Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF Diabetes Atlas 2025), ước tính khoảng 43% người trưởng thành mắc đái tháo đường trên thế giới chưa được chẩn đoán. Tại Việt Nam, tỷ lệ này ước tính khoảng 38%.
Điều đáng lo ngại là trong thời gian bệnh chưa được phát hiện, đường huyết tăng kéo dài có thể gây tổn thương mạch máu và nhiều cơ quan trong cơ thể.
Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường (14/11) năm nay có chủ đề “Hành động sớm với bệnh đái tháo đường” (Early action on diabetes), do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Liên đoàn Đái tháo đường quốc tế phát động, nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm, phòng ngừa biến chứng và chủ động chăm sóc sức khỏe.
Tổn thương tiến triển âm thầm trong nhiều năm
TS.BSCKII Nguyễn Thanh Phong, Trưởng khoa Khám bệnh, bệnh viện đa khoa ở TPHCM, cho biết không ít người phát hiện mắc đái tháo đường khi khám sức khỏe định kỳ, dù trước đó vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường, không có biểu hiện khát nhiều, tiểu nhiều hay sụt cân.
Đặc biệt, bệnh có thể gây biến chứng âm thầm ở nhiều cơ quan. Đối với thận, tổn thương do đái tháo đường có thể tiến triển trong nhiều năm mà không gây đau lưng, phù chân hay thay đổi rõ rệt về lượng nước tiểu.
Đối với mắt, bệnh võng mạc đái tháo đường ở giai đoạn đầu thường không gây đau hoặc giảm thị lực. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể nhìn mờ, thấy những chấm đen di động trước mắt, giảm thị lực hoặc gặp những biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết dịch kính, bong võng mạc do co kéo.
Đối với bàn chân, tổn thương thần kinh ngoại biên có thể gây tê, châm chích, nóng rát hoặc giảm cảm giác đau. Người bệnh đôi khi bị trầy xước, phồng rộp mà không nhận biết, khiến vết thương dễ tiến triển nặng.
Đối với tim mạch, người mắc đái tháo đường - nhất là khi đồng thời có tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá hoặc bệnh thận - có nguy cơ cao mắc bệnh mạch vành, đột quỵ và suy tim.

TS.BS Nguyễn Thế Thành, khoa Khám bệnh, lưu ý mục tiêu điều trị đái tháo đường cần được cá thể hóa theo tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh lý đi kèm và nguy cơ hạ đường huyết.
Đường huyết tăng kéo dài làm gia tăng nguy cơ tổn thương mạch máu. Ngược lại, việc điều trị quá mức - đặc biệt ở người sử dụng insulin hoặc một số thuốc kích thích tiết insulin - dẫn đến hạ đường huyết. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng đói bụng cồn cào, run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, chóng mặt, trường hợp nghiêm trọng có thể lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức.
Bên cạnh đó, HbA1c (chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình 2-3 tháng) đạt mục tiêu không đồng nghĩa với việc người bệnh được bảo vệ hoàn toàn trước nhồi máu cơ tim, suy thận hoặc các biến chứng khác. Vì vậy, cần đồng thời kiểm soát huyết áp, mỡ máu, cân nặng và các yếu tố nguy cơ tim mạch.
12 dấu hiệu cảnh báo ở da
BSCK2 Vũ Thị Phương Thảo, Trưởng khoa Lâm sàng 1, Bệnh viện Da liễu TPHCM, cho biết, đái tháo đường không chỉ ảnh hưởng đến đường huyết, một số hệ cơ quan khác mà còn tác động đáng kể đến da, và đặc biệt là vết thương lâu lành.
Một vết xước nhỏ hoặc vết phồng rộp tưởng chừng đơn giản có thể tiến triển thành tổn thương nghiêm trọng, nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Bác sĩ Thảo phân tích, tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm suy giảm hàng rào bảo vệ da, khiến da dễ khô, ngứa và nứt nẻ. Đồng thời, chức năng miễn dịch bị ảnh hưởng làm tăng nguy cơ nhiễm nấm, nhiễm khuẩn và nhiễm trùng da tái phát.
Tổn thương thần kinh làm giảm cảm giác đau, nóng, lạnh ở chân, nên người bệnh có thể không biết mình bị thương. Tổn thương mạch máu làm giảm lượng máu đến nuôi chân, khiến vết thương lâu lành.
Nếu không được chăm sóc và điều trị kịp thời, các tổn thương da có thể dẫn đến nhiễm trùng da lan rộng, loét bàn chân, nhiễm trùng mô sâu, viêm xương tủy, hoại tử và nguy cơ đoạn chi, nhiễm trùng huyết.
Không phải mọi tổn thương da đều dẫn đến những biến chứng này. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan, đặc biệt khi xuất hiện vết thương ở bàn chân.
BSCK1 Phạm Thị Kim Ngọc, khoa Lâm sàng 1, Bệnh viện Da liễu TPHCM, chia sẻ, có 12 dấu hiệu cảnh báo ở da cho thấy người bệnh đái tháo đường chưa được chẩn đoán hoặc điều trị chưa ổn định. Nếu ghi nhận được các dấu hiệu này, người bệnh cần thông báo ngay đến bác sĩ.
Đó là có khoảng da màu vàng, nâu đỏ; khoảng da sậm màu như nhung; da dày, cứng; nổi bóng nước (hiếm gặp); nhiễm trùng da; loét da; có những điểm hoặc đường lõm da ở cẳng chân; phát ban nhiều nốt nhỏ màu vàng đỏ; có những nốt màu da gồ lên bề mặt da; da khô, ngứa nhiều; mảng da màu vàng quanh mắt; xuất hiện da thừa có cuống, tập trung nhiều ở vùng cổ, nách, bẹn.

Để bảo vệ làn da và hạn chế nguy cơ biến chứng, bác sĩ khuyến cáo người bệnh nên duy trì việc chăm sóc da hằng ngày, kiểm tra bàn chân định kỳ, xử lý phù hợp bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý khi có vết thương. Không tự ý đắp lá, dùng thuốc dân gian hoặc hóa chất lên da.
Bên cạnh đó, người bệnh cần kiểm soát đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ, tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ. Điều trị đái tháo đường không có nghĩa phải kiêng hoàn toàn cơm, trái cây hoặc từ bỏ những sinh hoạt yêu thích.
Người bệnh cần chú ý khẩu phần ăn, lựa chọn thực phẩm phù hợp, tăng cường rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ và hạn chế đồ uống có đường. Song song đó, cần vận động thể lực thường xuyên để cải thiện khả năng sử dụng insulin, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, cân nặng và sức khỏe tim mạch.
Ngoài ra, người mắc đái tháo đường cần được tư vấn tiêm chủng phòng các bệnh nhiễm trùng như cúm, phế cầu và những vaccine khác phù hợp với tuổi, bệnh nền và tiền sử tiêm chủng.