Góp ý dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá ngày 17/11, ông Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng Việt Nam cần mở rộng đáng kể phần cảnh báo thay vì giữ mức 50% như hiện nay. Ông đề nghị nâng diện tích cảnh báo bằng hình ảnh lên ít nhất 85% ở cả mặt trước và sau, tiến tới áp dụng bao bì trơn - loại bao bì thống nhất một màu, không in logo hay yếu tố nhận diện thương hiệu.
Dự luật đã được Quốc hội thảo luận tại hội trường ngày 9/11 và dự kiến xem xét thông qua vào cuối kỳ họp.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh là biện pháp hiệu quả cao, chi phí thấp trong gói chính sách MPOWER nhằm thực thi Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá. Biện pháp này không tốn ngân sách nhà nước vì doanh nghiệp sản xuất phải tự thực hiện. Khi các công ty ngày càng dùng bao bì để quảng bá sản phẩm, cảnh báo sức khỏe trở thành công cụ cần thiết và tiết kiệm hơn nhiều so với các chiến dịch truyền thông đại chúng.
Ông Tiến dẫn nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy cảnh báo bằng hình ảnh tác động mạnh hơn cảnh báo chỉ có chữ. Hình ảnh giúp người xem chú ý, ghi nhớ và tin vào thông điệp, đồng thời làm bao thuốc kém bắt mắt, thúc đẩy ý định bỏ thuốc và ngăn thanh thiếu niên tập hút. Cảnh báo càng hiệu quả khi nằm ở vị trí nổi bật trên cả hai mặt và chiếm diện tích lớn.
Diện tích cảnh báo tại Việt Nam hiện thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Thái Lan dành 85%, Timor-Leste 92,5%; Singapore, Brunei, Myanmar và Lào áp dụng 75%. Việt Nam cùng Philippines và Indonesia vẫn giữ mức 50%. Xét riêng tiêu chí này, Việt Nam tụt từ hạng 28 trên 198 quốc gia, vùng lãnh thổ năm 2014 xuống hạng 95 trên 212 vào năm 2025.
Sáu mẫu cảnh báo hiện hành dùng từ tháng 5/2013 đến nay chưa thay đổi. Tỷ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% năm 2024. Đánh giá của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2019 cũng ghi nhận hiệu quả của cả sáu mẫu đều giảm.
"Việc dùng hình ảnh trong thời gian dài khiến người hút thuốc quen mắt, làm giảm khả năng thu hút sự chú ý và hiệu quả truyền tải thông điệp", ông Tiến nói.

Một nghiên cứu của Trường Y tế Công cộng Bloomberg thuộc Đại học Johns Hopkins (Mỹ) trên 1.494 người trưởng thành hút thuốc tại Việt Nam cho thấy khi xem bao thuốc có cảnh báo chiếm 85% diện tích, người tham gia chọn phương án bỏ thuốc trong tình huống giả định nhiều hơn 30% so với khi xem bao có cảnh báo 50%.
Đây là lựa chọn trong thí nghiệm, không phải tỷ lệ bỏ thuốc thực tế. Tác động xuất hiện ở cả ba nhóm phụ thuộc nicotine thấp, trung bình và cao, tức dù nghiện nặng hay nhẹ người hút vẫn phản ứng với cảnh báo lớn. Nghiên cứu cũng ghi nhận bao bì trơn, hạn chế yếu tố thương hiệu, có thể ảnh hưởng rõ đến quyết định bỏ thuốc trong thí nghiệm.
WHO khuyến nghị cảnh báo bằng hình ảnh chiếm ít nhất 50% diện tích bao bì và nhấn mạnh diện tích càng lớn càng dễ thu hút chú ý. Vì vậy, các chuyên gia đề nghị đặt cảnh báo ở phần trên bao bì, dùng phần diện tích tăng thêm để phóng to hình ảnh, giúp người mua nhận biết ngay cả khi thuốc trưng bày tại điểm bán.
Bên cạnh mở rộng diện tích, các chuyên gia cho rằng cần đổi mới hình ảnh và nội dung thường xuyên để tránh tình trạng quen mắt. Luật năm 2012 quy định thay cảnh báo hai năm một lần, song sáu mẫu hiện hành vẫn giữ nguyên từ 2013.
PGS Lê Thị Thanh Hương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, đề nghị xây dựng ngân hàng cảnh báo gồm nhiều hình ảnh, thông điệp đa dạng, luân phiên không quá hai năm. Nội dung cần gần gũi với người Việt và tập trung vào những tác hại ít được biết đến. Ngoài ung thư phổi, cảnh báo cần nêu rõ nguy cơ đột quỵ, đau tim, bệnh tim mạch và tác hại của khói thuốc thụ động với phụ nữ mang thai, trẻ em cùng ảnh hưởng đến chức năng sinh lý.
Nhiều nước đã triển khai các bộ cảnh báo đa dạng. Liên minh châu Âu có ba bộ gồm 14 hình ảnh, luân phiên hằng năm. Australia thay bằng bộ 10 cảnh báo mới từ ngày 1/4/2025 sau khi đánh giá hình ảnh cũ giảm hiệu quả.
Ông Tiến nhận định việc thực thi quy định về môi trường không khói thuốc vẫn hạn chế sau 13 năm áp dụng luật. Nhiều người vẫn hút thuốc tại khách sạn, nhà hàng, quán ăn, cà phê, quán bar và cơ sở karaoke. Việc nhắc nhở thưa thớt, xử lý vi phạm chưa nghiêm; một số người đứng đầu cơ quan chưa làm hết trách nhiệm quản lý. Ông đề nghị quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý tại các điểm cấm hút thuốc, đồng thời rà soát chế tài để tăng sức răn đe với cả người vi phạm lẫn đơn vị buông lỏng.
Về trưng bày sản phẩm, các chuyên gia đề nghị siết thực chất lệnh cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, hạn chế tối đa ngoại lệ để tránh biến hoạt động này thành quảng cáo trá hình. Đến cuối năm 2024, 59 quốc gia đã cấm trưng bày thuốc lá. Trong ASEAN, Thái Lan, Brunei, Singapore, Lào và Malaysia đã áp dụng. Các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cấm trưng bày cả sản phẩm lẫn hình ảnh thuốc lá để ngăn doanh nghiệp quảng bá và giảm sức hút với người tiêu dùng, nhất là thanh thiếu niên, đồng thời sớm chặn quảng cáo thuốc lá trên mạng.