
Sau gần 9 tháng gián đoạn, các phái đoàn Nga, Ukraine và Mỹ đã kết thúc 2 ngày đàm phán trực tiếp tại Abu Dhabi. Cuộc gặp ba bên đầu tiên kể từ Geneva hồi tháng 2 diễn ra dưới sự trung gian của các đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff, với sự chủ trì của Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE).
Kết quả cụ thể nhất là thỏa thuận trao đổi tù binh quy mô lớn. Tuy nhiên, những điểm chung còn rất mong manh, trong khi các “bất đồng cốt lõi” về lãnh thổ, bảo đảm an ninh và điều kiện ngừng bắn vẫn sâu sắc như vực thẳm.
Diễn biến 2 ngày đàm phán
Cuộc xung đột đã kéo dài gần 5 năm kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện (2/2022). Các nỗ lực ngoại giao trước đó, gồm 2 vòng tại Abu Dhabi đầu năm 2026 và Geneva, chỉ mang lại một số trao đổi tù binh hạn chế mà không tạo đột phá về hòa bình. Việc nối lại đàm phán lần này diễn ra trong bối cảnh Mỹ dưới chính quyền Tổng thống Donald Trump đẩy mạnh vai trò trung gian, UAE sẵn sàng làm điểm trung lập, và cả hai bên đều chịu áp lực từ chiến trường cũng như mùa đông sắp tới.
Ngày 10/11, các bên ngồi lại khoảng 4 đến 4,5 giờ. Phái đoàn Ukraine do ông Rustem Umerov (người đứng đầu Cơ quan Tình báo Đối ngoại) dẫn đầu, có sự tham gia của các quan chức cấp cao như ông Kyrylo Budanov, ông Davyd Arakhamia và những người khác. Phía Nga do ông Vladimir Medinsky (trợ lý Tổng thống Vladimir Putin) đứng đầu, cùng các Thứ trưởng Ngoại giao Sergey Ryabkov và Mikhail Galuzin.
Phía Mỹ có các đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff; Ngoại trưởng UAE Sheikh Abdullah bin Zayed Al Nahyan cũng có mặt. Một số đại diện châu Âu tham gia các cuộc gặp bên lề với Ukraine.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đánh giá phiên họp “mang tính xây dựng và khá thực chất”, tập trung vào các bước đi nhân đạo, giảm leo thang và bảo đảm an ninh. Ngoại trưởng Mỹ khẳng định cuộc gặp trên là “rất hiệu quả”. Trong khi, phía Nga tỏ ra thận trọng hơn, cho rằng “còn quá sớm để đánh giá”.
Ngày 11/11, phiên họp thứ hai kết thúc sau gần 2 giờ. Đặc phái viên Jared Kushner (con rể ông Trump) mô tả đây là những cuộc thảo luận nghiêm túc sau gần 8 tháng không gặp nhau. Cả hai bên xác nhận đã đạt được thỏa thuận về một cuộc trao đổi tù binh lớn - được mô tả là “lớn nhất về mặt nhân đạo”. Số lượng cụ thể sẽ được chốt trong những ngày tới; trước đó, các đề xuất dao động quanh mức 1.000-1.500 người mỗi bên. Ông Medinsky cho biết chi tiết sẽ được công bố sau.
Hai đặc phái viên Kushner và Witkoff sau đó đã bay đến Moscow ngày 12/11 để gặp Tổng thống Putin, tiếp tục trao đổi về những gì đã thảo luận.
Điểm chung mong manh: Trao đổi tù binh và không khí đối thoại
Theo Kyiv Post, trao đổi tù binh luôn là lĩnh vực hai bên dễ đạt đồng thuận nhất trong nhiều năm qua, dù chiến sự vẫn diễn ra vô cùng khốc liệt. Lần này, việc thống nhất về một đợt lớn được xem là “tín hiệu tích cực”, giúp duy trì kênh liên lạc và giảm bớt nỗi đau nhân đạo. Ông Umerov nhấn mạnh việc đưa người Ukraine về nhà vẫn là “ưu tiên hàng đầu”. Phía Nga cũng xác nhận thỏa thuận.
