Tôi luôn nghĩ Đà Lạt đẹp nhất khi còn những cánh rừng thông, những con dốc quanh co, những vườn hoa và những ngôi nhà nép mình bên sườn đồi, những cây mai anh đào khoe sắc trong nắng xuân hay những hàng phượng tím rực rỡ mùa hè.
Cái đẹp của thành phố này vốn đến từ thiên nhiên, khí hậu. Vì thế, khi nhìn thấy những bức bích họa được vẽ ở đèo Prenn, trên các tủ điện hay những công trình công cộng. Nhiều người tranh luận Đà Lạt có thực sự cần thêm những cách trang trí như vậy để trở nên đẹp hơn? Lại có người cho những bức bích họa này đẹp nhưng không phù hợp.
Tôi hiểu rằng việc vẽ tranh lên tường, tủ điện hay các không gian công cộng có thể xuất phát từ mong muốn làm đẹp đô thị, tạo điểm nhấn du lịch và mang nghệ thuật đến gần hơn với người dân, nhất là dịp Festival hoa Đà Lạt sắp diễn ra.
Ở nhiều thành phố, tranh tường được thực hiện tốt có thể biến những bức tường cũ kỹ, đơn điệu thành điểm tham quan thú vị. Làng bích họa Tam Thanh ở Đà Nẵng là một ví dụ.
Nhưng không phải cứ có màu sắc, hình ảnh hay họa tiết là không gian sẽ đẹp hơn. Nghệ thuật công cộng cần phù hợp với kiến trúc, cảnh quan và tinh thần của nơi nó xuất hiện.
Chuyện Đà Lạt cho vẽ bích họa ở đèo Prenn, tủ điện, bậc cầu thang.. đang làm dậy sóng cộng đồng và đặt ra nhiều dấu hỏi.
Đèo Prenn vốn là một cung đường có cảnh quan thiên nhiên đặc trưng, với rừng cây, đèo dốc và những khúc cua nối tiếp nhau. Nếu đưa thêm những hình ảnh trang trí vào không gian ấy, câu hỏi cần đặt ra là chúng có hài hòa với cảnh quan hay không, có giúp người đi đường cảm nhận Đà Lạt rõ hơn hay lại khiến thiên nhiên bị phân tán bởi những chi tiết nhân tạo?
Tương tự, việc trang trí các tủ điện có thể giúp những thiết bị kỹ thuật vốn khô khan trở nên sinh động hơn. Nhưng nếu hình vẽ quá nổi bật, thiếu sự thống nhất hoặc không phù hợp với không gian xung quanh, chúng có thể tạo thêm cảm giác rối mắt.
Một tủ điện sạch sẽ, được bảo trì tốt, đặt gọn gàng trong cảnh quan đôi khi đã đủ để tạo nên sự dễ chịu, không nhất thiết phải biến mọi bề mặt thành một tác phẩm nghệ thuật.
Điều tôi băn khoăn hơn cả là đôi khi chúng ta đang nhầm lẫn giữa việc làm đẹp và việc thêm thắt những thứ được cho là đẹp. Một bức tranh có thể rất đẹp khi đứng riêng, nhưng chưa chắc phù hợp với nơi được đặt.
Một công trình có thể được đầu tư công phu, nhưng nếu phá vỡ tổng thể cảnh quan thì hiệu quả thẩm mỹ vẫn là dấu hỏi. Đặc biệt với một thành phố đã có bản sắc thiên nhiên như Đà Lạt, mọi sự can thiệp vào không gian công cộng càng cần được cân nhắc kỹ.
Tôi nghĩ rằng, khi một sản phẩm trang trí phải đi kèm quá nhiều lời giải thích về ý tưởng, thông điệp và giá trị nghệ thuật để người xem hiểu vì sao nó đẹp, thì có lẽ cần xem lại cách lựa chọn và vị trí thực hiện.
Tất nhiên, nghệ thuật không phải lúc nào cũng cần dễ hiểu ngay từ cái nhìn đầu tiên. Nhưng nghệ thuật công cộng còn có một yêu cầu khác, nó phải sống hài hòa với không gian chung, chứ không chỉ thể hiện ý tưởng của người sáng tác hay đơn vị tổ chức.
Đà Lạt không thiếu những thứ có thể làm nên sức hút. Đó là những cánh rừng thông cần được bảo vệ, những hàng cây cần được chăm sóc, những con đường cần sạch sẽ, vỉa hè cần thông thoáng và những công trình cần giữ được nét kiến trúc phù hợp với thành phố. Thay vì cố gắng trang trí thật nhiều, có lẽ chúng ta nên dành nguồn lực để bảo tồn những giá trị vốn đã làm nên vẻ đẹp của nơi này.
Tôi không phản đối nghệ thuật đường phố hay các dự án làm đẹp đô thị. Nhưng mỗi ý tưởng cần được đặt đúng chỗ, đúng tỷ lệ và có sự cân nhắc về cảnh quan lâu dài. Đừng biến mọi bức tường, tủ điện hay cung đường thành nơi phải có tranh vẽ mới được xem là đẹp.
Bởi Đà Lạt vốn đã đẹp khi có rừng và hoa. Một đô thị đẹp không nằm ở chỗ có bao nhiêu công trình trang trí, mà ở chỗ những gì được xây dựng thêm có làm cho tổng thể hài hòa hơn hay không.
Một bức tranh bích họa dài khoảng 100 m đang được thực hiện trên vách taluy dương gần đầu đèo Prenn, phường Xuân Hương - Đà Lạt, trước thềm Festival Hoa Đà Lạt lần thứ XI năm 2026.
Tại khu vực trung tâm thành phố, cầu thang bộ nối đường Trương Công Định với đường Phan Đình Phùng cũng được vẽ trang trí.