
Cây bần, cây mắn đã hồi sinh phía sau đê
Công trình được kỳ vọng hình thành hệ thống bảo vệ bờ biển đa tầng gồm đê giảm sóng - rừng ngập mặn - đê biển, tạo thành tuyến phòng thủ trước tác động từ biển và biến đổi khí hậu.
Theo TS Tú, tuyến đê giảm sóng có kết cấu rỗng, chiều dài khoảng 6,8km, giúp giảm sóng trước khi sóng truyền vào bờ, đồng thời duy trì sự trao đổi nước và bùn cát theo thủy triều.
Hiệu quả của giải pháp này có thể tham chiếu từ công trình đê giảm sóng kết cấu rỗng tại khu vực Tân Thành, được Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam thiết kế năm 2022. Kết quả theo dõi cho thấy chiều cao sóng giảm khoảng 50-70%. Khảo sát thực địa ghi nhận lớp bồi lắng trung bình khoảng 0,3-0,5m sau một năm.
Đáng chú ý, kết quả khảo sát ba mặt cắt từ tháng 12-2022 đến tháng 6-2024 cho thấy bãi bồi lên nhanh trong năm đầu và có xu hướng ổn định ở cao trình khoảng +0,8 đến +1,2m. Tại các vị trí theo dõi ven biển từ Cửa Tiểu đến Tân Thành - Gò Công, cây bần, cây mắm cũng đã xuất hiện và tái sinh.
Triển vọng phục hồi rừng ngập mặn cũng phụ thuộc vào việc bãi bồi có ổn định, đạt điều kiện ngập và phơi bãi phù hợp cho cây con hay không, cũng như khả năng can thiệp của con người.
Còn tại công trình đê giảm sóng bảo vệ bờ biển Cồn Cống (tỉnh Đồng Tháp), có kết cấu tương tự, được xây dựng từ năm 2019. Sau 6 năm đưa vào sử dụng, rừng ngập mặn phía sau đê đã phục hồi hoàn toàn với diện tích khoảng 12ha.
Cần quan trắc cả vùng lân cận

Bên cạnh những hiệu quả bước đầu, TS Lê Xuân Tú cho rằng không thể chỉ đánh giá hiệu quả công trình thông qua diện tích bồi lắng phía sau tuyến đê, mà cần xem xét diễn biến trên toàn dải bờ biển.
Theo ông, bờ biển Đồng bằng sông Cửu Long dài khoảng 744km. Trong giai đoạn 2005-2025, nhiều khu vực xảy ra sạt lở mạnh với tốc độ trung bình 10-20m/năm, cá biệt có nơi lên tới 40-60m/năm.
Các giải pháp bảo vệ bờ biển được đầu tư trong giai đoạn này đã bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần giảm xói lở, phục hồi rừng ngập mặn, bảo vệ hạ tầng và người dân ven biển.
Tuy nhiên, khi tuyến đê giảm sóng đi vào sử dụng, bãi phía sau đê có thể được bồi lên, trong khi những khu vực cửa đê, khoảng hở để lưu thông nước và dòng chảy có mức độ bồi lắng thấp hơn.
Đáng lưu ý, việc hình thành bãi bồi phía sau đê có thể làm thay đổi dòng chảy và đường vận chuyển phù sa. Trong khoảng 2-3 năm đầu đưa vào sử dụng, công trình có thể làm giảm lượng bùn cát vận chuyển đến một số khu vực lân cận.
Dòng triều cũng có thể tập trung tại đầu đê, khe hở và đoạn chuyển tiếp, gây xói lở cục bộ. Những đoạn bờ vốn nhận phù sa theo dòng ven bờ cũng có thể nhận được ít bùn cát hơn.
Vì vậy, TS Tú nhấn mạnh hiệu quả lâu dài cần được đánh giá trên cả dải bờ, dựa vào lượng bùn cát giữ được qua các mùa sóng lớn, khả năng tái sinh của rừng ngập mặn và diễn biến xói lở tại những đoạn bờ kế cận. Nếu tình trạng xói lở gia tăng, cần xác định rõ nguyên nhân trước khi điều chỉnh công trình.
Theo TS Lê Xuân Tú, khi bãi bồi hình thành, cần có giải pháp trồng rừng tại những khu vực cây phục hồi chậm, đồng thời bảo vệ những vị trí rừng đã tái sinh. Đây là điều kiện để tăng hiệu quả dự án, từng bước hình thành hệ thống bảo vệ bờ biển đa tầng, kết hợp giữa giải pháp công trình và giải pháp sinh thái, thích ứng với nước biển dâng và biến đổi khí hậu.



Dự án chống xói lở bờ biển Gò Công (đoạn từ cầu Rạch Bùn đến Đèn Đỏ), tỉnh Đồng Tháp, có tổng mức đầu tư gần 336 tỉ đồng, vừa được triển khai thi công.
Công trình dài khoảng 6,8km, đi qua hai xã Tân Điền và Gò Công Đông, gồm hai hạng mục chính là xây dựng tuyến đê giảm sóng và sửa chữa mặt đê hiện hữu.
Theo thiết kế, tuyến đê sử dụng kết cấu rỗng bằng cấu kiện bê tông cốt thép lắp ghép, đặt xa bờ nhằm giảm năng lượng sóng. Đê và các mỏ hàn phía trong sử dụng cấu kiện giảm sóng TC1, bố trí trên bè cừ tràm, kết hợp vải địa kỹ thuật chống lún và lớp đá dăm tạo mặt phẳng, tăng ma sát, bảo đảm ổn định công trình trong quá trình lắp đặt và vận hành.