Ngoài ra, các bên đã thẳng thắn nêu quan điểm về ngừng bắn, bảo đảm an ninh hậu chiến, phục hồi kinh tế, tái thiết Ukraine và các vấn đề an ninh khu vực rộng hơn, bao gồm biển Đen và năng lượng.
Đặc phái viên Kushner nêu rõ 4 trụ cột mà phía Mỹ muốn thúc đẩy, bao gồm: (i) Chấm dứt các hành động thù địch; (ii) Xây dựng bảo đảm an ninh đáng tin cậy; (iii) Kế hoạch phục hồi kinh tế Ukraine thời kỳ hậu xung đột; (iv) Triển khai các biện pháp nhân đạo. Việc duy trì đối thoại trực tiếp sau thời gian dài gián đoạn cũng được coi là “bước tiến”. Một số quan chức Ukraine bày tỏ hy vọng có thể có đột phá trước cuối năm nếu duy trì đà này.
UAE đóng vai trò chủ nhà trung lập, thể hiện vị thế ngoại giao ngày càng rõ của nước này trong các cuộc khủng hoảng quốc tế. Ngoại trưởng Sheikh Abdullah bin Zayed bày tỏ kỳ vọng các cuộc thảo luận sẽ dẫn tới các bước thực tiễn hướng tới chấm dứt cuộc khủng hoảng kéo dài.
Bất đồng: Lãnh thổ, an ninh và điều kiện ngừng bắn
Dù có không khí xây dựng, khoảng cách lập trường giữa hai bên vẫn rất lớn. Vấn đề lãnh thổ, đặc biệt là các khu vực ở miền đông Ukraine mà Nga đang kiểm soát một phần, vẫn là nút thắt chiến lược. Phía Nga muốn cố định (đóng băng) hiện trạng hoặc hơn thế, trong khi Ukraine kiên quyết bảo vệ chủ quyền và tìm cách lấy lại phần lãnh thổ đã mất. Các thảo luận về “tính linh hoạt” trên một số điểm vẫn mang tính thăm dò, chưa thành cam kết cụ thể.
Bảo đảm an ninh hậu chiến là chủ đề trung tâm, nhưng cũng là nơi bất đồng sâu sắc nhất giữa các bên. Theo đó, Ukraine đòi hỏi các bảo đảm an ninh đáng tin cậy, có thể bao gồm sự tham gia của các đối tác phương Tây, nhằm ngăn xung đột tái diễn. Trong khi phía Nga nhấn mạnh cần một hệ thống an ninh châu Âu mới “công bằng”, không làm thiệt hại bất kỳ quốc gia nào và thường gắn liền với việc hạn chế sự mở rộng hay hiện diện của NATO. Phía Nga muốn các bảo đảm chỉ có hiệu lực sau khi đạt được giải pháp toàn diện. Ukraine ưu tiên ngừng bắn trước, trong khi Nga lo ngại ngừng bắn sẽ cho phép phía đối phương củng cố lực lượng.
Vai trò của châu Âu cũng là điểm nhạy cảm trong quá trình đàm phán hòa bình. Ukraine và Mỹ ủng hộ sự tham gia rộng hơn của các đối tác châu Âu trong các vòng hòa đàm tiếp theo. Trong khi phía Nga nhiều lần khẳng định “không có kế hoạch gặp riêng đại diện châu Âu tại Abu Dhabi” và nghi ngờ về việc mở rộng định dạng quá sớm. Các cuộc gặp bên lề giữa Ukraine với đại diện Anh, Pháp, Đức, Italy, EU và NATO diễn ra, nhưng không đưa châu Âu vào bàn đàm phán chính thức 3 bên.
Trên thực địa, chiến sự diễn biến khá nóng. Nga tiếp tục tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine khi mùa đông cận kề, nhằm gia tăng áp lực. Ukraine duy trì các hoạt động phòng thủ và phản công. Những yếu tố này khiến bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải đối mặt với bài toán thực thi và giám sát rất khó khăn.
Vai trò của Mỹ, UAE và triển vọng tiếp theo
Mỹ đóng vai trò trung gian tích cực dưới sự chỉ đạo của chính quyền Donald Trump. Việc các đặc phái viên Kushner và Witkoff trực tiếp tham gia đàm phán, rồi gặp Tổng thống Putin ngay sau đó, cho thấy Mỹ muốn “giữ đà” và biến các thảo luận thành bước đi cụ thể hơn. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng nhắc nhở rằng còn rất nhiều việc phải làm, không thể giải quyết trong 24 giờ.
UAE khẳng định vị thế trung lập và tin cậy khi nhiều lần tổ chức các vòng đàm phán. Việc nước này duy trì quan hệ tốt với cả Nga, Ukraine lẫn Mỹ giúp tạo không gian đối thoại mà ít bên khác có được.
Triển vọng trước mắt là thúc đẩy các bên tiếp tục ngồi vào bàn đàm phán. Các đặc phái viên Mỹ mang thông điệp mới đến Moscow. Ukraine sẽ duy trì phối hợp với các đối tác châu Âu. Trao đổi tù binh nếu được thực hiện thành công sẽ tạo đà nhân đạo, nhưng chuyển hóa thành tiến bộ về lệnh ngừng bắn hay khung an ninh dài hạn đòi hỏi sự thỏa hiệp lớn hơn nhiều từ cả hai phía. Một số quan chức Ukraine nói về khả năng có bước tiến trước cuối năm, song phần lớn quan sát viên quốc tế vẫn thận trọng: khoảng cách về lợi ích cốt lõi còn quá rộng.
Hai ngày tại Abu Dhabi minh họa rõ đặc điểm của tiến trình đàm phán Nga - Ukraine hiện nay. Các bên có thể sẵn sàng ngồi lại, trao đổi thẳng thắn và đạt được thỏa thuận trên các vấn đề nhân đạo “dễ” hơn. Đó là điểm chung cần thiết để duy trì kênh ngoại giao, giảm bớt đau khổ cho người dân hai nước. Nhưng những điểm đồng đó vẫn còn quá mỏng manh, không thể che lấp các “vực sâu bất đồng” về chủ quyền lãnh thổ, cấu trúc an ninh châu Âu và trình tự ngừng bắn.
Lịch sử các vòng đàm phán trước đây cho thấy trao đổi tù binh thường được thực hiện ngay cả khi chiến sự chưa ngừng. Nó không tự động dẫn tới hòa bình. Để vượt qua vực sâu, cần sự thay đổi trong tính toán chiến lược của cả Nga và Ukraine - điều này phụ thuộc lớn vào diễn biến chiến trường, áp lực quốc tế và ý chí chính trị ở cấp lãnh đạo cao nhất.
Nước Mỹ dưới thời chính quyền Trump đang thử nghiệm cách tiếp cận trung gian quyết liệt hơn, kết hợp áp lực và đối thoại. UAE cung cấp địa điểm trung lập. Châu Âu muốn có tiếng nói lớn hơn vì bất kỳ thỏa thuận nào cũng ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh lục địa. Song cuối cùng, quyết định vẫn nằm ở hai bên xung đột.
Kết thúc hai ngày đàm phán không mang lại bước nhảy vọt nhưng giúp giữ "ngọn lửa" đối thoại. Điểm chung về tù binh là tín hiệu nhỏ nhưng quan trọng. Bất đồng vẫn còn đó, đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và cả những thay đổi lớn hơn trên thực địa cũng như trong tính toán địa chính trị. Hòa bình vẫn còn là một hành trình dài, gian nan, đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên.