

Điện khí hóa, hiểu một cách đơn giản, là quá trình chuyển đổi mọi thiết bị, phương tiện và dây chuyền sản xuất từ chỗ đốt than, dầu, khí sang dùng điện trực tiếp.

Theo hãng năng lượng Enel của Italy, điện khí hóa không phải câu chuyện vĩ mô xa vời mà hiện diện ngay trong đời sống sinh hoạt. Đó là khi một hộ gia đình bỏ bếp gas để nấu bếp từ, thay bình nước nóng hay lò sưởi đốt khí bằng máy bơm nhiệt. Trong giao thông, đó là việc người dân chuyển từ xe máy, ôtô chạy xăng sang xe điện, các đô thị đưa xe buýt điện vào mạng lưới vận tải công cộng.

Ở tầm mức vĩ mô, theo Viện Môi trường và An ninh Con người thuộc Đại học Liên Hợp Quốc (UNU-EHS), quá trình này mở rộng sang các ngành công nghiệp. Lâu nay, những lò luyện kim hay quy trình sấy, nướng nhiệt độ cao luôn đốt lượng lớn than và khí đốt. Hiện nay, công nghệ nồi hơi điện, bơm nhiệt công nghiệp và lò nung điện đã bắt đầu gánh vác phần việc này.

Thống kê của Enel cho thấy gần một nửa lượng nhiên liệu hóa thạch dùng trong các nhà máy hiện có thể thay thế bằng điện thông qua những công nghệ sẵn có.

Bài toán kinh tế: Lợi ích sát sườn cho từng hộ gia đình và doanh nghiệp

Lý do lớn nhất khiến các nước đẩy mạnh điện khí hóa nằm ở hiệu quả năng lượng vượt trội, giúp tiết kiệm chi phí thực tế.

Tạp chí Forbes phân tích rằng thiết bị dùng điện luôn có hiệu suất cao hơn nhiều so với động cơ đốt nhiên liệu. Một chiếc ôtô điện chỉ tiêu thụ khoảng một phần ba năng lượng so với xe chạy xăng trên cùng quãng đường. Tương tự, số liệu từ Enel ghi nhận máy bơm nhiệt có hiệu suất gấp 3 lần lò hơi chạy khí đốt, giúp giảm khoảng 45% chi phí năng lượng; trong khi bếp từ có hiệu suất cao gấp đôi bếp gas truyền thống.

Tại các nhà máy, việc chuyển sang chạy điện giúp dây chuyền vận hành chuẩn xác hơn, dễ tự động hóa, giảm chi phí bảo trì và giảm thiểu ô nhiễm khói bụi trực tiếp tại xưởng. Đối với cấp độ đô thị, theo Enel, việc áp dụng hệ thống chiếu sáng thông minh bằng đèn LED có thể điều chỉnh theo mật độ giao thông và thời tiết giúp các thành phố tiết kiệm 20-35% điện năng so với đèn LED thông thường.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, giá thành nguồn điện sạch đang giảm rất nhanh. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), điện gió trên bờ và điện mặt trời hiện có chi phí sản xuất thấp hơn đáng kể so với nhiệt điện than hay khí đốt. Số liệu năm 2023 chỉ ra tới 96% dự án điện mặt trời và điện gió trên bờ mới vận hành có giá thành rẻ hơn các nhà máy nhiệt điện xây mới.

Khi nguồn điện đầu vào rẻ hơn và thiết bị đầu cuối tiết kiệm hơn, điện khí hóa trở thành bài toán kinh tế có lời cho cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp.

Thách thức nguồn vốn và áp lực lên lưới điện

Mặc dù mang lại lợi ích lớn, làn sóng điện khí hóa đang đối mặt với những rào cản hạ tầng không nhỏ. Khi hàng triệu phương tiện, thiết bị gia dụng cùng các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) đổ dồn vào dùng điện, tải trọng đặt lên hệ thống phân phối trở nên rất lớn.

Theo UNU-EHS, điện khí hóa đòi hỏi các quốc gia phải đồng thời nâng cấp mạng lưới trạm biến áp, đường dây truyền tải và lắp đặt hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) quy mô lớn để giữ nhịp cung - cầu ổn định. Điều này đặt ra áp lực vốn khổng lồ, đặc biệt tại các thị trường mới nổi.

Tờ Down to Earth chỉ ra một nghịch lý lớn rằng các nền kinh tế đang phát triển chiếm tới 80% mức tăng nhu cầu điện toàn cầu, nhưng khu vực châu Phi hiện chỉ nhận được khoảng 2% tổng vốn đầu tư chuyển dịch năng lượng. Toàn cầu hiện vẫn còn khoảng 655 triệu người chưa có điện dùng, tập trung phần lớn ở khu vực cận Sahara.

Để giải bài toán này, Liên minh Tài chính Thúc đẩy Điện khí hóa (Electrify Now Finance Coalition) đã ra đời tại Antalya với sự tham gia của Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG), Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB), Quỹ Đầu tư Khí hậu (CIF) và OECD. Mục tiêu trước mắt của liên minh là dùng nguồn vốn mồi công cộng để kích hoạt dòng vốn tư nhân chảy vào hạ tầng điện sạch tại các nước đang phát triển.

Điện khí hóa là gì mà các nước đua nhau dùng thay cho xăng dầu  - 2
Các giải pháp điện khí hóa từ bếp từ, máy bơm nhiệt đến xe điện đang giúp các hộ gia đình tối ưu hóa hóa đơn năng lượng hàng tháng (Ảnh: Getty).

Cuộc đua mới: Mục tiêu "35 x 35"

Tại COP31, Chủ tịch hội nghị đã chính thức đưa ra sáng kiến Cam kết Điện khí hóa toàn cầu với mục tiêu "35 x 35", nâng tỷ trọng điện trong tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng từ mức khoảng 20-23% hiện nay lên 35% vào năm 2035.

Theo Forbes, quá trình chuyển đổi năng lượng thực chất là hai cuộc đua song hành. Cuộc đua thứ nhất là thay đổi cách làm ra điện bằng năng lượng tái tạo. Cuộc đua thứ hai là thay đổi cách tiêu thụ năng lượng thông qua việc dùng xe điện, máy bơm nhiệt và thiết bị điện. Nếu chỉ đầu tư vào điện mặt trời hay điện gió mà phương tiện vẫn chạy xăng dầu, lò sưởi vẫn đốt gas thì sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch vẫn kéo dài.

Động lực từ thị trường đang dịch chuyển rất nhanh. Năm 2025, cứ 4 ôtô mới bán ra trên toàn cầu thì có 1 chiếc là xe điện, góp phần giảm tiêu thụ khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày. Tại COP31, hơn 180 doanh nghiệp lớn toàn cầu với tổng doanh thu trên 1.690 tỷ USD đã cùng ký cam kết ủng hộ lộ trình điện khí hóa.

Bà Maria Mendiluce, Giám đốc điều hành Liên minh We Mean Business, nhận định tại hội nghị: "Những quốc gia đi nhanh hơn trong việc giúp điện khí hóa trở nên có chi phí hợp lý và khả thi về mặt thương mại sẽ thu hút làn sóng đầu tư công nghiệp tiếp theo. Ngược lại, những nơi chậm chân có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội phát triển trong nhiều thập kỷ".

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Ô tô - Xe máy

Xem tất cả →