Ngày 12/11, đại diện Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, cho hay đây là bước chuyển về tư duy quản lý, thể chế hóa chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm được Bộ Chính trị xác định tại Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Theo định hướng này, Nhà nước giảm bớt các thủ tục kiểm soát trước khi sản phẩm được lưu thông, nhưng tăng trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp và hiệu quả giám sát sau khi sản phẩm ra thị trường.
"Việc thay đổi phương thức quản lý được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí hành chính, rút ngắn quá trình đưa sản phẩm ra thị trường và nâng cao khả năng cạnh tranh", đại diện Cục ATTP nói. Trong khi đó, cơ quan quản lý có thể tập trung nguồn lực vào các nhóm thực phẩm có nguy cơ mất an toàn, chủ động phát hiện và ngăn chặn vi phạm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Tăng kiểm tra, lấy mẫu và giám sát thực phẩm lưu thông
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo quy định về hậu kiểm, bao gồm đối tượng, nguyên tắc, biện pháp thực hiện, trách nhiệm của đoàn kiểm tra và tần suất kiểm tra trên thị trường. Theo đó, hậu kiểm không chỉ được thực hiện thông qua thanh tra, kiểm tra mà còn kết hợp lấy mẫu, thử nghiệm thực phẩm đang lưu thông để giám sát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xác định nguy cơ mất an toàn.
Dự thảo cũng quy định các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước tham gia lấy mẫu thực phẩm trên thị trường, phối hợp với cơ quan chức năng trong hoạt động giám sát. Cùng với đó, vai trò giám sát xã hội được mở rộng khi khuyến khích Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và người dân tham gia giám sát doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Cơ chế này hướng tới mở rộng mạng lưới giám sát, không chỉ dựa vào hoạt động kiểm tra của cơ quan quản lý mà còn huy động sự tham gia của các tổ chức và cộng đồng.
Để bảo đảm hiệu lực thực thi, dự thảo đưa ra nhiều biện pháp xử lý đối với sản phẩm và cơ sở vi phạm. Cụ thể, cơ quan chức năng có thể thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm; thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Kiểm tra tối đa một lần mỗi năm, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm
Một nội dung khác được dự thảo đặt ra là kiểm soát tần suất thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp, nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo, gây tốn kém thời gian và nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo đó, doanh nghiệp về nguyên tắc chỉ bị thanh tra, kiểm tra tối đa một lần trong năm, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết 198 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.
Tuy nhiên, giới hạn này không áp dụng cứng nhắc đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc xuất hiện nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Tần suất hậu kiểm có thể nhiều hơn một lần mỗi năm khi có căn cứ từ kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu thử nghiệm, thông tin về sự cố an toàn thực phẩm, kết quả giám sát hoặc lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.
Các trường hợp phát hiện nguyên liệu thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, phụ gia hoặc hương liệu thực phẩm bị sử dụng sai mục đích, lạm dụng thành chất có hại cũng thuộc diện có thể tăng cường kiểm tra.
Việc lựa chọn doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh và sản phẩm để hậu kiểm sẽ dựa trên dấu hiệu vi phạm, mức độ rủi ro và thông tin thu thập được từ hoạt động giám sát. Cách tiếp cận này hướng tới kiểm tra có trọng tâm, ưu tiên những đối tượng và sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ thay vì áp dụng tần suất kiểm tra đồng đều.
Như vậy, trọng tâm của phương thức quản lý mới là giảm bớt các rào cản hành chính trước khi sản phẩm lưu thông, nhưng không giảm yêu cầu về an toàn thực phẩm. Doanh nghiệp được chủ động hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, song phải chịu trách nhiệm về chất lượng và tính an toàn của sản phẩm khi đưa đến người tiêu dùng.
Dự thảo đang được xem xét tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI.