
Như Tuổi Trẻ đã thông tin, giai đoạn 2021-2025, tỉnh Quảng Nam cũ (nay là TP Đà Nẵng) triển khai các mô hình di thực sâm Ngọc Linh nhằm tìm kiếm những vùng có điều kiện thích hợp để mở rộng vùng trồng, tạo thêm sinh kế cho người dân vùng cao.
Khoảng 8.000 cây sâm một năm tuổi được đưa từ núi Ngọc Linh (xã Trà Linh) đến trồng thử nghiệm tại 6 huyện miền núi, ở độ cao 1.200-1.500m so với mực nước biển. Tuy nhiên có nơi sâm vẫn sống nhưng phát triển chậm, có nơi cây chết sạch sau 1 năm trồng.
Chăm sâm Ngọc Linh rất kỹ, củ sâm vẫn còi cọc
Ông Đinh Văn Hồng, Giám đốc Ban quản lý Vườn quốc gia Sông Thanh, cho biết đơn vị được giao thực hiện mô hình trồng sâm tại khu vực biên giới thuộc xã Đắc Pring, ở độ cao hơn 1.200m so với mực nước biển.
Thời điểm triển khai, mọi người đặt rất nhiều kỳ vọng. Cây sâm được chăm sóc rất kỹ, từ việc vào rừng thu gom lá mục, nghiền nhỏ tạo lớp mùn cho đất đến che chắn khi thời tiết lạnh. Ban đêm, người trồng còn phải vào rừng bắt sâu, bắt chuột để bảo vệ cây.
"Anh em ăn ở trong rừng, chăm như chăm con nhưng cây sâm phát triển không hiệu quả. Sau khoảng 4 năm trồng, củ sâm chỉ nhỉnh hơn lúc một năm tuổi không bao nhiêu, ít rễ và gần như không phát triển. Trước kết quả này, đơn vị đã báo cáo, đề nghị dừng mô hình di thực" - ông Hồng cho biết.

Tại núi Ngọc Lum Heo thuộc xã Phước Lộc cũ (nay là xã Phước Thành), nơi từng được đánh giá có nhiều triển vọng để phát triển sâm Ngọc Linh, kết quả cũng còn mơ hồ.
Ông Lưu Huyền Thoại, Phó chủ tịch UBND xã Phước Thành, cho biết khu vực trồng có độ cao hơn 1.500m so với mực nước biển. Ngoài mô hình do Nhà nước triển khai, một số nhóm hộ tự mua giống về trồng, cây vẫn sống nhưng sau 3-4 năm, củ và thân phát triển khá chậm.
"Cây sâm sau khi ngủ đông chỉ phát triển khoảng 2 gang tay, không được cao lớn như tại khu vực xã Trà Linh. Hiện địa phương đề xuất đưa cây sâm lên những khu vực cao hơn để tiếp tục đánh giá khả năng thích nghi" - ông Thoại cho hay.
Không thể chỉ dựa vào độ cao để chọn vùng trồng sâm Ngọc Linh

Lý giải nguyên nhân các mô hình di thực chưa thành công, ông Lê Muộn, nguyên Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam, cho rằng sâm Ngọc Linh là loài đặc hữu, có vùng phân bố tự nhiên hẹp và yêu cầu sinh thái rất khắt khe, nên việc di thực không đơn giản.
Theo ông, sâm Ngọc Linh phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ trung bình năm 14-18 độ C, độ ẩm 85-90%, lượng mưa 2.800-3.400mm. Cây thường được trồng ở độ cao trên 1.500m, thuận lợi nhất từ 1.800m trở lên, dưới tán rừng có độ che phủ 70-95%. Đất phải giàu dinh dưỡng, nhiều mùn hữu cơ và giữ được cấu trúc rừng nguyên sinh.
Theo ông Muộn, Quảng Nam trước đây có tham vọng mở rộng vùng trồng sâm trên diện rộng, nhưng nhiều địa điểm được lựa chọn chưa đáp ứng điều kiện sinh thái.
Những nơi có độ cao thấp như Tiên Phước, Núi Thành hay một số xã ở Bắc Trà My khó bảo đảm điều kiện sinh trưởng của cây sâm.

Muốn di thực thành công phải đánh giá tổng thể độ cao, nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, thảm thực vật và chất đất, chứ không thể chỉ dựa vào một yếu tố riêng lẻ.
Ông Muộn lưu ý việc một số tỉnh công bố di thực sâm Ngọc Linh thành công không phải là việc đáng nghi ngờ, nhưng cần được đánh giá thận trọng. Cây sống, ra lá và sinh trưởng được chưa đủ để khẳng định, cần kiểm nghiệm hàm lượng saponin, đối chiếu chất lượng dược liệu với sâm ở vùng xuất xứ.
Dù vậy, ông nhận định di thực sâm Ngọc Linh không phải bất khả thi. Với tiến bộ khoa học kỹ thuật và sự tham gia của các doanh nghiệp lớn như THACO, nếu lựa chọn đúng vùng sinh thái, phương pháp phù hợp và kiểm soát được môi trường sinh trưởng, việc mở rộng vùng trồng sâm vẫn rất triển vọng.
Tiếp tục nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học
Ông Trần Út, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng, cho biết các mô hình di thực trước đây được triển khai thử nghiệm, nhằm đánh giá khả năng thích nghi của cây sâm tại những khu vực khác nhau.
Hiện Sở Khoa học và Công nghệ TP Đà Nẵng đang thực hiện đề tài khoa học nhằm đánh giá khả năng di thực sâm Ngọc Linh, qua đó xác định các điều kiện phù hợp và đề xuất hướng triển khai trong thời gian tới.
