Đừng để Ngày Văn hóa mất đi ý nghĩa trong học đường
Trong trường học hiện nay, các hoạt động văn hóa thường gắn với những chương trình văn nghệ, hội diễn, thi tìm hiểu hoặc các tiết sinh hoạt chủ đề. Những hoạt động này cần thiết, nhưng nếu Ngày Văn hóa Việt Nam cũng chỉ được tổ chức theo cách quen thuộc thì rất dễ rơi vào tình trạng "làm cho có", học sinh tham gia nhưng chưa chắc đã thực sự hiểu thêm về văn hóa dân tộc.

Điều quan trọng là phải thay đổi cách tiếp cận: không chỉ nói về văn hóa mà tạo cơ hội để học sinh sống trong không gian văn hóa, trải nghiệm văn hóa và sáng tạo từ văn hóa. Một ngày hội văn hóa trong trường phổ thông vì thế có thể bắt đầu từ những điều rất gần gũi: một câu ca dao, một món ăn, một bộ trang phục, một làn điệu dân ca, một chữ thư pháp, một phong tục gia đình hay một cách ứng xử tưởng như rất bình thường.
Có nhiều cách làm để hưởng ứng ngày hội văn hóa ở trường THPT. Cách làm thiết thực nhất là tạo dấu ấn trong không gian lớp học. Theo đó, mỗi lớp có thể lựa chọn một vùng văn hóa hoặc một chủ đề: Bắc bộ, Trung bộ, Nam bộ, Tây Bắc, Tây nguyên, Nam bộ; áo dài, nón lá, tranh dân gian, làng nghề, nhạc cụ dân tộc... Học sinh có thể tự tìm tư liệu, phỏng vấn ông bà, cha mẹ, người dân địa phương, sau đó trình bày lại bằng poster, video, mã QR hoặc thuyết minh trực tiếp.
Lồng ghép ngày văn hóa vào hoạt động tổ bộ môn. Chẳng hạn, có thể đưa văn học, tiếng Việt và thư pháp vào ngày hội với môn văn. Có thể tổ chức các trạm trải nghiệm như thử tài thư pháp, đoán tác giả qua câu thơ, giải mã thành ngữ - tục ngữ... Các hoạt động như: "Một phút với Truyện Kiều", "Tiếng Việt 3 miền" hay "Nhân vật văn học bước ra đời sống"...

Một hoạt động đơn giản nhưng có thể tạo nhiều cảm xúc, xin tạm đặt tên gọi là "100 điều nhỏ làm nên văn hóa Việt". Mỗi học sinh viết lên một mảnh giấy điều mà mình cho là rất Việt Nam: tiếng mẹ gọi về ăn cơm, lời "dạ, thưa", chén nước chè xanh, chiếc bánh chưng ngày tết, tiếng rao buổi sáng, chiếc khăn rằn, mâm cơm gia đình... Những mảnh giấy ấy được ghép thành một bức tường mang tên "Việt Nam trong những điều bình dị". Bức tranh ghép này được đặt ở không gian sân trường.
Ngoài ra, cũng có thể tổ chức cuộc thi "Di sản Việt Nam" trong đó học sinh dùng công cụ số để tạo poster, video ngắn, podcast, truyện tranh hoặc sản phẩm đa phương tiện giới thiệu một di sản, một nhân vật, một phong tục hay một món ăn Việt Nam. AI có thể hỗ trợ tạo hình ảnh, gợi ý ý tưởng, dựng sản phẩm; nhưng học sinh phải chịu trách nhiệm về nội dung, kiểm chứng thông tin và giải thích giá trị văn hóa của sản phẩm. Đây cũng là cơ hội để giáo dục một năng lực rất cần thiết trong thời đại số: biết sử dụng công nghệ nhưng không để công nghệ suy nghĩ thay mình.

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam để trong giờ chơi học sinh không dùng điện thoại
Hiện nay nhiều trường học đã có cách làm hay để hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam. Chẳng hạn, Trường THPT Tây Thạnh (phường Tây Thạnh, TP.HCM) đã tổ chức hoạt động này trong nhiều năm nay. Lấy nòng cốt từ hoạt động của tổ ngữ văn, nhà trường đã xây dựng "Không gian văn hóa dân tộc" (với thông điệp "Đến hiện đại từ truyền thống"). Theo ý tưởng của thầy Nguyễn Văn Yên, Hiệu trưởng Trường THPT Tây Thạnh, hoạt động thường xuyên này không chỉ giúp cho Ngày Văn hóa Việt Nam thêm ý nghĩa trong nhà trường, giáo dục học sinh ý thức giữ gìn văn hóa mà còn hưởng ứng chủ trương "giờ chơi không điện thoại" của ngành giáo dục. Vì thế mà không gian trường luôn sôi động, rộn ràng trong các giờ chơi. Học sinh hào hứng với các trò chơi vận động, trí tuệ, khéo tay như nhảy sạp, chơi ô ăn quan, rèn luyện viết thư pháp, tổ chức văn nghệ theo chủ đề...
Các trường có thể nhân rộng mô hình tùy theo đặc trưng của trường mình với phương châm "15 phút không màn hình - 15 phút chạm vào văn hóa Việt" trong giờ chơi. Có thể tổ chức các "trạm văn hóa", như: Trạm thư pháp, trạm văn học, trạm trò chơi dân gian, trạm âm nhạc, trạm tiếng Việt, trạm khéo tay (gấp lá, làm đồ chơi dân gian, vẽ tranh Đông Hồ), trạm kể chuyện: "1 phút kể chuyện quê tôi", trạm văn hóa ẩm thực...